รูปแบบการจัดการป่าชุมชนโดยการมีส่วนร่วมของประชาชนในเขตพื้นที่ป่าชุมชน บ้านหนองเม็ก ตำบลเกาะแก้ว อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา (1) ปัญหาและอุปสรรคของการมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการป่าชุมชนบ้านหนองเม็ก (2) ปัจจัยที่ส่งผลต่อการมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการป่าชุมชน และ (3) เสนอรูปแบบการจัดการป่าชุมชนโดยการมีส่วนร่วมของประชาชนในพื้นที่ป่าชุมชนบ้านหนองเม็ก งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยแบบผสานวิธี (Mixed Methods Research) โดยการวิจัยเชิงปริมาณใช้แบบสอบถามเก็บข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่างจำนวน 300 คน ซึ่งได้มาจากการสุ่มตัวอย่างแบบง่าย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนา ได้แก่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติเชิงอนุมาน ได้แก่ การวิเคราะห์ค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์เพียร์สันและการวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณ ส่วนการวิจัยเชิงคุณภาพใช้การสัมภาษณ์เชิงลึกและการสนทนากลุ่มจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 20 คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา และตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข้อมูลด้วยเทคนิคการตรวจสอบแบบสามเส้า

ผลการวิจัยพบว่า (1) ปัญหาและอุปสรรคของการมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการป่าชุมชน โดยภาพรวมอยู่ในระดับปานกลาง ( = 2.99, S.D. = 0.89) ได้แก่ การขาดความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับกติกาและแนวทางการจัดการป่าชุมชน การประชาสัมพันธ์ข้อมูลยังไม่ทั่วถึง และการขาดงบประมาณสนับสนุนกิจกรรมป่าชุมชน (2) ปัจจัยที่ส่งผลต่อการมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการป่าชุมชน โดยภาพรวมอยู่ในระดับปานกลาง ( = 3.03, S.D. = 0.85) ส่วนผลการวิเคราะห์การถดถอยพบว่า ปัจจัยที่ส่งผลต่อการมีส่วนร่วม ได้แก่ ปัจจัยด้านการใช้ประโยชน์และอนุรักษ์ทรัพยากรป่าชุมชน (β = .396) ด้านการดำเนินงานและจัดกิจกรรมในป่าชุมชน (β = .315) ด้านการวางแผนการจัดการป่าชุมชน (β = .284) และด้านการติดตามและประเมินผล (β = .221) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) และ (3) รูปแบบการจัดการป่าชุมชนโดยการมีส่วนร่วมของประชาชน 4 มิติ ได้แก่ การร่วมวางแผน การร่วมแสดงความคิดเห็น การร่วมตัดสินใจ และการร่วมใช้ประโยชน์ ภายใต้หลักการ “การจัดการของชุมชนและเพื่อชุมชน” ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงการสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างชุมชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โรงเรียน และภาคประชาชนในการจัดการป่าชุมชนอย่างยั่งยืน