“กลิ่นแก่”: อคติ การตีตรา ธุรกิจบนความรังเกียจ และการเรียนรู้การสูงอายุเพื่อการอยู่ดีและตายดี
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
กลิ่นเป็นประสาทสัมผัสหนึ่งที่มนุษย์ใช้ในการทำความเข้าใจและเรียนรู้สิ่งที่อยู่รอบตัว ในบรรดากลิ่นที่อยู่ในสิ่งแวดล้อม กลิ่นที่มาจากกระบวนการบนผิวหนังของมนุษย์เกิดขึ้นได้ด้วยกลไกหลากหลายรูปแบบ และอาจทำให้คนในแต่ละช่วงวัยมีกลิ่นที่แตกต่างกัน บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอข้อค้นพบจากงานวิจัยในช่วงปี ค.ศ.2001-2024 เกี่ยวกับกลิ่นในผู้ที่มีอายุมากกว่า 40 ปีและผู้สูงอายุ และเชื่อมโยงให้เห็นการทำงานของอคติและการตีตราที่มีผลต่อคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ ผ่านมุมมองแบบสหวิทยาการระหว่างวิทยาศาสตร์ จิตวิทยา และสังคมศาสตร์ ผลการศึกษาพบว่างานวิจัยจำนวนหนึ่งได้ศึกษาสาร 2-Nonenal ในฐานะต้นตอของกลิ่นที่เกิดขึ้นมากเมื่อสูงอายุ แต่ข้อค้นพบจากงานวิจัยเกี่ยวกับสารชนิดนี้กลับไม่ได้สอดคล้องกันทั้งหมด ในทางกลับกัน “กลิ่นแก่” อาจมีสาเหตุที่เกี่ยวข้องกับวยาคติหรืออคติที่คนในสังคมมีต่อการสูงอายุและผู้สูงอายุ ซึ่งทำให้เกิดปรากฏการณ์ทางสังคมที่เกี่ยวข้องกับการตีตรา การเหมารวม และการเลือกปฏิบัติที่มีต่อผู้สูงอายุ รวมถึงการขยายตัวของธุรกิจบนความรังเกียจ ซึ่งใช้ประโยชน์จากวัฒนธรรมความละอายของคนในสังคมที่มีต่อกลิ่นที่ไม่พึงประสงค์ สิ่งเหล่านี้ส่งผลกระทบต่อเนื่องถึงสุขภาวะ คุณภาพชีวิต และการอยู่ดีและตายดี ทั้งของผู้สูงอายุและของคนช่วงวัยอื่น ซึ่งอาจบรรเทาได้ด้วยการจัดการเรียนรู้อย่างเหมาะสมและเป็นระบบ
Article Details
เอกสารอ้างอิง
ปราโมทย์ ประสาทกุล, ศุทธิดา ชวนวัน และกาญจนา เทียนลาย. (2555). ผู้สูงอายุ: คนวงในที่จะถูกผลักให้ไปอยู่ชายขอบ. ใน กุลภา วจนสาระ, และกฤตยา อาชวนิจกุล (บ.ก.), ประชากรชายขอบและความเป็นธรรมในสังคมไทย (พิมพ์ครั้งที่ 1, น. 105-124). สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล.
ฐิติกาญจน์ อัศตรกุล, อัครา เมธาสุข, และฝน นิลเขต. (2567). “มนุษย์ป้า” “มนุษย์ลุง” “ไดโนเสาร์” “เต่าล้านปี”: วยาคติต่อผู้สูงอายุในเสียงของสังคมไทย. วารสารปาริชาต, 37(3), 582-599. https://doi.org/10.55164/pactj.v37i3.270618
นวนันต์ เกิดนาค. (2567). “ห้องเรียนวัฒนธรรม” กับการเท่าทันอคติต่อกลุ่มเปราะบางในสังคมไทย. คณะวิทยาการเรียนรู้และศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. https://lsed.tu.ac.th/published-message-content-69
อัครา เมธาสุข และสุรวิทย์ อัสสพันธุ์. (2566). เจาะจักรวาล ‘วิทยาศาสตร์สมอง’ และการช่วงชิง ‘ความจริง’ ในโลกมายา. ใน อดิศร จันทรสุข (บ.ก.), ย้อนแย้ง แยบยล บทวิเคราะห์ประเด็นการศึกษาไทย. (น. 109-144). โครงการผู้นำแห่งอนาคต.
