ปัจจัยที่ส่งผลต่อความสำเร็จในการดำเนินงานสหกรณ์การเกษตรภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง 1

สุชาติ  ภิญโญ; ชคัตตรัย  รยะสวัสดิ์; สกุล  วงษ์กาฬสินธุ์

doi:10.60027/iarj.2026.e293217

ผู้แต่ง

สุชาติ ภิญโญ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา https://orcid.org/0009-0003-2111-6731
ชคัตตรัย รยะสวัสดิ์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา https://orcid.org/0000-0001-8935-1437
สกุล วงษ์กาฬสินธุ์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา https://orcid.org/0009-0007-5380-1644

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e293217

คำสำคัญ:

ปัจจัยที่ส่งผล, ความสำเร็จในการดำเนินงาน, สหกรณ์การเกษตร, ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง 1

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การพัฒนาภาคการเกษตรของไทยเผชิญความท้าทายเชิงโครงสร้างต่อเนื่อง ทั้งด้านต้นทุนการผลิตที่ผันผวน อำนาจต่อรองราคาของเกษตรกรรายย่อยที่จำกัด ความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และข้อจำกัดด้านตลาดและโลจิสติกส์ในชนบท สหกรณ์การเกษตรจึงเป็นกลไกเศรษฐกิจและสังคมที่มีบทบาทสำคัญในการรวมกลุ่ม (1) ศึกษาปัจจัยภายในและปัจจัยภายนอกที่เกี่ยวข้องกับสหกรณ์การเกษตร (2) ศึกษาระดับความสำเร็จในการดำเนินงานของสหกรณ์การเกษตร (3) วิเคราะห์ปัจจัยที่ส่งผลต่อความสำเร็จในการดำเนินงานของสหกรณ์การเกษตรภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง 1 และ (4) เสนอแนวทางการพัฒนาความสำเร็จในการดำเนินงานสหกรณ์การเกษตรภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง 1

ระเบียบวิธีการวิจัย: ใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสม เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยเป็นแบบสอบถามและแบบสัมภาษณ์ กลุ่มตัวอย่าง คือ สมาชิกสหกรณ์การเกษตรภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง 1 จำนวน 400 คน กลุ่มเป้าหมาย คือ ผู้จัดการและประธานกรรมการสหกรณ์ สหกรณ์การเกษตรภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง 1 โดยเน้นหน่วยงานประสบความสำเร็จ หรือได้รับรางวัลสหกรณ์ดีเด่นแห่งชาติประจำปี จำนวน 10 คน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณสถิติด้วย ค่าเฉลี่ย และค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน การวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณ และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

ผลการวิจัย: ผลการวิจัยพบว่า (1) ระดับความคิดเห็นปัจจัยภายในและปัจจัยภายนอกที่เกี่ยวข้องกับสหกรณ์การเกษตร โดยรวมอยู่ในระดับมาก (2) ระดับความสำเร็จในการดำเนินงานของสหกรณ์การเกษตร โดยรวมอยู่ในระดับมาก (3) ปัจจัยที่ส่งผลต่อความสำเร็จในการดำเนินงานของสหกรณ์การเกษตรภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง 1 พบว่า การบริหารจัดการองค์การ การบริหารแบบมีส่วนร่วม สังคม และเทคโนโลยี ส่งผลต่อความสำเร็จในการดำเนินงานของสหกรณ์การเกษตรภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง 1 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 มีค่าพยากรณ์ R²= 758 หรือร้อยละ 75.80 (4) แนวทางการพัฒนาความสำเร็จในการดำเนินงานสหกรณ์การเกษตรภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง 1 พบว่า การบริหารจัดการองค์การควรมีการวางแผนที่ชัดเจนสอดคล้องกับความต้องการของสมาชิก มีความโปร่งใส ทางการเงิน และบริหารงบประมาณอย่างรัดกุม ด้านการบริหารแบบมีส่วนร่วมควรเปิดโอกาสให้พนักงานทุกระดับมีส่วนร่วมในการตัดสินใจ มีช่องทางการสื่อสารที่เปิดกว้าง และสร้างระบบการให้รางวัลตามผลงาน ด้านสังคมควรพัฒนาทุนทางสังคมและเครือข่ายความร่วมมือกับหน่วยงานต่างๆ ปรับตัวตามค่านิยมการบริโภคที่สนับสนุนสินค้าชุมชน ด้านเทคโนโลยี ควรพัฒนาระบบสารสนเทศโดยเฉพาะฐานข้อมูลสมาชิกแบบบูรณาการ ส่งเสริมเทคโนโลยีการเกษตรสมัยใหม่ และใช้การวิเคราะห์ข้อมูลตลาดเพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์ และกลยุทธ์การตลาดที่ตอบสนองความต้องการของผู้บริโภค

