การพัฒนาทักษะอาชีพของกลุ่มแรงงานนอกระบบด้วยเทคโนโลยีและนวัตกรรมจากภูมิปัญญาด้านหัตกรรมการจักสานไม้ไผ่ โดยกระบวนการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย ในพื้นที่ตำบลบ้านผึ้ง จังหวัดนครพนม

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาทักษะอาชีพและรูปแบบการทำหัตถกรรมการจักสานไม้ไผ่ของแรงงานนอกระบบในพื้นที่ตำบลบ้านผึ้ง จังหวัดนครพนม และให้แรงงานนอกระบบในพื้นที่ตำบลบ้านผึ้ง จังหวัดนครพนม สามารถเพิ่มผลผลิตและลดต้นทุนการผลิตการทำหัตถกรรมการจักสานไม้ไผ่ด้วยการประยุกต์ใช้องค์ความรู้ เทคโนโลยีและนวัตกรรม เป็นการวิจัยแบบมีส่วนร่วม (participatory research) เป็นการเปิดโอกาสให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการวางแผน กำหนดวัตถุประสงค์ รวมรวบข้อมูล วิเคราะห์ข้อมูล ตีความข้อมูล พัฒนาปรับปรุงแผนงานในการปฏิบัติงาน โดยชุมชนต้องร่วมคิด ร่วมกระทำควบคู่กับนักวิจัย และนักวิจัยก็ต้องยอมรับความคิดเห็นของกลุ่ม

ผลการวิจัยจากการประชุมปฏิบัติการ ร่วมคิด ร่วมทำ ร่วมสร้างสรรค์กับกลุ่มเป้าหมายที่เป็นแรงงานนอกระบบ ได้แก่เกษตรกรกลุ่มบ้านวังกระแส หมู่ 3 หมู่ 4 และหมู่ 16 ของตำบลบ้านผึ้ง เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์จักสานไม้ไผ่ในรูปแบบต่าง ๆ ร่วมกับตัวแทนจากองค์การบริหารส่วนตำบลบ้านผึ้ง และตัวแทนจากพัฒนาฝีมือแรงงานจังหวัดนครพนม เพื่อร่วมกันหารูปแบบที่เหมาะสมในการสร้างกระบวนการพัฒนาผลิตภัณฑ์จักสานไม้ไผ่บ้านผึ้ง ให้เป็นที่ต้องการของตลาด จนสามารถพัฒนาจากการสานเข่งปลาทูแบบเดิมให้มีรูปแบบที่หลายหลายและตรงกับความต้องการของตลาดมากขึ้น อาทิ ถาดใส่เบรกสำหรับการประชุม ที่รองแก้ว และชะลอมใบเล็ก โดยผลิตภัณฑ์กลุ่มนี้ยังเป็นที่ต้องการของตลาดและสามารถจำหน่ายได้ทุกฤดูกาล นอกจากนี้จากการสะท้อนปัญหาของกลุ่มเกษตรกรของตำบลบ้านผึ้งที่ทำจักสานไม้ไผ่ คือความล่าช้าในการผลิตเนื่องจากทุกกระบวนการผลิตตั้งแต่ การตัดไม้ไผ่ การผ่าปล้องไม้ไผ่ การจักตอกไม้ไผ่ต้องใช้แรงงานคนทั้งหมด ทำให้การผลิตต่อวันได้จำนวนน้อย เช่น การสานเข่งปลาทูที่เป็นอาชีพในชุมชนบ้านวังกระแส สามารถผลิตได้ประมาณวันละ 40 – 50 ชิ้น ขายในราคา 100 ชิ้น ในราคา 80 บาท และหากเก็บไว้นานในอากาศชื้นๆก็ทำให้เกิดราขึ้นได้ จึงทำการดำเนินการจัดทำแผนการพัฒนาผลิตภัณฑ์ด้วยเทคโนโลยีและนวัตกรรมจากภูมิปัญญาด้านหัตกรรมการจักสานไม้ไผ่ โดยมีการประชุมปฏิบัติการ ร่วมคิด ร่วมทำ ร่วมสร้างสรรค์กับชุมชน และแนวทางในการแก้ไขปัญหา และพัฒนาผลิตภัณฑ์ด้วยเทคโนโลยีและนวัตกรรมจากภูมิปัญญาด้านหัตกรรมการจักสานไม้ไผ่ร่วมกับชุมชน ทำให้ได้ (1) เครื่องตัดไม้ไผ่ที่มีความปลอดภัยในการใช้งาน อีกทั้งยังมีความเหมาะสำหรับการใช้งานตัดลำไม้ไผ่ (ไม้ไผ่บ้าน) ที่มีความหนา ซึ่งมีประสิทธิภาพการทำงานที่ดี ภายในระยะเวลา 1 ชั่วโมง สามารถตัดไม้ไผ่ให้เป็นท่อนได้ 10-20 ลำ ขึ้นอยู่กับทักษะของผู้ใช้งาน (2) เครื่องจักตอก ที่ถูกพัฒนาสำหรับการจักตอก (ไม้ไผ่บ้าน) ที่เป็นวัตถุดิบในงานจักสานไม้ไผ่ ผลิตเป็นผลิตภัณฑ์งานจักสาน สามารถผลิตเส้นตอกได้ในเวลาไม่ถึง 2 วินาที สำหรับการผลิตเส้นตอก 1 เส้น และ  (3) ตู้อบรมควัน สำหรับผลิตภัณฑ์งานจักสานจากไม้ไผ่  เป็นตู้อบรมควันที่ถูกออกแบบขึ้นมาใหม่ที่มีประสิทธิภาพในการอบรมควันผลิตภัณฑ์จักสานที่ทำมาจากไม้ไผ่โดยสามารถให้สีอ่อน สีเข้มปานกลาง สีเข้มมาก ในระยะเวลาที่ 90 -180 นาที่