Cambridge Words. (2024, December 2). New words - 02 December 2024. Cambridge Dictionary. https://dictionaryblog.cambridge.org/2024/12/02/
Cherry, K. E., Brigman, S., Lyon, B. A., Blanchard, B., Walker, E. J., & Smitherman, E. A. (2016). Self-reported ageism across the lifespan: Role of aging knowledge. International journal of aging & human development, 83(4), 366–380. https://doi.org/10.1177/0091415016657562
Classen, C. (1992). The odor of the other: Olfactory symbolism and cultural categories. Ethos, 20(2), 133–166. http://www.jstor.org/stable/640383
Coffman, C. N., Carroll-Portillo, A., Alcock, J., Singh, S. B., Rumsey, K., Braun, C. A., Xue, B., & Lin, H. C. (2024). Magnesium oxide reduces anxiety-like behavior in mice by inhibiting sulfate-reducing bacteria. Microorganisms, 12(7), 1429. https://doi.org/10.3390/microorganisms12071429
Corrigan, P. W., & Rao, D. (2012). On the self-stigma of mental illness: Stages, disclosure, and strategies for change. Canadian Journal of Psychiatry, 57(8), 464–469. https://doi.org/10.1177/070674371205700804
Davey, J. (2014). Age discrimination in the workplace. Policy Quarterly, 10(3). 42-48. https://doi.org/10.26686/pq.v10i3.4502
Dobson, R. (2005). Age discrimination denies elderly people a “dignified death”. BMJ. https://doi.org/10.1136/bmj.330.7503.1288-a
Doty, R. L. (2014). Human pheromones: Do they exist?. In C. Mucignat-Caretta (Ed.), Neurobiology of Chemical Communication. CRC Press/Taylor & Francis.
Finnegan, M., Fitzgerald, S., Duroux, R., Attia, J., Markey, E., O'Connor, D., & Morrin, A. (2024). Predicting chronological age via the skin volatile profile. Journal of the American Society for Mass Spectrometry, 35(3), 421–432. https://doi.org/10.1021/jasms.3c00315
Gallagher, M., Wysocki, C. J., Leyden, J. J., Spielman, A. I., Sun, X., & Preti, G. (2008). Analyses of volatile organic compounds from human skin. The British Journal of Dermatology, 159(4), 780–791. https://doi.org/10.1111/j.1365-2133.2008.08748.x
Gbadeyan, R. A. (2003). Marketing of social ideas and the unmentionables: Problems and challenges. In J.O. Olujide & J.A. Miduro (Eds.), Element of Marketing Management II. (pp. 9-19). Department of Business Administration, University of Ilorin, Nigeria.
Green, J. D., Reid, C. A., Kneuer, M. A., & Hedgebeth, M. V. (2023). The Proust effect: Scents, food, and nostalgia. Current Opinion in Psychology, 50, 101562. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2023.101562
Groza, N., & Cuesta, J. F. (2011). Sexist humour in advertising: Just a joke or marketing strategy?. International Journal of Arts and Technology, 4(1), 61-73.
Hagestad, G. O., & Uhlenberg, P. (2005). The social separation of old and young: A root of ageism. Journal of Social Issues, 61(2), 343-360. https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.2005.00409.x
Hanna, C., & Uccello, C. E. (2017). End-of-life care in an aging world: A global perspective. American Academy of Actuaries. https://www.actuary.org/end-of-life-care
Haze, S., Gozu, Y., Nakamura, S., Kohno, Y., Sawano, K., Ohta, H., & Yamazaki, K. (2001). 2-Nonenal newly found in human body odor tends to increase with aging. The Journal of Investigative Dermatology, 116(4), 520–524. https://doi.org/10.1046/j.0022-202x.2001.01287.x
Holmberg, C. B. (1998). Sexualities and popular culture. Sage, Thousand Oaks, California.
