การศึกษาเชิงวิเคราะห์ตำรับยาสมมิทจากตำรายาแพทย์แผนไทยจังหวัดพิษณุโลก
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงเอกสารบูรณาการกับการวิจัยเชิงปริมาณ มุ่งศึกษาสารัตถะและความถี่ของเภสัชวัตถุของตำรับยาสมมิทที่พบในตำรับยาแพทย์แผนไทยจังหวัดพิษณุโลกฉบับปริวรรต จำนวน 87 ฉบับ 7,700 หน้าสมุดไทย เอกสารจากสำนักศิลปะและวัฒนธรรมมหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม ผลการศึกษาพบตำรับยาสมมิท จำนวน 31 ฉบับ (65 ตำรับ จาก 87 ฉบับ) ซึ่งพบตำรับยาประเภทรักษากลุ่มโรคไข้มากที่สุด พบพืชวัตถุจำนวน 258 ชนิด โดยพบการใช้บุนนาคมากที่สุด พบสัตว์วัตถุจำนวน 34 ชนิดโดยพบการใช้ชะมด ช้าง และแรดมากที่สุด พบธาตุวัตถุจำนวน 13 ชนิดโดยพบการใช้ดินถนำ นมผา และน้ำประสานทองมากที่สุด พบน้ำกระสายยาจำนวน 46 ชนิด โดยพบการใช้น้ำดอกไม้มากที่สุด ผู้วิจัยเสนอให้มีการวิจัยพืชวัตถุ จำนวน 4 ตัวอย่าง คือ บุนนาค พิกุล บัวหลวง และสารภี ในด้านของสรรพคุณทางวิทยาศาสตร์เนื่องจากพบข้อบ่งชี้ในการแก้ไข้ การวิจัยครั้งนี้จะเป็นฐานข้อมูลที่สำคัญเกี่ยวกับเครื่องยาจากตำรับยาสมมิทจากตำรายาแพทย์แผนไทยของจังหวัดพิษณุโลกต่อไป
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกและราชบัณฑิตยสถาน. (2553). พจนานุกรมศัพท์แพทย์และเภสัชกรรมไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน (พิมพ์ครั้งที่ 2). สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.
กระทรวงศึกษาธิการ. (2542). แพทย์ศาสตร์สงเคราะห์ : ภูมิปัญญาทางการแพทย์และมรดกทางวรรณกรรมของชาติ. กระทรวงศึกษาธิการ.
กานต์ธีรา จางตระกูล, กุลศรม์ เวชกุล, อาภาภัทร ธนะบุญ และภัครพล แสงเงิน. (2563). วรรณกรรมเภสัชกรรมวัดท่านา ตำบลไผ่ล้อม อำเภอบางกระทุ่ม จังหวัดพิษณุโลก: การศึกษาเชิงวิเคราะห์. ใน รายงานประกอบการสัมมนาทางวิชาการ “พิพิธวิจัย วิจิตรวิทยา ภาษาไทย ประจำปีการศึกษา 2562” สาขาวิชาภาษาไทย คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร จังหวัดพิษณุโลก (หน้า 167-179). มหาวิทยาลัยนเรศวร.
กานต์พิชชา แข่งขัน, นิตยา วงศ์รักษ์, อัญชลีพร เพ็ชรน้อย และภัครพล แสงเงิน. (2566). การศึกษาเชิงวิเคราะห์เอกสารต้นฉบับตำรายาแพทย์แผนไทยวัดพรหมพิราม ตำบลพรหมพิราม อำเภอพรหมพิราม จังหวัดพิษณุโลก. วารสารภาษาไทยและวัฒนธรรมไทย, 9(1), 72-104.
เกศินี แก้วนิล, นิสิต เมฆแจ้ง, เพ็ญพิชชา พรมแตง และภัครพล แสงเงิน. (2563). วรรณกรรมเภสัชกรรมวัดสระไม้แดง ตำบลอรัญญิก อำเภอเมืองพิษณุโลก จังหวัดพิษณุโลก : การศึกษาเชิงวิเคราะห์. จุลสารศิลป์พิบูล, 2(2), 1-15.
