การพัฒนาระบบบัญชีเพื่อการบริหารของวัดขนาดเล็ก

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาระบบบัญชีให้เหมาะสมกับบริบทและความต้องการของวัดขนาดเล็กโดยผ่านกระบวนการวิเคราะห์ปัญหาและอุปสรรคในการจัดทำบัญชีและการควบคุมภายในจากกลุ่มตัวอย่างที่เป็นวัดขนาดเล็กที่สมัครเข้าร่วมโครงการบริหารวัดในพระพุทธศาสนาตามหลักธรรมาภิบาลเพื่อเป็นวัดต้นแบบ จำนวน 2 แห่งจากจังหวัดยโสธรและศรีสะเกษ การศึกษานี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้วิธีการเก็บข้อมูลจากแบบสอบถามเชิงลึกแบบมีโครงสร้าง และแบบไม่มีโครงสร้าง อ้างอิงตามแบบประเมินแนวปฏิบัติที่ดีในการบริหารวัด ของมูลนิธินโยบายสาธารณะเพื่อสังคมและธรรมาภิบาล

ผลการวิเคราะห์กระบวนการจัดทำบัญชี พบว่า วัดต้องการระบบบัญชีในรูปแบบอย่างง่าย ดังนั้น ในการออกแบบระบบการจัดทำบัญชี และการควบคุมภายในต้องคำนึงบริบทของวัด โดยประชุมหารือร่วมกับพระสงฆ์เพื่อหาแนวทางปฏิบัติที่เหมาะสมที่สุด และกระทบกับภารกิจหลักของวัดให้น้อยที่สุด ทั้งนี้ การจัดทำแนวปฏิบัติที่ดีทางด้านการเงิน บัญชี และการควบคุมภายในเพื่อให้วัดนำไปถือปฏิบัติอาจไม่เหมาะสมกับวัดขนาดเล็กทั่วไปได้ทั้งหมด นอกจากนี้ เจ้าอาวาส พระสงฆ์ และคณะกรรมการ ควรเป็นผู้กำกับดูแลการจัดทำบัญชี เพื่อให้มีข้อมูลรายรับ – รายจ่ายประจำปีส่งสำนักงานพระพุทธศาสนาและนำข้อมูลทางบัญชีไปใช้ประโยชน์ในการวางแผน ควบคุม และติดตามการบริหารงานภายในวัด นอกจากนี้ จากการวิเคราะห์กระบวนการจัดทำบัญชีของวัดขนาดเล็ก พบปัญหาและอุปสรรคที่เกี่ยวข้องดังนี้ 1) การแบ่งแยกหน้าที่การทำงานด้านบัญชีและควบคุมภายในยังไม่ได้คำนึงถึงความเหมาะสมตามหน้าที่งาน เนื่องจากข้อจำกัดด้านบุคลากรมีไม่เพียงพอ และความรู้ความสามารถไม่ตรงสายงานด้านบัญชี 2) การจัดทำเอกสารประกอบการเบิกจ่ายยังไม่ถูกต้องตามหลักการเบิกจ่ายที่ดี และ 3) วัดยังไม่มีความพร้อมในการใช้งานเอกสารและทะเบียนคุมตามหลักการควบคุมภายในที่ดี เนื่องจากเห็นว่าการมีระบบบัญชีและการควบคุมภายในที่ดีต้องใช้เวลาและกำลังคนจำนวนมาก ไม่เหมาะสมกับบริบทของวัดในปัจจุบัน รวมทั้งกระทบภาระกิจหลักพระสงฆ์