พุทธวิธีการอยู่ร่วมกันของคนนับถือต่างศาสนาที่ปรากฏในปาฏิกสูตร

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ คือ ๑) เพื่อศึกษาสภาพการอยู่ร่วมกันของคนนับถือต่างศาสนาที่ปรากฏในพระไตรปิฎก ๒)  เพื่อศึกษาพุทธวิธีการอยู่ร่วมกันของคนนับถือต่างศาสนาที่ปรากฏในปาฏิกสูตร  ๓) บูรณาการพุทธวิธีการอยู่ร่วมกันของคนนับถือต่างศาสนาอย่างสันติสุขในสังคมปัจจุบัน  ระเบียบวิธีการวิจัยเป็นการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ  โดยทำการวิจัยด้านเอกสาร ด้วยการศึกษาค้นคว้าวิจัยจาก คัมภีร์พระไตรปิฎก อรรถกถา รวมถึงหนังสือ บทความ ดุษฎีนิพนธ์ งานวิจัย และสื่ออิเล็กทรอนิกส์ต่าง ๆ ที่มีความเกี่ยวข้อง และภาคสนามโดยทำการสัมภาษณ์กลุ่มนักศึกษาและผู้ทรงคุณวุฒิที่มีความเชี่ยวชาญ

ผลการวิจัยพบว่า สภาพการอยู่ร่วมกันของคนนับถือต่างศาสนาที่ปรากฏในพระไตรปิฎก สังคมพุทธกาลได้รับอิทธิพลทางอารยธรรมจากอารยธรรมลุ่มแม่น้ำสินธุ  แบ่งออกเป็น ๑๖ แคว้น  สถาบันศาสนาเป็นที่มาของความเชื่อ ความศรัทธา พฤติกรรมของมนุษย์ในสังคม เป็นสถาบันสำคัญที่ก่อให้เกิดขนบธรรมเนียมประเพณีและแนวทางดำเนินชีวิตของสังคม  สภาพสังคมชมพูทวีปในสมัยพุทธกาล นับว่ามีความหลายหลายมาก เพราะประกอบด้วยลัทธิต่าง ๆ มากมาย   โดยมีศาสนาพราหมณ์หรือศาสนาฮินดูเป็นศาสนาที่ทรงอิทธิพลสูงสุด  

[1]         นอกจากนั้นยังพบว่า พุทธวิธีการอยู่ร่วมกันของคนนับถือต่างศาสนาที่ปรากฏในปาฏิกสูตร พุทธวิธีที่พระองค์ทรงใช้ในการวางท่าทีกับบุคคลต่างศาสนามีด้วยกัน ๓ วิธีคือ ๑) สามัคคีธรรม (สมานฉันท์) พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงไม่เคยรังเกียจนักบวชนอกศาสนาเลยแต่ทรงแวะเวียนไปเยี่ยมสนทนาแลกเปลี่ยนความคิดเสมอ เพราะทรงตระหนักดีว่า ในสังคมชมพูทวีปมีอีกหลากหลายลัทธิมากที่ยังดำรงอยู่  ความมีใจกว้างต่อผู้นับถือศาสนาอื่นนี้ เป็นเหตุผลอย่างหนึ่งที่ทำให้พระพุทธศาสนาได้รับการยกย่องจากผู้นับถือศาสนาอื่น ๒) สันติธรรม (ประนีประนอม )พระพุทธศาสนาเกิดขึ้นท่ามกลางความเชื่อที่หลากหลายในสังคม เมื่อพระพุทธเจ้าทรงตรัสรู้และประกาศคำสอนทรงเปลี่ยนแปลงและดัดแปลงพร้อมทั้งเสนอวิถีทางเลือกใหม่ให้กับคนในสังคมในสมัยนั้นโดยมีคำสอนที่มีลักษณะเฉพาะ  เคารพให้เกียรติซึ่งกันและกัน” และสิ่งสำคัญอย่างยิ่งคือ “การสร้างกฎเกณฑ์ในการอยู่ร่วมกัน” ที่ทุกฝ่ายยอมรับได้  ๓)เคารพในสิทธิเสรีภาพส่วนบุคคล ตลอดพระชนม์ชีพของพระพุทธเจ้าพระองค์ไม่เคยบังคับใครให้มาเป็นสาวกของพระองค์ ทรงให้เสรีภาพทางปัญญา และไม่บีบให้ใครมา นับถือพระพุทธศาสนา ไม่ว่าจะเป็นการรับบุคคลเข้าเป็นนักบวชและพุทธศาสนิกชน หรือแม้กระทั่งบุคคลใดจะเลิกนับถือพระพุทธศาสนา นั้นเป็นสิทธิเสรีภาพของแต่ละบุคคล ที่มิได้มี ข้อบังคับหรือกฎเกณฑ์ใด ๆและพบว่า  พุทธวิธีการอยู่ร่วมกันของคนนับถือต่างศาสนาอย่างสันติสุขในสังคมปัจจุบัน ต้องประกอบด้วยวิธี ๗ ประการนี้ คือ ๑) การยอมรับแนวคิดของศาสนาและลัทธิอื่น   ๒) การให้เสรีภาพในการเลือกหรือไม่เลือกนับถือศาสนา ๓) การแสดงความเคารพด้วยไมตรีจิตในการปฏิสันถาร ๔) เจรจากับนักบวชนอกศาสนาด้วยคำสัตย์ ๕) การมีปฏิสัมพันธ์กรณีเกิดความขัดแย้งทางความเชื่อ ๖) แสวงหาจุดร่วม สงวนจุดต่าง  ๗) ท่าทีในการโต้ตอบและใช้วิธีการให้เหมาะสมกับผู้ฟัง   เหล่านี้จะทำให้สังคมเกิดความสงบสุข