ขจีพรรณ ศรีฟอง, ณัฐกานต์ นาคพรม, สุกัญญา พาชื่นใจ, ภีมพศ รอดยิ้ม และภัครพล แสงเงิน. (2566). การศึกษาเชิงวิเคราะห์เอกสารต้นฉบับตำรายาแพทย์แผนไทยวัดกรับพวงเหนือ ตำบลพรหมพิราม อำเภอพรหมพิราม จังหวัดพิษณุโลก. วารสารอักษราพิบูล, 4(1), 47-62.
ชยันต์ พิเชียรสุนทร, แม้นมาส ชวลิต และวิเชียร จีรวงส์. (2544). คำอธิบายตำราพระโอสถพระนารายณ์ ฉบับเฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษามหาราชา 5 ธันวาคม 2542 (พิมพ์ครั้งที่ 4). อมรินทร์และมูลนิธิภูมิปัญญา.
ชลิตา สอนจันทร์, ศิริวรรณ เพ็ชรมณี, อัจฉราภรณ์ ใจแก้ว และภัครพล แสงเงิน. (2564). สารัตถะในตำรายาวัดสันติกาวาส อำเภอพรหมพิราม จังหวัดพิษณุโลก. ใน รายงานสืบเนื่องการประชุมวิชาการระดับชาติพะเยาวิจัย ครั้งที่ 10 มหาวิทยาลัยพะเยา วันที่ 28-29 มกราคม 2564 (หน้า 4020-4034). พะเยา.
ณมน ปุษปาพันธ์ และวิทยา บุษบงค์. (2565). กัญชาในตำรายาพื้นบ้านภาคใต้. Asian Journal of Traditional and Innovative Arts and Textiles, 1(2), 31-60.
ณรงศักดิ์ ราวะรินทร์. (2561). การใช้ครามในตำรายาโบราณ. วารสารการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก, 16(2), 284-300.
ณัฐมล พรมรอด, นิตยา ทองย้อย, ภัชรีย์ญา อ่วมอิ่มพืช, ธนศักดิ์ จันทร์สดใส และภัครพล
แสงเงิน. (2564). รูปแบบการเขียนชื่อพืชวัตถุในตำรายาวัดไพรสุวรรณ อำเภอบางกระทุ่ม จังหวัดพิษณุโลก เอกสารจากสำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม เลขที่ พส.ข.0264. วารสารอักษราพิบูล, 2(2), 57-82.
นันทรัตน์ ยอดกระโหม, สาวิตรี แก้วเกตุ และภัครพล แสงเงิน. (2564). สารัตถะในตำรายาวัดกรับพวงเหนือ อำเภอพรหมพิราม จังหวัดพิษณุโลก. ใน รายงานสืบเนื่องการประชุมวิชาการระดับชาติพะเยาวิจัย ครั้งที่ 10 มหาวิทยาลัยพะเยา วันที่ 28-29 มกราคม 2564 (หน้า 4035-4048). มหาวิทยาลัยพะเยา.
ปาลิตา ทองเพล, พรนภา ตันกายา, สรัญรัตน์ ทอดเสียง, สุมลทรา พ้นเวร และภัครพล แสงเงิน. (2565). การศึกษาเชิงวิเคราะห์เอกสารต้นฉบับตำรายาแพทย์แผนไทยวัดจูงนาง ตำบลท่าทอง อำเภอเมืองพิษณุโลก จังหวัดพิษณุโลก. วารสารภาษาและวรรณคดีไทย, 39(2), 85-132.
พรรณเพ็ญ เครือไทย. (2558). โรคและยาในตำรายาภาคเหนือ. ใน ภูมิปัญญาอาเซียน เวชศาสตร์ในจารึกและเอกสารโบราณ ภาษา-จารึก ฉบับที่ 13 การสัมมนาทางวิชาการเนื่องในวาระฉลองครบรอบอายุ 96 ปี ของศาสตราจารย์ ดร.ประเสริฐ ณ นคร (หน้า 227-274). ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
พรรณเพ็ญ เครือไทย (บรรณาธิการ). (2554). การจัดการความรู้ตำรายาพื้นบ้านล้านนา: กรณีศึกษากลุ่มโรคมะเร็งหรือบ่าเฮ็ง. สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
พอฤทัย ปัญญาจักร์, มณฑาทิพย์ บุญแก้ว และภัครพล แสงเงิน. (2564). สารัตถะในตำรายาวัดสะพานหิน อำเภอพรหมพิราม จังหวัดพิษณุโลก. ใน การประชุมวิชาการระดับชาติพะเยาวิจัย ครั้งที่ 10 มหาวิทยาลัยพะเยา วันที่ 28-29 มกราคม 2564 (หน้า 3645-3657). พะเยา.
มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. (2567). พิมเสนต้น [ฐานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี]. สืบค้นเมื่อวันที่ 9 มกราคม 2568, จาก https://phar.ubu.ac.th/herb-DetailThaicrudedrug/156
ภัครพล แสงเงิน. (2564). การศึกษาเปรียบเทียบตำรับยาในตำรายาวัดใหม่พรหมพิรามจังหวัดพิษณุโลกกับตำรับยาในตำราแพทย์ศาสตร์สงเคราะห์ฉบับหลวง. วารสารไทยคดีศึกษา, 18(2), 169 - 218.
ภัครพล แสงเงิน. (2567ก). ตำรายาแพทย์แผนไทยจังหวัดพิษณุโลก : การศึกษาต้นฉบับตัวเขียนและสารัตถะ [วิทยานิพนธ์ปริญญาปรัชญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร]. Silpakorn University Repository: SURE.
ภัครพล แสงเงิน. (2567ข). การศึกษาเชิงวิเคราะห์ตำรับยาพอกจากตำรายาแพทย์แผนไทยของจังหวัดพิษณุโลก. มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม.
ภัครพล แสงเงิน. (2567ค). การศึกษาเชิงวิเคราะห์ตำรายาแพทย์แผนไทยวัดท่านา (6) ตำบลไผ่ล้อม อำเภอบางกระทุ่ม จังหวัดพิษณุโลก เอกสารเลขที่ พส.ข.0267. มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม.
ภัครพล แสงเงิน. (2567ง). การศึกษาเชิงวิเคราะห์ตำรับยาอายุวัฒนะจากตำรายาแพทย์แผนไทยของจังหวัดพิษณุโลก. มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม.
ภัครพล แสงเงิน และอุเทน วงศ์สถิตย์. (2565). ตำรับยากวาดคอจากตำรายาแพทย์แผนไทยของอำเภอพรหมพิราม จังหวัดพิษณุโลก. วารสารไทยศึกษา, 18(1), 29-60.
มณิสร วังคีรี, มนัญชยา วันเย็น, วรรณภาพร โฮกชาวนา และภัครพล แสงเงิน. (2562). วรรณกรรมเภสัชกรรมวัดนครชุม ตำบลเมืองเก่า อำเภอเมืองพิจิตร จังหวัดพิจิตร: การศึกษาเชิงวิเคราะห์. ใน รายงานสืบเนื่องจากการประชุมวิชาการระดับชาติ พะเยาวิจัยครั้งที่ 8 วันที่ 24-25 มกราคม 2562 (หน้า 2134-2142). มหาวิทยาลัยพะเยา.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2556). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พุทธศักราช 2554 (พิมพ์ครั้งที่ 2). สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.
วรดี วารีผล. (2564). ภูมิปัญญาสมุนไพรอีสาน: กรณีศึกษาชื่อสมุนไพรและสารัตถะในตำรายาอีสานของตาส่วน ศรีมะพริก [วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร]. Silpakorn University Repository: SURE.
สิริขวัญ สุทธิสน, ธนากร จิวสุวรรณ, วีรพล จำปาทอง และภัครพล แสงเงิน. (2562). วรรณกรรมเภสัชกรรมวัดสุนทรประดิษฐ์ ตำบลบางระกำ อำเภอบางระกำ จังหวัดพิษณุโลก: การศึกษาเชิงวิเคราะห์. ใน รายงานสืบเนื่องจากการประชุมวิชาการระดับชาติ พะเยาวิจัยครั้งที่ 8 วันที่ 24-25 มกราคม 2562 (หน้า 2147-2161). มหาวิทยาลัยพะเยา.
อุษา กลิ่นหอม. (2552). การสังคายนาตำรายาพื้นบ้านอีสาน: กรณีไข้หมากไม้. อุษาการพิมพ์.
