การพัฒนาทุนมนุษย์ในยุคเศรษฐกิจดิจิทัล: บทเรียนสำหรับองค์กรไทย

บทคัดย่อ

     การเปลี่ยนผ่านดิจิทัลขององค์กรไทยขึ้นอยู่กับทั้งความพร้อมด้านเทคโนโลยีและความพร้อมของบุคลากร แต่งานสังเคราะห์องค์ความรู้ที่บูรณาการมุมมองทุนมนุษย์เข้ากับบริบทเฉพาะขององค์กรไทยยังมีอยู่อย่างจำกัด บทความวิชาการเชิงแนวคิดและสังเคราะห์ฉบับนี้ใช้การทบทวนวรรณกรรมเชิงบูรณาการ (Integrative Review) ครอบคลุมช่วง พ.ศ. 2564–2568 จากงานวิจัยระดับสากล รายงานองค์กรระหว่างประเทศ และเอกสารนโยบายไทย รวม 34 รายการตามเกณฑ์คัดเข้า-คัดออกที่กำหนดเพื่อ 1) วิเคราะห์แนวคิด องค์ประกอบ และความท้าทายเชิงโครงสร้างของทุนมนุษย์ในบริบทเศรษฐกิจดิจิทัลของไทย 2) สังเคราะห์บทเรียนและแนวปฏิบัติจากงานวิจัยไทยและต่างประเทศที่องค์กรไทยนำไปประยุกต์ใช้ได้จริง และ 3) นำเสนอกรอบแนวคิดทุนมนุษย์เพื่อการเปลี่ยนผ่านดิจิทัล (HCDT Framework) ที่เหมาะสมกับบริบทเฉพาะขององค์กรไทย รายงานของ World Bank และ EEF (2024) ระบุว่า ประชากรวัยทำงานไทยอายุ 15–64 ปี ร้อยละ 74.1 มีทักษะดิจิทัลพื้นฐานต่ำกว่าเกณฑ์ ซึ่งสัมพันธ์กับการสูญเสียผลิตภาพที่ประเมินไว้ราวร้อยละ 20.1 ของ GDP ในปี พ.ศ. 2565 ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนความเร่งด่วนของประเด็นที่บทความนี้มุ่งตอบ วรรณกรรมที่ทบทวนสะท้อนว่าความพร้อมของบุคลากร วัฒนธรรมองค์กร และระบบบริหารทรัพยากรมนุษย์เป็นปัจจัยสำคัญต่อความสำเร็จของการเปลี่ยนผ่านดิจิทัล ปัจจัยเหล่านี้มีน้ำหนักไม่น้อยไปกว่าความพร้อมด้านโครงสร้างพื้นฐานและเทคโนโลยี การสังเคราะห์ยังชี้ให้เห็นแนวปฏิบัติที่แตกต่างกันตามบริบทองค์กร ตั้งแต่วิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมไปจนถึงองค์กรภาครัฐและเอกชนขนาดใหญ่ จากการสังเคราะห์วรรณกรรม ผู้เขียนเสนอว่าทุนมนุษย์อาจทำหน้าที่เป็นกลไกเชื่อมระหว่างกลยุทธ์ดิจิทัลกับผลลัพธ์ขององค์กร และนำไปสู่กรอบ HCDT ที่มี 5 องค์ประกอบหลัก องค์ประกอบดังกล่าวได้แก่ ภาวะผู้นำและวิสัยทัศน์ดิจิทัล ระบบการเรียนรู้และพัฒนาทักษะ วัฒนธรรมการเรียนรู้และนวัตกรรม โครงสร้างและเทคโนโลยีสนับสนุนและระบบติดตามประเมินผลและการใช้ข้อมูล ซึ่งออกแบบให้สอดคล้องกับบริบทองค์กรไทย ข้อเสนอทั้งด้านกลไกเชื่อมและความเหมาะสมของกรอบแนวคิดนี้ยังอยู่ในระดับแนวคิดที่รอการทดสอบเชิงประจักษ์ในภาคสนามต่อไป