พลเมืองชายขอบกับบริการสาธารณะของรัฐในฐานะอุดมการณ์และความเท่าเทียมภายใต้ระบอบประชาธิปไตย
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์นโยบายและบริการสาธารณะของรัฐที่มีต่อพลเมืองชายขอบภายใต้เจตจำนงทางอุดมการณ์ของรัฐในการจัดบริการสาธารณะ รวมถึงอุปสรรคและกลไกที่ขัดขวางการเข้าถึงสิทธิและโอกาสในระบอบประชาธิปไตย การวิจัยนี้ใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพเน้นศึกษาเอกสารและการสัมภาษณ์เชิงลึกกลุ่มพลเมืองชายขอบ จำนวน 30 คน ผลการศึกษาพบว่า 1) นโยบายและบริการสาธารณะของรัฐที่มีต่อพลเมืองชายขอบภายใต้หลักเจตจำนงของรัฐในระบอบประชาธิปไตย รัฐมีเจตจำนงเชิงนโยบายที่จะมุ่งสร้างโอกาส และความเท่าเทียม แต่ในทางปฏิบัติกลับเผชิญอุปสรรคสำคัญที่เกิดจากระบบโครงสร้างราชการรวมศูนย์อำนาจ และขาดความยืดหยุ่น 2) อุปสรรคและกลไกที่เป็นปัญหาต่อการเข้าถึงบริการสาธารณะของพลเมืองชายขอบ กลไกของโครงสร้างระบบราชการและเจ้าหน้าที่ปฏิบัติการเชิงอคติ เช่น ขาดความเข้าใจในบริบทความหลากหลายทางชาติพันธุ์และวัฒนธรรม ส่งผลให้เกิดช่องว่างระหว่างอุดมการณ์ พื้นที่คาดหวังและโอกาสกับประสบการณ์จริงของพลเมืองชายขอบถูกเบียดขับ ข้อเสนอแนะรัฐควรเปลี่ยนมโนทัศน์ยอมรับความหลากหลาย รื้อระบบบริการสาธารณะ กฎหมายที่เกี่ยวข้องสอดคล้องกับวิถีชีวิตจริงที่เป็นธรรม
Downloads
Article Details
รูปแบบการอ้างอิง
ประเภทบทความ
บทความวิจัย (Research Articles)
หมวดหมู่
Copyright & License
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารการบริหารการปกครองและนวัตกรรมท้องถิ่น
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กนกวรรณ ภิบาลชนม์. (2546). สิทธิมนุษยชนและสิทธิเสรีภาพของชนชาวไทย. สำนักนิติธรรม.
โกวิทย์ พวงงาม. (2562, 20 ตุลาคม). งบประมาณรายจ่ายแบบรวมศูนย์ ไม่ตอบโจทย์การแก้ปัญหาประเทศ. มติชนออนไลน์. https://www.matichon.co.th/columnists/news_1719927
ชาย โพธิสิตา. (2554). ศาสตร์และศิลป์แห่งการวิจัยเชิงคุณภาพ (พิมพ์ครั้งที่ 5). อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.
ดรุณี ไพศาลพาณิชย์กุล. (2565). สถานการณ์การเข้าถึงหลักประกันสุขภาพของคนไม่มีสัญชาติไทยและข้อเสนอแนะ. วารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์, 5(1), 1–25.
ธเนศวร์ เจริญเมือง. (2551). พลเมืองเข้มแข็ง (พิมพ์ครั้งที่ 2). วิภาษา.
บุญเลิศ วิเศษปรีชา. (2562). สิทธิในเมือง. วารสารกฎหมายและสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 12(2), 85–122.
ปิยบุตร แสงกนกกุล. (2565, 26 พฤษภาคม). เมื่อท้องถิ่นไม่มีอำนาจ รัฐราชการรวมศูนย์สร้างปัญหาให้ประชาชนยังไง? คณะก้าวหน้า. https://progressivemovement.in.th/article/7874/
มูลนิธิสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย. (2564). ประเทศไทยในอนาคต Future Thailand มิติที่ 3 การศึกษาไทย. สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ.
