การจัดการความรู้ภูมิปัญญาการอนุรักษ์ป่าสู่การสร้างแหล่งเรียนรู้ เพื่อการพึ่งตนเองของชุมชนบ้านเลอตอ จังหวัดตาก

บทคัดย่อ

ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงเลอตอ จังหวัดตาก เป็นโครงการตามแนวพระราชดำริ พัฒนาความเป็นอยู่ของชาวไทยภูเขาราษฎรบนพื้นที่สูง นำหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมาพัฒนาชุมชนให้คนอยู่ร่วมกับป่า ฟื้นฟูระบบนิเวศ ส่งเสริมวนเกษตร สร้างจิตสำนึกราษฎรให้ร่วมกันอนุรักษ์ ดิน น้ำและป่าไม้ ส่งเสริมให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการพัฒนาคุณภาพชีวิตความเป็นอยู่ของตน นำมาสู่การวิจัยครั้งนี้ที่มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) จัดการและถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการจัดการป่าชุมชนตามแนวพระราชดำริและภูมิปัญญาของชุมชน 2) พัฒนาแหล่งเรียนรู้ป่าชุมชนเพื่อสร้างความมั่นคงด้านอาหารและรายได้ของชุมชน การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บข้อมูลโดยสำรวจข้อมูลทรัพยากรทางธรรมชาติและทางวิถีชีวิตวัฒนธรรม สัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลด้านภูมิปัญญา เจ้าหน้าที่รัฐที่เกี่ยวข้อง จำนวน 57 คน วิเคราะห์ผลโดยวิเคราะห์เนื้อหาและถอดองค์ความรู้ ผลการวิจัยพบว่า 1) ชุมชนบ้านเลอตอเป็นชุมชนกะเหรี่ยง (ปกาเกอญอ) มีองค์ความรู้ด้านการจัดการป่าชุมชนตามวิถีชีวิต นำมาจัดการและถ่ายทอดพัฒนาชุมชน มีการผลิตแบบไร่หมุนเวียน พืชที่เพาะปลูกมีทั้งพืชเศรษฐกิจ พืชพื้นบ้าน พืชที่ส่งเสริมโดยโครงการหลวง มีการนำภูมิปัญญามาใช้ระหว่างการเพาะปลูกตามความเชื่อ สัมพันธ์กับการรักษาธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม การบริหารจัดการป่าชุมชนเป็นไปตามแนวพระราชดำริและการใช้ภูมิปัญญา มีการจัดตั้งป่าชุมชนรับรองตามกฎหมาย ชุมชนร่วมมือกับเจ้าหน้าที่ ดูแลรักษาป่าและฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ 2) การพัฒนาแหล่งเรียนรู้ในชุมชนเพื่อให้การศึกษาเรียนรู้ในด้านทรัพยากร การเก็บของป่าตามฤดูกาล การเก็บรักษาขยายพันธุ์พืช การพัฒนาแผนที่แหล่งการเรียนรู้ชุมชน เกิดความร่วมมือและมีส่วนร่วมในการดูแลรักษาทรัพยากรป่าไม้และพัฒนาชุมชนให้พึ่งพาตนเองอย่างยั่งยืน