ชุมชนนวัตกรรมในการลดความเสี่ยงภัยคุกคามคุณภาพชีวิตจากธรรมชาติ และกิจกรรมของมนุษย์ อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก

อิสสราพร กล่อมกล่ำนุ่ม; สุภาสพงษ์ รู้ทำนอง; บัญชา วัฒนาทัศนีย์

doi:10.14456/jhusoc.2026.10

ผู้แต่ง

อิสสราพร กล่อมกล่ำนุ่ม คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร
สุภาสพงษ์ รู้ทำนอง คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร
บัญชา วัฒนาทัศนีย์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร

DOI:

https://doi.org/10.14456/jhusoc.2026.10

คำสำคัญ:

ชุมชนนวัตกรรม, ภูมิสารสนเทศ, การจัดการความเสี่ยงภัย, อำเภอแม่สอด

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่องชุมชนนวัตกรรมในการลดความเสี่ยงภัยคุกคามคุณภาพชีวิตจากธรรมชาติและกิจกรรมของมนุษย์ อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. สำรวจภาคสนามชุมชนต้นแบบในการลดความเสี่ยงภัยคุกคามคุณภาพชีวิตจากธรรมชาติและกิจกรรมของมนุษย์ 2. พัฒนาชุดองค์ความรู้ในการลดความเสี่ยงภัยคุกคามคุณภาพชีวิตสำหรับชุมชน 3. พัฒนาชุมชนนวัตกรรมด้านการจัดการความเสี่ยงภัยคุกคามคุณภาพชีวิตโดยใช้นวัตกรรมภูมิสารสนเทศ 4. ถ่ายทอดองค์ความรู้จากชุมชนนวัตกรรมด้านการจัดการความเสี่ยงภัยคุกคามคุณภาพชีวิตโดยใช้นวัตกรรมภูมิสารสนเทศ รูปแบบการวิจัยแบบผสมผสานบูรณาการเครื่องมือภูมิสารสนเทศร่วมกับการสำรวจภาคสนามและการจัดการความรู้ร่วมกับภาคีเครือข่าย ผลการศึกษาพบว่า 1) การสำรวจชุมชนต้นแบบ 5 แห่งที่มีความโดดเด่นด้านการจัดการความเสี่ยงภัยช่วยให้ผู้เข้าร่วมเกิดการเรียนรู้องค์ความรู้ใหม่ด้วยความพึงพอใจระดับมาก 2) สามารถพัฒนาชุดองค์ความรู้ในลักษณะตัวแบบการเรียนรู้และนวัตกรรม (LIP) ที่บูรณาการคู่มือการจัดการความเสี่ยงของชุมชน 3) เกิดการพัฒนาชุมชนนวัตกรรม 5 แห่ง ครอบคลุมการจัดการน้ำท่วม ไฟป่า การเผาในที่โล่ง อุบัติเหตุจราจร และโรคระบาดร่วมกับการลักลอบข้ามแดน โดยสร้างนวัตกรชุมชนได้รวม 43 คน และ 4) มีการถ่ายทอดองค์ความรู้เพื่อขยายผลการเรียนรู้สู่คนในชุมชนด้วยความพึงพอใจในระดับมากระหว่างชุมชน

เอกสารอ้างอิง

กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย กระทรวงมหาดไทย. (2557). การลดความเสี่ยงจากภัยพิบัติสู่การพัฒนาอย่างยั่งยืน. สำนักงานโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ สำนักงานประเทศไทย.

ธนะพัฒน์ วิริต, ภุชงค์ วงษ์เกิด, รณชัย บำเพ็ญอยู่, และธรรศ กติกาวงศ์ขจร. (2568). การประเมินความพึงพอใจของชุมชนต่อการใช้ข้อมูล GIS ในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและวิเคราะห์พื้นที่เสี่ยงภัย: กรณีศึกษาอำเภอสังขละ จังหวัดกาญจนบุรี. วารสารสหวิทยาการวิจัยและวิชาการ, 5(4), 918-921. https://doi.org/10.60027/iarj.2025.284186

นักรบ เถียรอ่ำ, จุตินันท์ ขวัญเนตร, และอังศุมาริน สุชัยรัตนโชค. (2566). บุหรี่เถื่อน: ข้อเสนอมาตรการเชิงนโยบายการแก้ไขลักลอบนำเข้าทางชายแดนไทย-กัมพูชาในเขตจังหวัดภาคตะวันออก. วารสารมนุษยสังคมสาร (มสส.), 21(2), 248-250. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/jhusoc/article/view/270162

มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช. (2557). ประมวลสาระชุดวิชานโยบายการวางแผนและการพัฒนาคุณภาพการศึกษา หน่วยที่ 1-5. มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.

สุภาสพงษ์ รู้ทำนอง. (2564). ภูมิสารสนเทศสำหรับการจัดการภัยพิบัติทางธรรมชาติ. มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร.

สุภาสพงษ์ รู้ทำนอง, สุวิทย์ วงษ์บุญมาก, อิสสราพร กล่อมกล่ำนุ่ม, ภัสร์ศศิร์ พลายละหาร, และ ศุภฤทธิ์ ธาราทิพย์นรา. (2567). การพัฒนาชุดองค์ความรู้เพื่อสนับสนุนการจัดการไฟและหมอกควันไฟในพื้นที่จังหวัดตากบนพื้นฐานการประยุกต์ใช้ภูมิสารสนเทศ. วารสารสหวิทยาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 7(4), 2371-2390. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/jmhs1_s/article/view/272126

สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ. (2563). ชุมชนนวัตกรรมเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน. https://nriis.go.th/FileUpload/AttatchFile/News/256312221100350483994.pdf

สำนักงานจังหวัดตาก. (2564). ข้อมูลทางด้านเศรษฐกิจและสังคมอำเภอแม่สอด. สำนักงานจังหวัดตาก.

สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ. (2553). ตำราเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศศาสตร์. กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี.

หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่. (2563). ชุมชนนวัตกรรมเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน. https://www.nxpo.or.th/A/wp-content/uploads/2019/12/

อภิมุข สดมพฤกษ์, และนารีนุช ดำรงชัย. (2566). แนวคิด "เมืองพี่เมืองน้อง" กับยุทธศาสตร์การพัฒนาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศไทย-สปป.ลาว. วารสารมนุษยสังคมสาร, 21(1), 159-160. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/jhusoc/article/view/264964

Kanteler, D., & Bakouros, I. (2024). Enhancing cross-border disaster management in the Balkans: a framework for collaboration part I. Journal of Innovation and Entrepreneurship, 13(15), 1-28. https://doi.org/10.1186/s13731-024-00374-8

Rigaud, E., Fiedrich, F., Klein, M., Schulte, Y., Adrot, A., Kanaan, N., Mahdavian, F., Wiens, M., & Schultmann, F. (2020). Borderland resilience studies. In A. L. Hughes, F. McNeill, & C. Zobel (Eds.), CoRe Paper-Data and Resilience: Opportunities and Challenges: Proceedings of the 17th ISCRAM Conference (pp. 338-355). ISCRAM.