วัชระพงศ์ ธนไชยเต็มวงศ์. (2564). สิทธิในที่ดินของชุมชนกะเหรี่ยงบ้านใจแผ่นดินและบ้านบางกลอยบนในเขตอุทยานแห่งชาติแก่งกระจานและพื้นที่มรดกโลกทางธรรมชาติของประเทศไทย [วิทยานิพนธ์นิติศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์]. https://ethesisarchive.library.tu.ac.th/thesis/2021/TU_2021_6101034574_15550_21701.pdf
วรธา มงคลสืบสกุล. (2022). การเข้าถึงบริการทางสาธารณสุข: ภาพสะท้อนและความเหลื่อมล้ำของกลุ่มเปราะบางทางสังคม. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเอเชียอาคเนย์, 6(1), 55–69. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/saujournalssh/article/view/257255
ศูนย์ดำรงธรรม กระทรวงมหาดไทย. (ม.ป.ป.). คู่มือศูนย์ดำรงธรรม. http://www.damrongdhama.moi.go.th/home/oldweb/download/new/คู่มือศูนย์ดำรงธรรม
สมชัย จิตสุชน. (2558). ความเหลื่อมล้ำในสังคมไทย: แนวโน้ม นโยบาย และแนวทางขับเคลื่อนนโยบาย. สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย. https://tdri.or.th/wp-content/uploads/2017/06/Synthesis-Report-Year-2-Inclusive-Growth.pdf
สถาบันพระปกเกล้า. (2563). การประชุมวิชาการสถาบันพระปกเกล้า ครั้งที่ 22 ประจำปี 2563 เรื่อง “จินตภาพใหม่ การกระจายอำนาจเพื่อลดความเหลื่อมล้ำ: บทเรียนจากโควิด-19”. https://kpi.ac.th/wp-content/uploads/2025/07/การประชุมวิชาการสถาบันพระปกเกล้า-KPI-Congress-22nd-ครั้งที่-22.pdf
สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย. (2563, 16 มกราคม). เราไม่รู้อะไรบ้างเกี่ยวกับความเหลื่อมล้ำของไทย. https://tdri.or.th/2020/01/what-we-dont-know-about-thai-disparity/
สันติธาร เสถียรไทย. (2020, 12 พฤศจิกายน). 5 กำแพงที่ต้องทลายเพื่ออนาคตดิจิทัลของไทย. The101.world. https://www.the101.world/five-hurdles-to-digitalization-in-thailand/
สหประชาชาติ ประเทศไทย. (ม.ป.ป.). เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน. https://thailand.un.org/th/sdgs
สำนักงานราชบัณฑิตยสภา. (2550, 23 ธันวาคม). คนชายขอบ. http://legacy.orst.go.th/?knowledges=คนชายขอบ-23-ธันวาคม-2550
สุปราณี สิทธิกานต์, และดารุณี จงอุดมการณ์. (2563). อุปสรรคในการเข้าถึงบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิของผู้มีรายได้น้อยในชุมชนเมือง: การศึกษาเชิงคุณภาพ. วารสารพยาบาลศาสตร์และสุขภาพ, 43(1), 19–29. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/nah/article/view/204857
สุภางค์ จันทรวานิช. (2565). การวิจัยเชิงคุณภาพ (พิมพ์ครั้งที่ 24). สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สุริชัย หวันแก้ว. (2546). แนวคิดเรื่องคนชายขอบและการสร้างความเป็นอื่น. สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
อจิรวดี เหลาอ่อน, และบงกช ดารารัตน์. (2568). กฎหมายสิทธิมนุษยชนกับปัญหาการเข้าถึงสิทธิในที่ดินและการอาศัยในถิ่นที่อยู่ดั้งเดิมของกลุ่มชาติพันธุ์ในภาคใต้: กรณีศึกษาชาติพันธุ์ชาวเลและมานิ [รายงานวิจัย]. สถาบันพระปกเกล้า. https://www.kpi.ac.th/wp-content/uploads/2025/03/67-รายงานฉบับสมบูรณ์-การเข้าถึงสิทธิในที่ดินฯ-20-03-68.pdf
Akbulut, N., & Razum, O. (2022). Why othering should be considered in research on health inequalities: Theoretical perspectives and research needs. SSM - Population Health, 20, 101286. https://doi.org/10.1016/j.ssmph.2022.101286
Anderson, K. J. (2024). “It’s just a few bad apples”: The denial of systemic inequality. In Benign bigotry: The psychology of subtle prejudice. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009244091.002
Cogan, J., Morris, P., & Print, M. (2013). Civic education in the Asia-Pacific region: Case studies across six societies. Routledge Falmer.
Enslin, P. (2000). Education and democratic citizenship: In defence of cosmopolitanism. In M. Leicester, S. Modgil, & C. Modgil (Eds.), Politics, education and citizenship (pp. 149–156). Falmer Press.
Global Network of Domestic Election Monitors. (2010). Declaration of global principles for nonpartisan election observation and monitoring by citizen organizations. https://gndem.org/declaration-of-global-principles/
Lipsky, M. (1980). Street-level bureaucracy: Dilemmas of the individual in public services. Russell Sage Foundation.
Marshall, T. H. (1950). Citizenship and social class, and other essays. Cambridge University Press.
Nasi, G., Osborne, S., Cucciniello, M., & Cui, T. (2024). Public service explained: The role of citizens in value creation. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009373586
Park, R. E. (1928). Human migration and the marginal man. American Journal of Sociology, 33(6), 881–893.
Putnam, R. D. (2001). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster.
Rhodes, R. A. W. (1997). Understanding governance: Policy networks, governance, reflexivity and accountability. Open University Press.
Sen, A. (1999). Development as freedom. Oxford University Press.
Sharkansky, I. (1978). Public administration: Policy-making in government agencies (4th ed.). Rand McNally.
UNICEF. (n.d.). UNICEF and the Sustainable Development Goals. https://www.unicef.org/sdgs
United Nations. (2007). United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples. https://www.un.org/development/desa/indigenouspeoples/wp-content/uploads/sites/19/2018/11/UNDRIP_E_web.pdf
United Nations. (2020). Urbanization: Expanding opportunities, but deeper divides. Department of Economic and Social Affairs. https://www.un.org/en/desa/urbanization-expanding-opportunities-deeper-divides
Westheimer, J., & Kahne, J. (2004). What kind of citizen? The politics of educating for democracy. American Educational Research Journal, 41(2), 237–269.
