สภาพการจัดการการท่องเที่ยวสำหรับคนพิการในประเทศไทย

ธนายุส  ธนธิติ; ศุภชัย  ชาญวรรณกุล

ผู้แต่ง

ธนายุส ธนธิติ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
ศุภชัย ชาญวรรณกุล คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

คำสำคัญ:

การจัดการการท่องเที่ยว, การท่องเที่ยวเพื่อคนทั้งมวล, คนพิการ, ประเทศไทย

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่องนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพการจัดการการท่องเที่ยวสำหรับคนพิการในประเทศไทย ด้วยวิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ ประเภทการวิจัยเอกสาร (Documentary Research) กลุ่มตัวอย่าง คือ รายงานผลการวิจัยด้านท่องเที่ยวสำหรับคนพิการในประเทศไทย จำนวน 30 เรื่อง โดยวิธีการสุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ คือ แบบบันทึกกึ่งมีโครงสร้าง ผลการวิจัย พบว่า สภาพการจัดการและให้บริการการท่องเที่ยวสำหรับคนพิการต้องได้รับการพัฒนา หลายภาคส่วนไม่ได้ให้ความสำคัญเพราะไม่ใช่กลุ่มเป้าหมายและไม่เกิดผลกำไรทางธุรกิจ รวมทั้งการมีทัศนคติเชิงลบต่อความพิการ สิ่งอำนวยความสะดวกและสภาพแวดล้อมไม่เอื้อต่อสภาพความพิการทำให้ไม่ได้รับประสบการณ์การท่องเที่ยวที่มีประสิทธิภาพ ผู้ประกอบการส่วนมากไม่รู้กฎหมายว่าด้วยการกำหนดสิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับคนพิการหรือทุพพลภาพและคนชรา ด้านปัญหาและอุปสรรค พบว่า ยังขาดสิ่งอำนวยความสะดวกในการรองรับคนพิการและที่มีอยู่ไม่เหมาะสมต่อการใช้งาน คนพิการประสบปัญหาความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลขณะท่องเที่ยวเนื่องจากทัศนคติเชิงลบต่อความพิการ ประสบปัญหาค่าใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้นเนื่องจากต้องมีผู้ร่วมเดินทางไปด้วยทุกครั้ง มัคคุเทศก์ขาดความรู้ในการดูแลและขาดทักษะสื่อสารกับคนพิการ ด้านความต้องการด้านการท่องเที่ยว พบว่า คนพิการต้องการสิ่งอำนวยความสะดวกที่ออกแบบเพื่อการใช้งานร่วมกัน โดยเป็นการท่องเที่ยวเพื่อคนทั้งมวลและการเข้าถึงอย่างเท่าเทียม ซึ่งสอดรับกับแผนพัฒนาการท่องเที่ยวแห่งชาติ ฉบับที่ 3 ที่ต้องพัฒนาปัจจัยพื้นฐานให้มีคุณภาพสูง (Quality Tourism)

เอกสารอ้างอิง

กรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ. (2565). แผนปฎิบัติราชการ ระยะ 5 ปี พ.ศ. 2566 – 2570. กรุงเทพ ฯ: อารีรัตน์การพิมพ์.

กรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ. (2568). สถานการณ์คนพิการ 31 ธันวาคม 2567. สืบค้นเมื่อ 2 กุมภาพันธ์ 2568, จาก https://www.dep.go.th/images/Uploads/files/31122567.pdf

กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา. (2566). แผนพัฒนาการท่องเที่ยวแห่งชาติ ฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2566 – 2570). กรุงเทพฯ: กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา.

กัลยา สว่างคง และ พิทักษ์ ศิริวงศ์. (2560). เรื่องเล่าการท่องเที่ยวของผู้พิการทางสายตาในสังคมไทย. วารสารอิเล็กทรอนิกส์ การเรียนรู้ทางไกลเชิงนวัตกรรม, 7(2), 30-49.

กัลยา สว่างคง. (2560). การท่องเที่ยวสำหรับคนพิการ: ความท้าท้ายสำหรับอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวไทย. วารสารราชสุดา เพื่อการวิจัยและพัฒนาคนพิการ, 13, 81-98.

กัลยา สว่างคง. (2563). การศึกษาสภาพปัญหาในการจัดนำเที่ยวและความต้องการพัฒนาทักษะของมัคคุเทศก์เพื่อรองรับนักท่องเที่ยวคนพิการ. วารสารวิทยาการจัดการปริทัศน์, 22(1), 145-158.

