พุทธะ-ผู้รู้แจ้งเห็นจริงแล้วไปจากทุกขรัฐ: บทวิเคราะห์เปรียบเทียบการเมืองการปกครอง ร่วมสมัยพุทธกาลและการปฏิเสธอำนาจ การปกครองรัฐของมกุฎราชกุมารสิทธัตถะ

บทคัดย่อ

สถานการณ์การเมืองการปกครองร่วมสมัยพุทธกาล ประมาณ 200 ปีก่อนพุทธกาล ทั้งก่อนเจ้าชายสิทธัตถะประสูติและช่วงที่มีพระชนม์ชีพ ทั้งกรณีอียิปต์ กรีก/โรมัน/เอเธนส์ จีน และเปอร์เซีย ล้วนตกอยู่ในภาวะสงครามแย่งชิงอำนาจของผู้ปกครอง ทั้งที่มีสถานะเป็นรัฐเอกราช แต่มีความต้องการขยายอำนาจ และรัฐเอกราชที่มีสถานะเป็นแคว้น แต่อยู่ภายใต้อำนาจการปกครองรัฐมหาอำนาจ ภาวการณ์เช่นนี้สร้างความไม่ปลอดภัยแก่ชีวิต ทรัพย์สิน และสถานะของผู้ปกครอง การปฏิเสธอำนาจการปกครองรัฐของมกุฎราชกุมารสิทธัตถะ มี 3 สาเหตุคือ 1) กรณีแสวงหาจุดหมายของชีวิต เพราะการพิจารณาเห็นความจริงว่า ตนยังมีความเกิด ความแก่ ความเจ็บ ความตายอยู่ ไฉนยังแสวงหาความเกิด ความแก่ความเจ็บ ความตายอยู่ ทรงเกิดดำริว่า เพศฆราวาสคับแคบ ส่วนบรรพชาเป็นความว่าง โปร่ง โล่ง สบาย เป็นทางกำจัดกิเลส เพศผู้ครองเรือนจะประพฤติพรหมจรรย์ให้บริสุทธิ์ได้ยาก 2) กรณีเทวทูตทั้งสี่เป็นเหตุให้สลดสังเวชในชีวิต พุทธประวัติกระแสหลักของไทยกล่าวว่า เจ้าชายสิทธัตถะทรงเห็น “เทวทูต” สี่คือ คนแก่ คนเจ็บ คนตาย และสมณะ ตามลำดับ ก็ทรงได้ข้อสรุปว่าโลกนี้เป็นทุกข์ แล้วทรงตัดสินพระทัยเสด็จออกผนวช ด้วยความเข้าพระทัยว่า แนวทางนี้อาจเป็นหนทางนำไปสู่การพ้นทุกข์ได้ และ 3) กรณีความขัดแย้งทางการเมืองการปกครองจากมติทำสงครามระหว่างกบิลพัสดุกับเทวทหะ กล่าวคือพระองค์เสด็จออกผนวช เพราะแรงผลักดันทางการเมือง ที่แพ้มติสภากรณีพิพาทเรื่องแย่งน้ำกันระหว่างพระญาติวงศ์ทั้งสองฝ่าย แต่ยืนกรานคัดค้านฝ่าฝืนกฎสภาจึงถูกเนรเทศ