การไกล่เกลี่ยข้อพิพาททางปกครอง กรณีเจ้าหน้าที่ของรัฐละเลยต่อหน้าที่ หรือปฏิบัติหน้าที่ล่าช้าเกินสมควร

บทคัดย่อ

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาหลักการและแนวคิดการไกล่เกลี่ยข้อพิพาททางปกครองกรณีเจ้าหน้าที่ของรัฐละเลยต่อหน้าที่หรือปฏิบัติหน้าที่ล่าช้าเกินสมควร และศึกษารูปแบบ ขั้นตอน วิธีการไกล่เกลี่ยข้อพิพาททางปกครองในกรณีดังกล่าว รวมถึงเสนอแนะแนวทางเสริมประสิทธิภาพในการไกล่เกลี่ยข้อพิพาททางปกครอง โดยใช้การวิจัยเชิงคุณภาพจากหนังสือ เอกสาร งานวิจัย วิทยานิพนธ์ กฎหมายที่เกี่ยวข้อง และการสัมภาษณ์ผู้ทรงคุณวุฒิด้านการไกล่เกลี่ยข้อพิพาททางปกครอง เพื่อนำมาวิเคราะห์และสังเคราะห์เป็นข้อเสนอเชิงหลักการและเชิงปฏิบัติ

ผลการศึกษาพบว่า การไกล่เกลี่ยข้อพิพาททางปกครอง กรณีเจ้าหน้าที่ของรัฐละเลยต่อหน้าที่หรือปฏิบัติหน้าที่ล่าช้าเกินสมควร เป็นกระบวนการระงับข้อพิพาททางเลือกที่มีความสำคัญต่อระบบยุติธรรมไทยโดยดำเนินการภายใต้พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง (ฉบับที่ 12) พ.ศ. 2562 มาตรา 66/1 ถึงมาตรา 66/12 ซึ่งกำหนดให้ศาลปกครองสามารถดำเนินการไกล่เกลี่ยได้ทุกขั้นตอนของคดี ตั้งแต่เริ่มฟ้องคดีจนถึงก่อนเสร็จสิ้นกระบวนการแสวงหาข้อเท็จจริง กระบวนการดังกล่าวมีขั้นตอนที่ชัดเจน ทั้งการพิจารณาความเหมาะสมของคดี การแต่งตั้งผู้ไกล่เกลี่ย การเปิดโอกาสให้คู่กรณีแสดงข้อเท็จจริงและความต้องการอย่างอิสระ ตลอดจนการจัดทำและรับรองข้อตกลงให้มีผลผูกพันตามกฎหมาย นอกจากนี้ยังพบว่า กระบวนการไกล่เกลี่ยสามารถช่วยลดความขัดแย้ง ลดภาระงานของศาล ลดระยะเวลาในการพิจารณาคดีและเอื้อให้เกิดการยุติข้อพิพาทอย่างรวดเร็วและเป็นธรรม อีกทั้งยังส่งเสริมความร่วมมือและความเข้าใจอันดีระหว่างรัฐกับประชาชน อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติยังปรากฏข้อจำกัดบางประการ เช่น ความไม่ชัดเจนในการคัดเลือกคดีเข้าสู่กระบวนการ ความพร้อมของบุคลากร และการรับรู้ของคู่กรณีเกี่ยวกับกระบวนการไกล่เกลี่ย ซึ่งส่งผลให้ประสิทธิภาพของกระบวนการยังไม่เต็มศักยภาพ