Hu, Y., Converse, C., Lyons, M. C., & Hsu, W. H. (2018). Neural control of sweat secretion: A review. The British journal of dermatology, 178(6), 1246–1256. https://doi.org/10.1111/bjd.15808
Iitani, K., Mori, H., Ichikawa, K., Toma, K., Arakawa, T., Iwasaki, Y., & Mitsubayashi, K. (2023). Gas-phase biosensors (bio-sniffers) for measurement of 2-Nonenal, the causative volatile molecule of human aging-related body odor. Sensors (Basel, Switzerland), 23(13), 5857. https://doi.org/10.3390/s23135857
Ishino, K., Wakita, C., Shibata, T., Toyokuni, S., Machida, S., Matsuda, S., Matsuda, T., & Uchida, K. (2010). Lipid peroxidation generates body odor component trans-2-nonenal covalently bound to protein in vivo. The Journal of Biological Chemistry, 285(20), 15302–15313. https://doi.org/10.1074/jbc.M109.068023
Iyer, A. S., & Brown, C. J. (2022). End-of-life preferences in older US adults-bridging the "what matters" chasm. JAMA Network Open, 5(1), e2142279. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2021.42279
James, A. G., Austin, C. J., Cox, D. S., Taylor, D., & Calvert, R. (2013). Microbiological and biochemical origins of human axillary odour. FEMS Microbiology Ecology, 83(3), 527–540. https://doi.org/10.1111/1574-6941.12054
Kadohisa M. (2013). Effects of odor on emotion, with implications. Frontiers in Systems Neuroscience, 7, 66. https://doi.org/10.3389/fnsys.2013.00066
Kang, H., & Kim, H. (2022). Ageism and psychological well-being among older adults: A systematic review. Gerontology & Geriatric Medicine, 8, 23337214221087023. https://doi.org/10.1177/23337214221087023
Kimura, K., Sekine, Y., Furukawa, S., Takahashi, M., & Oikawa, D. (2016). Measurement of 2-nonenal and diacetyl emanating from human skin surface employing passive flux sampler-GCMS system. Journal of Chromatography. B, Analytical Technologies in the Biomedical and Life Sciences, 1028, 181–185. https://doi.org/10.1016/j.jchromb.2016.06.021
Kotzé, C., & Roos, J. L. (2022). Ageism, human rights and ethical aspects of end-of-life care for older people with serious mental illness. Frontiers in Psychiatry, 13, 906873. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2022.906873
Krasovitsky, M., Porter, I., & Tuch, G. (2023). The impact of ageism in the care of older adults with cancer. Current Opinion in Supportive and Palliative Care, 17(1), 8-14. https://doi.org/10.1097/SPC.0000000000000629
Lam, T. H., Verzotto, D., Brahma, P., Ng, A. H. Q., Hu, P., Schnell, D., Tiesman, J., Kong, R., Ton, T. M. U., Li, J., Ong, M., Lu, Y., Swaile, D., Liu, P., Liu, J., & Nagarajan, N. (2018). Understanding the microbial basis of body odor in pre-pubescent children and teenagers. Microbiome, 6(1), 213. https://doi.org/10.1186/s40168-018-0588-z
Levy, B. (2009). Stereotype embodiment: A psychosocial approach to aging. Current Directions in Psychological Science, 18(6), 332-336. https://doi.org/10.1111/j.1467-8721.2009.01662.x
Levy, B. R., Slade, M. D., Kunkel, S. R., & Kasl, S. V. (2002). Longevity increased by positive self-perceptions of aging. Journal of Personality and Social Psychology, 83(2), 261–270. https://doi.org/10.1037//0022-3514.83.2.261
Levy S. R. (2018). Toward reducing ageism: PEACE (Positive Education about Aging and Contact Experiences) model. The Gerontologist, 58(2), 226–232. https://doi.org/10.1093/geront/gnw116
Low, K. E. Y. (2006). Presenting the self, the social body, and the olfactory: Managing smells in everyday life experiences. Sociological Perspectives, 49(4), 607-631. https://doi.org/10.1525/sop.2006.49.4.607
MacGregor, C., Petersen, A., & Parker, C. (2018). Hyping the market for ‘anti-ageing’ in the news: From medical failure to success in self-transformation. BioSocieties, 13, 64-80. https://doi.org/10.1057/s41292-017-0052-5
McCall, V., Rutherford, A. C., Bowes, A., Jagannath, S., Njoki, M., Quirke, M., Pemble, C. M., Lovatt, M., Davison, L., Maginn, K., Scrutton, P., Pengelly, R., & Gibson, J. (2024). Othering older people’s housing: Gaming ageing to support future-planning. International Journal of Environmental Research and Public Health, 21(3), 304. https://doi.org/10.3390/ijerph21030304
Mitro, S., Gordon, A. R., Olsson, M. J., & Lundström, J. N. (2012). The smell of age: Perception and discrimination of body odors of different ages. PloS One, 7(5), e38110. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0038110
Mogilnicka, I., Bogucki, P., & Ufnal, M. (2020). Microbiota and malodor-etiology and management. International Journal of Molecular Sciences, 21(8), 2886. https://doi.org/10.3390/ijms21082886
Nerkar, S. & Deshmukh, R. (2021). Personal hygiene market size, share, competitive landscape and trend analysis report, by product, gender and distribution channel: Global opportunity analysis and industry forecast, 2021-2030. Allied Market Research.