สรุปผล: ปัจจัยภายในและภายนอกที่เกี่ยวข้องกับสหกรณ์การเกษตร และระดับความสำเร็จในการดำเนินงาน โดยรวมอยู่ในระดับมาก ปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อความสำเร็จ ได้แก่ การบริหารจัดการองค์การ การบริหารแบบมีส่วนร่วม ปัจจัยทางสังคม และเทคโนโลยี ซึ่งมีอิทธิพลอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 แนวทางพัฒนาที่สำคัญ คือ การวางแผนและบริหารงบประมาณอย่างโปร่งใส เปิดโอกาสให้สมาชิกและพนักงานมีส่วนร่วม พัฒนาทุนทางสังคมและเครือข่ายความร่วมมือ ตลอดจนส่งเสริมการใช้เทคโนโลยีและระบบสารสนเทศ เพื่อยกระดับประสิทธิภาพและความยั่งยืนของการดำเนินงานสหกรณ์การเกษตรในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง 1

เอกสารอ้างอิง

กรมส่งเสริมสหกรณ์. (2565). รายงานผลการดำเนินงานสหกรณ์การเกษตรประจำปี 2565. กรุงเทพฯ: กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.

กรมส่งเสริมสหกรณ์. (2566ก). แผนพัฒนาสหกรณ์ ฉบับที่ 5 (พ.ศ. 2566–2570). กรุงเทพฯ: กรมส่งเสริมสหกรณ์.

กรมส่งเสริมสหกรณ์. (2566ข). รายงานการส่งเสริมสหกรณ์ ประจำปี 2566. กรุงเทพฯ: กรมส่งเสริมสหกรณ์.

กรมส่งเสริมสหกรณ์. (2567ก). รายงานสถานภาพสหกรณ์การเกษตรไทย. กรุงเทพฯ: กรมส่งเสริมสหกรณ์.

กรมส่งเสริมสหกรณ์. (2567ข). รายงานสถิติสหกรณ์และกลุ่มเกษตรกร ประจำปี 2567. กรุงเทพฯ: กรมส่งเสริมสหกรณ์.

เกษม แก้วสนั่น, & เพ็ญศรี ฉิรินัง. (2564). การบริหารจัดการองค์กรเพื่อความสำเร็จในยุคดิจิทัล. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยรามคำแหง.

คณะกรรมการพัฒนาการสหกรณ์แห่งชาติ. (2565). แผนพัฒนาการสหกรณ์ ฉบับที่ 5 (พ.ศ. 2566–2570). กรุงเทพฯ: กรมส่งเสริมสหกรณ์.

จตุพร ปานยิ้ม, & กฤตชน วงศ์รัตน์. (2565). กลยุทธ์การบริหารและการมีส่วนร่วมของสมาชิกที่ส่งผลต่อความสำเร็จของสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยน. วารสารวิจัยทางการบริหาร, 15(2), 45–58.

ชุติมา หวังเบ็ญหมัด, & ธนัชชา บินดุเหล็ม. (2557). ปัจจัยความสำเร็จของการดำเนินงานธุรกิจ SMEs ในจังหวัดภาคใต้ของประเทศไทย. วารสารการจัดการธุรกิจ, 7(1), 103–112.

ณัฐพงษ์ ศรีวัฒน์. (2563). การบริหารจัดการเทคโนโลยีสารสนเทศในสหกรณ์การเกษตร. วารสารการจัดการชนบทและการพัฒนา, 17(2), 45–60.

ทศพล ปรีชาศิลป์. (2566). ปัจจัยการเมืองกับการตัดสินใจเริ่มต้นธุรกิจในประเทศไทย. วารสารรัฐศาสตร์และการบริหาร, 12(1), 125–140.

ไทยรัฐออนไลน์. (2559). สหกรณ์ไทย: ปัญหาเก่าในอนาคตใหม่. สืบค้นจาก https://www.thairath.co.th

ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร. (2566). รายงานประจำปี 2566. กรุงเทพฯ: ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร.