Bishayee, A., Patel, P. A., Sharma, P., Thoutireddy, S., & Das, N. (2022). Lotus (Nelumbo nucifera Gaertn.) and Its Bioactive Phytocompounds: A Tribute to Cancer Prevention and Intervention. Cancers (Basel), 14(3). https://doi.org/10.3390/cancers14030529
Chaniad, P., Chukaew, A., Payaka, A., Phuwajaroanpong, A., Techarang, T., Plirat, W., & Punsawad, C. (2022). Antimalarial potential of compounds isolated from Mammea siamensis T. Anders. flowers: in vitro and molecular docking studies. BMC Complement Med Ther, 22(1), 266. https://doi.org/10.1186/s12906-022-03742-7
Konyanee, A., Chaniad, P., Phuwajaroanpong, A., Plirat, W., Viriyavejakul, P., Septama, A. W., & Punsawad, C. (2024). Exploring the potential antimalarial properties, safety profile, and phytochemical composition of Mesua ferrea Linn. PLoS One, 19(12), e0312047. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0312047
Koomklang, N., Tangsombatvichit, P., Tumthong, S., Kongsong, K., Nawatnatee, T., & Khongdetch, J. (2024). Antioxidant and Tyrosinase Inhibition Activities from Ethanolic Extracts of Mimusops elengi and Hibiscus sabdariffa Flowers and Dillenia indica and Abelmoschus esculentus Fruits: . Advanced Science Journal, 24(1), 127 - 142. https://li02.tci-thaijo.org/index.php/adscij/article/view/635
Sahu, B., Sahu, M., Sahu, M., Yadav, M., Sahu, R., & Sahu, C. (2024). An Updated Review on Nelumbo Nucifera Gaertn: Chemical Composition, Nutritional Value and Pharmacological Activities. Chem Biodivers, 21(5), e202301493. https://doi.org/10.1002/cbdv.202301493
Tungmunnithum, D., Pinthong, D., & Hano, C. (2018). Flavonoids from Nelumbo nucifera Gaertn., a Medicinal Plant: Uses in Traditional Medicine, Phytochemistry and Pharmacological Activities. Medicines (Basel), 5(4). https://doi.org/10.3390/medicines5040127
Zar Wynn Myint, K., Kido, T., Kusakari, K., Prasad Devkota, H., Kawahara, T., & Watanabe, T. (2021). Rhusflavanone and mesuaferrone B: tyrosinase and elastase inhibitory biflavonoids extracted from the stamens of Mesua ferrea L. Nat Prod Res, 35(6), 1024-1028. https://doi.org/10.1080/14786419.2019.1613395
Zhang, X., Gao, R., Liu, Y., Cong, Y., Zhang, D., Zhang, Y., Yang, X., Lu, C., & Shen, Y. (2019). Anti-virulence activities of biflavonoids from Mesua ferrea L. flower. Drug Discov Ther, 13(4), 222-227. https://doi.org/10.5582/ddt.2019.01053
เอกสารตำรายาแพทย์แผนไทย
ตำรายาวัดกรับพวงเหนือ (3)/0241 (ฉบับปริวรรต). เอกสารจากสำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม. มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม.
ตำรายาวัดจูงนาง (2)/0277 (ฉบับปริวรรต). เอกสารจากสำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม. มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม.
ตำรายาวัดจูงนาง/0243 (ฉบับปริวรรต). เอกสารจากสำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม. มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม.
ตำรายาวัดท่านา (8)/0290 (ฉบับปริวรรต). เอกสารจากสำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม. มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม.
ตำรายาวัดธรรมจักร (3)/0228 (ฉบับปริวรรต). เอกสารจากสำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม. มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม. .
ตำรายาวัดธรรมจักร/0212 (ฉบับปริวรรต). เอกสารจากสำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม. มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม.
ตำรายาวัดพรหมพิราม (2)/0259 (ฉบับปริวรรต). เอกสารจากสำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม. มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม.
ตำรายาวัดพรหมพิราม/0215 (ฉบับปริวรรต). เอกสารจากสำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม. มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม.
ตำรายาวัดแหลมเจดีย์ (2)/0276 (ฉบับปริวรรต). เอกสารจากสำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม. มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม.
