ภูมิปัญญา วิถีชีวิต ความเชื่อ และพิธีกรรมเรื่องข้าว ในจังหวัดบุรีรัมย์

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาภูมิปัญญา วิถีชีวิต ความเชื่อ และพิธีกรรมเรื่องข้าวของชาวนากลุ่มชาติพันธุ์ ลาวอีสาน ส่วย เขมรถิ่นไทย และ ไทยโคราช กลุ่มเป้าหมายที่ใช้ศึกษา เป็นชาวนากลุ่มชาติพันธุ์ 4 ชาติพันธุ์ จำนวน 80 คน เครื่องมือที่ใช้ศึกษาเป็นแบบสัมภาษณ์เชิงลึก เก็บข้อมูลโดยวิธีการสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลโดยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหา ตรวจสอบข้อมูลโดยวิธีการตรวจสอบสามเส้า ผลการศึกษาพบว่า ชาวนาทั้ง 4 กลุ่มชาติพันธุ์มีภูมิปัญญาในการทำนา คือ การปลงพระธรณี การปักปู่ตาแฮก การหาบปุ๋ย การเลือกวันลงนา การเลือกวันหว่าน การสู่ขวัญควาย การแรกนาขวัญ การทำขวัญข้าว การทำบุญลานข้าว การทำขวัญยุ้ง ใช้หัตถกรรมในการทำนา เช่น ไถ คราด ยุ้งฉาง เป็นต้น ชาวนาทั้ง 4 กลุ่มชาติพันธุ์ มีวิถีชีวิตในการทำนา คือ การเตรียมพื้นที่  การเตรียมดิน การเตรียมน้ำ การคัดเลือกพันธุ์ข้าว การเพาะต้นกล้า การปลูกข้าว การดูแล การใส่ปุ๋ย การป้องกันโรคข้าว การเก็บเกี่ยว การจัดการผลผลิต  ชาวนาทั้ง 4 กลุ่มชาติพันธุ์ มีความเชื่อในเรื่อง แม่โพสพ แม่ธรณี ผีไร่ผีนา ผีบรรพบุรุษ  ผีปู่ตา ผีตาแฮก ผีหมู่บ้าน พญาแถน ชาวนาทั้ง 4 กลุ่มชาติพันธุ์ มีพิธีกรรมในเรื่องข้าว คือ พิธีทำบุญลานข้าว พิธีจกข้าวในยุ้ง พิธีทำขวัญข้าว พิธีทำขวัญยุ้งข้าว พิธีปลงแม่โพสพ   พิธีปักตาแฮก พิธีแรกนา  พิธีปลงพระธรณี พิธีแห่นางแมว พิธีก่อเจดีย์ข้าวเปลือก พิธีทำบุญข้าวใหม่ พิธีไหว้ข้าวในยุ้ง พิธีเอาข้าวขึ้นยุ้ง พิธีทำขวัญควาย พิธีเด็ดข้าว