Phillips, I. R., & Shephard, E. A. (2007). Primary trimethylaminuria. In M. P. Adam (Ed.) et. al., GeneReviews®. University of Washington, Seattle.
Raslan, R., Ahmad, N., & Pradnya, I. N. (2024). Assessment of quality, safety and health aspects in eeodorant product. Chemical Engineering Transactions, 112, 211-216. https://doi.org/10.3303/CET24112036
Root, E., & Caskie, G. (2024). Therapeutic expectations and interest in end-of-life care: Role of ageism, aging anxiety, and death anxiety. Innovation in Aging, 8(Suppl 1), 734. https://doi.org/10.1093/geroni/igae098.2393
Roscigno, V. J., Zheng, H., & Crowley, M. (2022). Workplace age discrimination and social-psychological well-being. Society and Mental Health, 12(3), 195-214. https://doi.org/10.1177/21568693221116139
Rudden, M., Herman, R., Rose, M., Bawdon, D., Cox, D. S., Dodson, E., Holden, M. T. G., Wilkinson, A. J., James, A. G., & Thomas, G. H. (2020). The molecular basis of thioalcohol production in human body odour. Scientific Reports, 10(1), 12500. https://doi.org/10.1038/s41598-020-68860-z
Schwab, H., Flora, J., & Mayrovitz, H. N. (2022). Impacts of skin eccrine glands on the measured values of transepidermal water loss. Cureus, 14(12), e32266. https://doi.org/10.7759/cureus.32266
Sivulka, J. (2007). Odor, oh no! Advertising deodorant and the new science of psychology, 1910 to 1925. In Proceedings of the Conference on Historical Analysis and Research in Marketing. 13, 212-220.
Skowron, M., Grabowska-Polanowska, B., Faber, J., & Śliwka, I. (2014, July). What does the scent of your body say?. Paper presented at the Breath Analysis 2014: 8th International Conference on Breath Research & Cancer Diagnosis, Toruń.
Snyder, J. L., & Forbus, R. (2024). The impact of “humorous” ads featuring social media influencers on perceptions of the influencer, brand, and purchase intention. Atlantic Marketing Journal, 13(1), 9.
Stevens, B. R., & Roesch, L. F. W. (2024). Interplay of human ABCC11 transporter gene variants with axillary skin microbiome functional genomics. Scientific Reports, 14(1), 28037. https://doi.org/10.1038/s41598-024-78711-w
Sun, J. (2019). Self-perceptions of aging and health: the embodiment of age stereotypes (Doctoral dissertation). University of Michigan.
Troccaz, M., Gaïa, N., Beccucci, S., Schrenzel, J., Cayeux, I., Starkenmann, C., & Lazarevic, V. (2015). Mapping axillary microbiota responsible for body odours using a culture-independent approach. Microbiome, 3(1), 3. https://doi.org/10.1186/s40168-014-0064-3
Tullett, W. (2016). Grease and sweat: Race and smell in eighteenth-century English culture. Cultural and Social History, 13(3), 307–322. https://doi.org/10.1080/14780038.2016.1202008
Ungar, A., Cherubini, A., Fratiglioni, L., de la Fuente-Núñez, V., Fried, L. P., Krasovitsky, M. S., Tinetti, M. E., Officer, A., Vellas, B., & Ferrucci, L. (2024). Carta of Florence against ageism: No place for ageism in healthcare. The journals of Gerontology. Series A, Biological Sciences and Medical Sciences, 79(3), glad264. https://doi.org/10.1093/gerona/glad264
World Health Organization. (2021). Global report on ageism. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9789240016866