ธัญญาภรณ์ ใจปานแก่น. (2564). ปัจจัยภายนอกกับความสำเร็จของวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม. วารสารวิชาการบริหารธุรกิจ, 10(2), 55–66.

วาทิต อินทุลักษณ์. (2565). การบริหารจัดการองค์กรและสิ่งแวดล้อมธุรกิจยุคดิจิทัล. ขอนแก่น: มหาวิทยาลัยขอนแก่น.

วิรัช วิรัชนิภาวรรณ. (2563). การจัดการองค์การ: แนวคิดและการประยุกต์ใช้. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยรามคำแหง.

ศรีสุวรรณ ชัยมงคล, & สุพรรณา เกษมสุข. (2564). ปัจจัยการบริหารจัดการที่มีผลต่อความสำเร็จของสหกรณ์การเกษตร. วารสารเศรษฐศาสตร์และสังคม, 28(3), 112–130.

สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร. (2566). สถานการณ์สินค้าเกษตรของไทยและแนวโน้มปี 2567. กรุงเทพฯ: กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2565). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566–2570). กรุงเทพฯ: สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.

สำนักบริหารยุทธศาสตร์กลุ่มจังหวัด. (2567). แผนพัฒนากลุ่มจังหวัดภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง 1 (พ.ศ. 2566–2570) ฉบับทบทวนประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2567. กรุงเทพฯ: สำนักบริหารยุทธศาสตร์กลุ่มจังหวัด.

สำนักวิจัยเศรษฐกิจการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. (2558). การศึกษาตลาดสินค้าเกษตรโดยระบบสหกรณ์. กรุงเทพฯ: กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.

เอกสิทธิ์ สนามทอง. (2562). การพัฒนาศักยภาพบุคลากรกับความสำเร็จในการบริหารองค์การ. วารสารสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์, 6(1), 55–70.

Astuti, D., & Fadjarenie, M. (2024). Budget planning and human resources capacity: Impacts on cooperative performance. Journal of Management Development, 43(2), 240–252.

Chilvers, J., & Kearnes, M. (2020). Remaking participation in science and democracy. In J. Chilvers & M. Kearnes (Eds.), Remaking participation: Science, environment and emergent publics (pp. 347–374). London: Routledge.

Cohen, J. M., & Uphoff, N. T. (1980). Participation’s place in rural development: Seeking clarity through specificity. World Development, 8(3), 213–235.

Cronbach, L. J. (1974). Essentials of psychological testing (3rd ed.). New York, NY: Harper & Row.

Dachs, B. (2020). The impact of new technologies on innovation and productivity: Evidence from a survey of European firms. Economics of Innovation and New Technology, 29(2), 201–218.

Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). (2012). Agricultural cooperatives: Paving the way for food security and rural development. Rome: FAO.

Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). (2022). Cooperatives and the Sustainable Development Goals. Rome: FAO.

International Cooperative Alliance (ICA). (2015). Co-operative identity, values & principles. Geneva: ICA.

Ito, T. (2023). Success factors in cooperative management: A case from Japan. Journal of Cooperative Studies, 56(2), 171–178.

Kaplan, R. S., & Norton, D. P. (2001). The strategy-focused organization: How balanced scorecard companies thrive in the new business environment. Boston, MA: Harvard Business School Press.

Khalid, R., Ahmed, S., & Khan, M. (2020). External environment and organizational performance: Evidence from industry. International Journal of Business and Society, 21(2), 665–675.

MacDonald, S., Williams, A., & Chen, L. (2019). Collective decision-making and organizational performance: The mediating role of partnership systems. Journal of Organizational Behavior, 40(1), 101–115.

Martinez-Contreras, A., Hernández, J., & Ramírez, C. (2022). External factors influencing cooperative performance: Evidence from Latin America. Journal of Rural Studies, 95, 290–298.

Oyebamiji, F. F. (2018). Participatory management and organizational performance: Evidence from cooperatives. International Journal of Management Studies, 7(3), 1–12.

Rovinelli, R. J., & Hambleton, R. K. (1977). On the use of content specialists in the assessment of criterion-referenced test item validity. Dutch Journal of Educational Research, 2(2), 49–60.

Tawse, A., & Tabesh: (2022). Organizational success factors and resilience in turbulent environments. Management Decision, 60(1), 1–15.

World Bank. (2021). Transforming agri-food systems in Thailand. Washington, DC: The World Bank.

Yamane, T. (1973). Statistics: An introductory analysis (3rd ed.). New York, NY: Harper & Row.