การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ: การศึกษาเปรียบเทียบระหว่างสาธารณรัฐเช็กและประเทศไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและเปรียบเทียบรูปแบบ ขั้นตอน และข้อจำกัดในการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ รวมถึงพลวัตอำนาจของศาลรัฐธรรมนูญ เพื่อสังเคราะห์เป็นข้อเสนอแนะเชิงนโยบายและเชิงปฏิบัติสำหรับประเทศไทย การวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงเอกสาร (Documentary Research) วิเคราะห์ข้อมูลจากเอกสารทางวิชาการและกฎหมายรวม 16 เรื่อง คัดเลือกตามเกณฑ์ความสอดคล้องเชิงเนื้อหา ความน่าเชื่อถือ และความทันสมัยนับจากปี พ.ศ. 2540 จนถึงปัจจุบัน โดยใช้วิธีวิจัยกฎหมายเปรียบเทียบร่วมกับแนวคิดสำนักกฎหมายบ้านเมืองและการตีความเชิงนิรนัย ผลการวิจัยพบว่า (1) สาธารณรัฐเช็กมีข้อดีในการพิทักษ์แก่นแท้เชิงสารัตถะ (Material Core) ผ่านบทบัญญัติที่เปลี่ยนแปลงเป็นอย่างอื่นมิได้ (Eternity clause)ในมาตรา 9 วรรค 2 และวรรค 3 โดยศาลรัฐธรรมนูญทำหน้าที่พิทักษ์คุณค่าเชิงสารัตถะและสถาปนาบรรทัดฐานตรวจสอบเนื้อหากฎหมายเฉพาะกิจในคดี Melčák แต่มีข้อเสียคือ ขาดการมีส่วนร่วมผ่านกลไกลงประชามติ (2) ประเทศไทยตามรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 มีข้อดีในการพิทักษ์รูปแบบรัฐและระบอบการปกครองตามมาตรา 255 แต่มีข้อเสียร้ายแรงเรื่องความเคร่งครัดเชิงรูปแบบและขั้นตอนตามมาตรา 256 อีกทั้งการตีความของศาลรัฐธรรมนูญไทยในคำวินิจฉัยที่ 4/2564 และ 18/2568 ได้สร้างข้อจำกัดเชิงซ้อนในการทำประชามติถึง 3 ครั้ง จนเกิดภาวะทางตันที่แก้ไขรัฐธรรมนูญไม่ได้จริงในทางปฏิบัติ และ (3) ผลการเปรียบเทียบสะท้อนความแตกต่างเชิงปรัชญากฎหมายระหว่างศาลเช็กที่เน้นการพิทักษ์เชิงสารัตถะ (Material Guardian) กับศาลไทยที่เน้นการตรวจสอบเชิงรูปแบบ (Formal Guardian) ผู้วิจัยจึงเสนอแนะเชิงนโยบายให้ปรับปรุงมาตรา 256 เพื่อลดเงื่อนไขเชิงซ้อน และเสนอแนะเชิงปฏิบัติให้กำหนดขอบเขตอำนาจตรวจสอบของศาลรัฐธรรมนูญให้ชัดเจนและพยากรณ์ได้เพื่อรักษาดุลยภาพความมั่นคงและความยืดหยุ่นของรัฐธรรมนูญอย่างยั่งยืน
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กมล ตันจินวัฒนกุล. (2564). ผลกระทบของความตกลงว่าด้วยการลงทุนระหว่างประเทศต่อการบริหารจัดการบริการสาธารณะและสัมปทานของรัฐในประเทศไทย. วารสารวิชาการ มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร, 12(1), 214–226. https://so01.tci-thaijo.org/index.php/AJPU/article/view/245217
ทศพร แสนสวัสดิ์. (2567). หลักการพื้นฐานแห่งกฎหมายรัฐธรรมนูญ (พิมพ์ครั้งที่ 2). วิญญูชน.
บรรเจิด สิงคะเนติ. (2563). แนวคิดรัฐธรรมนูญนิยม (Constitutionalism) กับการจัดโครงสร้างสถาบันการเมือง. วิญญูชน.
วิษณุ วรัญญู. (2569). หลักกฎหมายรัฐธรรมนูญว่าด้วยรัฐและรัฐธรรมนูญ. เข้าใจ.
ศาลรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย. (2564). คำวินิจฉัยที่ 4/2564 เรื่อง หน้าที่และอำนาจของรัฐสภาในการเสนอญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญตามมาตรา 256 (1) ของรัฐธรรมนูญ. https://constitutionalcourt.or.th/occ_web/download/article/article_20210330170108.pdf
ศาลรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย. (2568). คำวินิจฉัยที่ 18/2568 เรื่อง หน้าที่และอำนาจของรัฐสภาในการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญเพื่อจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่. https://constitutionalcourt.or.th/occ_web/download/article/article_20251107104942.pdf
สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร. (2562). ความมุ่งหมายและคำอธิบายประกอบรายมาตราของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560. https://www.senate.go.th/assets/portals/93/fileups/253/files/article_20191021103453.pdf
Filip, J., Svatoň, J., & Zimek, J. (2005). Základy státovědy (3rd ed.). Masarykova univerzita.
Klíma, K., (2007). Encyklopedie ústavního práva. ASPI.
Klíma, K. (2010). Ústavní právo (4th ed.). Aleš Čeněk.
Kysela, J. (2010). Ústava ČR jako objekt futurologie aneb proč a jak ústavu (ne)měnit. In P. Mlsna (Ed.), Ústava ČR: Vznik, vývoj a perspektivy (pp. 67–92). Leges.
Nález Ústavního soudu ze dne 10. září 2009, sp. zn. Pl. ÚS 27/09 (Česká republika).
Poslanecká sněmovna. (1993). Ústava České republiky. Parlament České republiky https://www.psp.cz/docs/laws/constitution.html
Šimíček, V., Filip, J., Molek, P., Bahýľová, L., Podhrázký, M., Suchánek, R., & Vyhnánek, L. (2010). Ústava České republiky: Komentář. Linde.
Suchánek, R. (2010). Nepohodlné články Ústavy aneb co nezměníme, to pomineme nebo vyložíme. In P. Mlsna (Ed.), Ústava ČR: Vznik, vývoj a perspektivy (pp. 93–121). Leges.
