แนวทางการใช้ประโยชน์ร่วมในระบบกรรมสิทธิ์ที่ดินระหว่างรัฐกับประชาชนในพื้นที่เขตเศรษฐกิจพิเศษเชียงของ จังหวัดเชียงราย

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มุ่งศึกษาปัญหาและแนวทางแก้ไขความขัดแย้งด้านกรรมสิทธิ์ที่ดินระหว่างรัฐกับประชาชนในเขตเศรษฐกิจพิเศษเชียงของ จังหวัดเชียงราย โดยใช้การวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลจากผู้นำที่เป็นทางการและไม่เป็นทางการจำนวน 14 คน ผ่านการสนทนากลุ่ม สัมภาษณ์เชิงลึกและการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการศึกษาพบว่าความขัดแย้งเกิดจากมุมมองและการให้ความหมายที่ต่างกันในกรรมสิทธิ์ที่ดิน โดยรัฐมองว่าป่าชุมชนบุญเรืองเป็นพื้นที่สาธารณะซึ่งไม่ก่อให้เกิดมูลค่าในทางเศรษฐกิจจึงเห็นควรพัฒนาเป็นนิคมอุตสาหกรรมเพื่อสร้างรายได้และการพัฒนาประเทศ ขณะที่ชุมชนมองป่าเป็นแหล่งทรัพยากรที่สำคัญและเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิต ชุมชนจึงใช้กลยุทธ์ในการปกป้องสิทธิและต่อรองอำนาจรัฐผ่านการขับเคลื่อนองค์ความรู้ท้องถิ่น การต่อสู้และเรียกร้องต่อพื้นที่สาธารณะ การใช้ภูมิปัญญาและความเชื่อและการประสานเครือข่ายความร่วมมือกับหน่วยงานภายนอก ส่งผลให้ภาครัฐยกเลิกการจัดตั้งนิคมอุตสาหกรรมในพื้นที่ป่าชุมชนบุญเรืองและปรับนโยบายเป็นการส่งเสริมการลงทุนโดยไม่ต้องมีการจัดหาที่ดิน ขณะเดียวกันกลุ่มอนุรักษ์ป่าชุ่มน้ำบุญเรืองได้รับรางวัล Equator Prize ประจำปี 2563 โดยโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ (United Nations Development Program: UNDP) จากการที่ชุมชนต่อสู้และอุทิศตนในการอนุรักษ์และปกป้องดูแลความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืนของป่าชุมชนบุญเรืองซึ่งถือเป็นพื้นฐานของการสร้างชุมชนให้ยั่งยืนและมีความมั่นคง สำหรับแนวทางในการแก้ไขปัญหาความขัดแย้งในระบบกรรมสิทธิ์ที่ดินระหว่างรัฐและชุมชนที่มีแนวโน้มเกิดขึ้นในอนาคต ได้แก่ การศึกษาและทำความเข้าใจพื้นที่และผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย สร้างกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชน และการปรับปรุงกฎหมายให้มีความเหมาะสมกับบริบทและการเปลี่ยนแปลงของสังคม