รูปแบบสาธารณสุขในพระพุทธศาสนาเพื่อสุขภาพดีของพระสงฆ์ในจังหวัดสุรินทร์
บทคัดย่อ
บทความวิจัย เรื่อง “รูปแบบสาธารณสุขในพระพุทธศาสนาเพื่อสุขภาพดีของพระสงฆ์ในจังหวัดสุรินทร์” มี 3 วัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อศึกษาแนวคิดด้านสาธารณสุขในพระพุทธศาสนา 2) เพื่อศึกษากระบวนการพัฒนาสาธารณสุขเพื่อสุขภาพดีของพระสงฆ์ในจังหวัดสุรินทร์ 3) เพื่อนำเสนอรูปแบบสาธารณสุขเพื่อสุขภาพดีของพระสงฆ์ในจังหวัดสุรินทร์ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการลงพื้นที่เก็บข้อมูลสัมภาษณ์เชิงลึก กลุ่มผู้ให้ข้อมูลหลัก ประกอบไปด้วย 1) กลุ่มพระสงฆ์ 2) กลุ่มผู้อำนวยการโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพหรือผู้แทน 3) กลุ่มข้าราชการพนักงานของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ และ 4) กลุ่มประชาชนทั่วไป รวมทั้งสิ้นจำนวน 30 รูป/คน โดยใช้วิธีการคัดเลือกกลุ่มเป้าหมายที่มีความรู้ที่จะสามารถให้ข้อมูลที่สำคัญแบบเจาะจง ใช้เครื่องมือในการเก็บรวบรวมข้อมูล 3 แบบ ได้แก่ แบบสังเกต แบบสัมภาษณ์เชิงลึก และแบบบันทึกการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการพรรณนา
ผลการวิจัย พบว่า แนวคิดด้านสาธารณสุขในพระพุทธศาสนาเป็นการดูแลสุขภาพเชิงพุทธบูรณาการที่มุ่งเน้นความสมดุลแบบองค์รวม ครอบคลุมมิติกาย จิต ปัญญา และสังคม บนฐานของหลักไตรลักษณ์และมัชฌิมาปฏิปทา สุขภาพจึงหมายถึงความสมดุลของการดำเนินชีวิต มิใช่เพียงการปราศจากโรค การดูแลสุขภาพแบ่งออกเป็นด้านกาย ด้านจิตและปัญญา และด้านคุณธรรม โดยใช้สติ สมาธิ อริยสัจ 4 ศีล 5 และพรหมวิหาร 4 เป็นเครื่องมือสำคัญ หัวใจของการส่งเสริมสุขภาพคือการปฏิบัติสติปัฏฐาน 4 ซึ่งช่วยลดความเครียดและเสริมสร้างสุขภาวะโดยรวม เมื่อบูรณาการกับแนวคิดสาธารณสุขสมัยใหม่ที่เน้นการดูแลทางกายและเทคโนโลยีทางการแพทย์ จะนำไปสู่ระบบการดูแลสุขภาพที่สมดุลและยั่งยืน กระบวนการพัฒนาสาธารณสุขเพื่อสุขภาพดีของพระสงฆ์ในจังหวัดสุรินทร์ เป็นการดูแลสุขภาพแบบองค์รวม โดยบูรณาการหลักพระธรรมวินัยเข้ากับระบบสาธารณสุขสมัยใหม่ ผ่านกลไกพระคิลานุปัฏฐาก วัดส่งเสริมสุขภาพ และความร่วมมือแบบบ้าน–วัด–โรงพยาบาล ชุมชนมีบทบาทใน การสนับสนุนด้านโภชนาการ การดูแลอุปัฏฐาก และการเชื่อมโยงระบบบริการสุขภาพ มุ่งเน้นการป้องกันโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง การดูแลกันเองในหมู่สงฆ์ และการดูแลผู้ป่วยระยะท้าย นำเสนอรูปแบบสาธารณสุขเพื่อสุขภาพดีของพระสงฆ์จังหวัดสุรินทร์ แบบองค์รวม 4 มิติ ได้แก่ การส่งเสริม การป้องกันโรค การรักษาพยาบาล และการฟื้นฟูสุขภาพ เน้นส่งเสริมสุขภาพของพระสงฆ์ตามหลักโภชเนมัตตัญญุตา การเจริญสติและภาวนา การพัฒนาพระคิลานุปัฏฐากและวัดส่งเสริมสุขภาพ การจัดการปัจจัยเสี่ยงต่อโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง เพื่อให้พระสงฆ์ได้รับการรักษาสุขภาพที่เหมาะสมสืบไป
Downloads
Article Details
รูปแบบการอ้างอิง
ประเภทบทความ
บทความวิจัย (Research Articles)
Copyright & License
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารการบริหารการปกครองและนวัตกรรมท้องถิ่น
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กรมสุขภาพจิต. (2561). แผนพัฒนาสุขภาพจิตแห่งชาติ ฉบับที่ 1 (พ.ศ. 2561–2580). กองยุทธศาสตร์และแผนงาน กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข.