กัลยา สว่างคง. (2566). แนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวสําหรับคนพิการในประเทศไทย: การวิเคราะห์และสังเคราะห์องค์ความรู้จากการวิจัย. วารสารการบริหารและสังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 6(1), 105-116.

จักรกฤษณ์ แสนพรหม. (2556). ความจำเป็นของสิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับนักท่องเทียวผู้สูงอายุและผู้สูงอายุในพื้นที่กรณีศึกษา สถานที่ท่องเที่ยวซึ่งเป็นพระธาตุบริวารของพระธาตุพนม จังหวัดนครพนม. โครงงานปริญญาวิศวกรรมศาสตรมหาบัณฑิต (สาขาวิศวกรรมโยธา), มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี.

จีระนันท์ ระพิพงษ์ และ อภิชนา โฆวินทะ. (2558). การสำรวจทางลาดและห้องส้วมสำหรับผู้พิการและผู้สูงอายุ ในเขตถนนคนเดิน จังหวัดเชียงใหม่. วารสารเวชศาสตร์ฟื้นฟูสาร, 25(3), 102-108.

ชุติกาญจน์ แจ้งเสนาะ .(2563). การพัฒนาสิ่งอำนวยความสะดวกเพื่อคนทั้งมวล กรณีศึกษาโรงละครสยามนิรมิต และพิพิธภัณฑ์ศิลปะไทยร่วมสมัย MOCA. สาระศาสตร์: วารสารสถาปัตยกรรม, 3(1), 27-40.

ชูกลิ่น อุนวิจิตร, ญานัท ศิริสาร, และ ไพรัช โรงสะอาด. (2557). แนวทางการพัฒนาการนันทนาการและการท่องเที่ยวเพื่อคนพิการในจังหวัดเชียงราย. วารสารวิทยาลัยราชสุดาเพื่อการวิจัยและพัฒนาคนพิการ, 10(13), 36-50.

ดำเกิง โถทอง และ นายวสันต์ชัย กากแก้ว. (2550). เส้นทางการท่องเที่ยวอารยธรรมขอมในประเทศไทย กัมพูชา ลาว(รายงานวิจัย). กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.

ไตรรัตน์ จารุทัศน์ และ สุจิตรา จิระวาณิชย์กุล. (2564). แนวทางการออกแบบพิพิธภัณฑ์และศูนย์การเรียนรู้เพื่อคนพิการทางการเห็น. Journal of Architectural/Planning Research and Studies (JARS), 18(2), 155-170. (in Thai)

ธัญญา วีระใจ สภารัตน์ เริงอารมณ์ และสุภาภรณ์ ประสงค์ทัน. (2559). การรับรู้คุณภาพการบริการทางการท่องเที่ยวสำหรับผู้พิการในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล. การประชุมวิชาการระดับชาติ ครั้งที่ 13 วันที่ 8-9 ธันวาคม 2559 (น. 2473-2482). มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน.

ปัทมอร เส็งแดง. (2552). การท่องเที่ยวของคนพิการทางการเคลื่อนไหวในสังคมไทย. วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลป

ศาสตรมหาบัณฑิต สาขาการจัดการภาครัฐและภาคเอกชน บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร.

พิทักษ์ ศิริวงศ์ และ ปัทมอร เส็งแดง. (2554). การท่องเที่ยวของผู้พิการทางการเคลื่อนไหวในสังคมไทย. วารสาร Veridian E-Journal, 4(2), 221-228.

สถาบันวิจัยประชากรและสังคม. (2560). สุขภาพคนไทย 2560. นครปฐม: สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัย มหิดล.

Ivancevic, V. & Aidman, E. (2007). Life-Space Foam: A Medium for Motivational and Cognitive Dynamics. Physica A: Statistical Mechanics and its Applications, 382(2), 616-630.

Maslow, A.H. (1970). Motivation and personality. 2nded. New York: Harper & How.

Nastasi, B. K. & Schensul, S. L. (2005). Contributions of qualitative research to the validity of intervention research. Journal of School Psychology, 43(3), 177-195.

Ozogul, G & Baran, G. (2016). Accessible tourism: the golden key in the future for the specialized travel agencies. Journal of Tourism Futures, 2: 79-87.

UNWTO. (2016). World Tourism Day 2016: “Tourism for All – Promoting Universal Accessibility”. Retrieved February 4, 2025, from https://www.unwto.org

World Tourism Organization. (2016). World Tourism Day 2016 “Tourism for All – promoting universal accessibility” Good Practices in the Accessible Tourism Supply Chain. Madrid: UNWTO.