คณิศฉัตร์ วุฒิศักดิ์สกุล. (2561). ปัจจัยที่มีผลต่อพฤติกรรมสุขภาพของพระสงฆ์ในเขตอำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่. วารสารสมาคมพยาบาลแห่งประเทศไทยฯ สาขาภาคเหนือ, 24(1), 71–83.
จงจิตร อังคทะวานิช. (2567). สงฆ์ไทยไกลโรค-เข้าพรรษา-อย่าลืมตักบาตรถาม (สุขภาพ) พระ. สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ. https://www.nationalhealth.or.th/index.php/en/node/937
ณัฏฐกิตต์ แสงขัน. (2567). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการแสวงหาระบบบริการสุขภาพของพระสงฆ์ จังหวัดเชียงใหม่ [วิทยานิพนธ์สาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยเชียงใหม่].
นภา อรุณพิบูลย์. (2563). การฟื้นฟูสภาพทางจิตสังคม: แนวทางการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้ป่วย. วารสารจิตเวชศาสตร์และจิตวิทยา, 25(4), 78–92.
พระครูพิพิธสุตาทร. (2567). พระสงฆ์กับระบบหลักประกันสุขภาพ โจทย์ใหญ่ที่ยังต้องขับเคลื่อนอีกมาก. Hfocus. https://www.hfocus.org/content/2018/09/16305
พระธีรเดช ธีรปญฺโญ (ประเสริฐสังข์). (2560). ศึกษาการบริโภคอาหารเชิงบูรณาการของพระสังฆาธิการ อำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี [วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย].
พระมหาฉัตรเพชร สมาจาโร (พื้นสันเทียะ). (2566). รูปแบบการสร้างสุขภาวะทางอารมณ์ตามแนวพุทธปรัชญาเถรวาทของประชาชนในจังหวัดกาฬสินธุ์ [ดุษฎีนิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย].
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
ราชกิจจานุเบกษา. (2555). พระราชบัญญัติหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2545.
ศศวรรณ อัตถวรคุณ, นิตยา งามดี, และวิเชษฐ์ เชิดสันเทียะ. (2562). สุขภาพพระสงฆ์ในเขตเมือง: ปัญหาที่ควรได้รับการดูแล. วชิรเวชสารและวารสารเวชศาสตร์เขตเมือง, 63(ฉบับพิเศษ), 177–184.
สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. (2567). สปสช. เผยภาพรวมกลุ่มพระสงฆ์เข้าถึงหลักประกันสุขภาพมากขึ้น. https://www.nhso.go.th/news/3382
สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ. (2567). องค์ประกอบของงานสาธารณสุขมูลฐาน. http://kanchanapisek.or.th/kp6/sub/book/book.php?book=12&chap=1&page=t12-1-infodetail05.html
สุภาพร คชารัตน์. (2560). จาก “สุขภาพ” สู่ “สุขภาวะ”: การปฏิรูประบบสุขภาพของวงการสาธารณสุขไทย. วารสารมหาวิทยาลัยศิลปากร, 10(2), 2814.
อลงกรณ์ สุขเรืองกูล, ทวีลักษณ์ วรรณฤทธิ์, ประทับจิต บุญสร้อย, และไพโรจน์ อุตศรี. (2560). ปัจจัยทำนายพฤติกรรมสร้างเสริมสุขภาพของพระสงฆ์ในจังหวัดเชียงราย. พยาบาลสาร, 44(ฉบับพิเศษ 2), 38–48.
สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ, กระทรวงการคลัง, และสำนักงานประกันสังคม. (2568). รู้ทัน 4 ระบบประกันสุขภาพไทย คุ้มครองอะไรบ้างในปี 2568. Thai PBS. https://www.thaipbs.or.th/news/content/352794
Green, L. W., & Kreuter, M. W. (2005). Health program planning: An educational and ecological approach (4th ed.). McGraw-Hill.
Kleinman, A. (1980). Patients and healers in the context of culture: An exploration of the borderland between anthropology, medicine, and psychiatry. University of California Press.
Marmot, M. (2015). The health gap: The challenge of an unequal world. Bloomsbury Publishing.
Orem, D. E. (2001). Nursing: Concepts of practice (6th ed.). Mosby.
Palank, C. L. (1991). Determinants of health-promotive behavior: A review of current research. Nursing Clinics of North America, 26(4), 815–832.
Peplau, H. E. (1991). Interpersonal relations in nursing: A conceptual frame of reference for psychodynamic nursing. Springer Publishing Company.
