กระบวนการยุติธรรมและกลไกการไกล่เกลี่ยความขัดแย้งในกรณีการจัดทำแผนผัง การใช้ประโยชน์ที่ดินในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก

พิมพ์ประไพ  สนิทวงศ์ ณ อยุธยา; พิมพ์กมล   กองโภค

ผู้แต่ง

พิมพ์ประไพ สนิทวงศ์ ณ อยุธยา -
พิมพ์กมล กองโภค

คำสำคัญ:

ความขัดแย้ง, กระบวนการยุติธรรม, การไกล่เกลี่ย, เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์และสังเคราะห์กระบวนการยุติธรรมและกลไกไกล่เกลี่ยความขัดแย้งกรณีการจัดทำแผนผังการใช้ประโยชน์ที่ดินในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก รวมถึงสร้างข้อเสนอแนะด้านกฎหมาย สำหรับการสร้างกลไกความปรองดองสมานฉันท์ในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก วิธีดำเนินการวิจัย เก็บรวบรวมข้อมูลจากการศึกษาเอกสาร การสัมภาษณ์ใช้การตรวจสอบข้อมูลแบบสามเส้าและวิเคราะห์ข้อมูลโดยการตีความ ผลการวิจัย พบว่า กระบวนการยุติธรรมและกลไกการไกล่เกลี่ยความขัดแย้งกรณีการจัดทำแผนผังการใช้ประโยชน์ที่ดินในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก ที่ถูกดำเนินการโดยรัฐประกอบด้วย 4 กระบวนการที่สำคัญ คือ 1) การสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมในการจัดทำแผนผังการใช้ประโยชน์ที่ดินในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก 2) การปรับเปลี่ยนรูปแบบการใช้ประโยชน์ที่ดินตามข้อเรียกร้องของประชาชนในพื้นที่รวมถึงยุติโครงการพัฒนาที่สร้างเงื่อนไขความขัดแย้งระหว่างรัฐและประชาชนท้องถิ่น 3) การสื่อสารเชิงนโยบายเพื่อคลี่คลายความขัดแย้งด้านการใช้ประโยชน์ที่ดิน 4) การสร้างกลไกเยียวยาประชาชนท้องถิ่นที่ในพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก ส่วนข้อเสนอแนะด้านกฎหมายสำหรับการสร้างกลไกความปรองดองสมานฉันท์ในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก ประกอบด้วย 1) การจัดทำผังเมืองรวมระดับอำเภอตามมาตรา 32 ของพระราชบัญญัติเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก พ.ศ. 2561 ต้องสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมอย่างแท้จริงและเป็นการมีส่วนร่วมที่มีความหมาย 2) การวิเคราะห์ผลกระทบและประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมาย 3) การแก้ไขพระราชบัญญัติเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก 4) การใช้ระบวนการไกล่เกลี่ยที่สอดคล้องกับสถานการณ์เพื่อระงับข้อพิพาท 5) การขจัดความขัดแย้งที่มีอยู่เดิมและป้องกันความขัดแย้งที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต

เอกสารอ้างอิง

กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ กระทรวงยุติธรรม. (ม.ป.ป.). เอกสารแนวทางการปฏิบัติงานตามกฎหมายเกี่ยวกับการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชน. เข้าถึงได้จาก https://www.tambondonsai.go.th/datacenter/doc_download/a_110920_154109.pdf

กรมโยธาธิการและผังเมือง (ก). (2562, 27 กันยายน). ตอบข้อร้องเรียน “ขอให้ตรวจสอบการจัดทำผังเมือง EEC และขอให้มีการดำเนินการทำใหม่ตั้งแต่ต้นโดยให้ประชาชนผู้มีส่วนได้เสียมีส่วนร่วมอย่างมีความหมาย”. ที่ มท.0711.4/14282

กรมโยธาธิการและผังเมือง (ข). (2562, 27 สิงหาคม). ขอส่งคำชี้แจงของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียกับแผนผังการใช้ประโยชน์ที่ดินฯ เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก ฉบับที่ 2. ที่ มท.0711.4/12508

กระทรวงยุติธรรม. (ม.ป.ป.). คู่มือการปฏิบัติงานของคณะกรรมการศูนย์ยุติธรรมชุมชน. เข้าถึงได้จาก https://thaluang.go.th/UserFiles/File/1628052570265.pdf

ชัยณรงค์ เครือนวนและพิมพ์ประไพ สนิทวงศ์ ณ อยุธยา. (2564). เศรษฐศาสตร์การเมืองว่าด้วยการพัฒนา: ศึกษาการพัฒนาเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก. คณะรัฐศาสตร์และนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา

ชาย โพธิสิตา. (2554). ศาสตร์และศิลป์แห่งการวิจัยเชิงคุณภาพ (พิมพ์ครั้งที่ 5). กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.

ธปภัค บูรณะสิงห์, ภูชิชญ์ จารุวัฒน์, พีรภัทร บุญรอด,โทชีวีวัฒน์ หวานอารมย์, ธานัท มิ่งทองคำ, จิตรา สรณสิริ, และศิวาพร ศรียาคะบุตร.(2563). คู่มือปฎิบัติงานงานศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชน (ศกช.) ตามพระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562 (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: รีปริ้น.

นพพร โพธิรังสิยากร. (2563). ที่มาของการระงับข้อพิพาทนอกศาล. ดุลพาห, 67(2), 1-28.

ประพจน์ คล้ายสุบรรณ. (2551). การระงับข้อพิพาททางสิ่งแวดล้อมในศาลปกครอง. วิทยานิพนธ์ปริญญา นิติศาสตรดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. เข้าถึงได้จาก https://digital.library.tu.ac.th/tu_dc/frontend/Info/item/dc:125720

ภัทรพล ศรีอุดมขจร. (2565). พระราชบัญญัติเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก พ.ศ.2561: ปัญหาและข้อเสนอแนะ. วิทยานิพนธ์นิติศาสตรมหาบัณฑิต, สาขากฎหมายการค้าระหว่างประเทศ คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

มูลนิธินิติธรรมสิ่งแวดล้อม. (2564). เปิดผลกระทบผังเมือง EEC: ทำลายระบบนิเวศ และวิถีชีวิตของประชาชน. เข้าถึงได้จาก https://enlawfoundation.org/recap-eec-2564-02/

ราชกิจจานุเบกษา. (2560, 25 ตุลาคม). คำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ที่ 47/2560 เรื่อง ข้อกำหนดการใช้ ประโยชน์ในที่ดินในพื้นที่ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก. เล่มที่ 134 ตอนพิเศษ 261 ง, หน้า 18-21.

ราชกิจจานุเบกษา. (2561, 14 พฤษภาคม). พระราชบัญญัติเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก. เล่มที่ 135 ตอนที่ 34 ก, หน้า 1-33.

ราชกิจจานุเบกษา (ก). (2562, 29 พฤษภาคม). พระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ. 2562. เล่ม 136 ตอนที่ 71 ก.ราชกิจจานุเบกษา (ข). (2562, 31 พฤษภาคม). พระราชบัญญัติหลักเกณฑ์การจัดทำร่างกฎหมายและการประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมาย พ.ศ. 2562. เล่ม 136 ตอนที่ 72 ก.

สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย. (2557). รายงานฉบับสมบูรณ์การวิเคราะห์ผลกระทบในการออกกฎหมาย (Regulatory Impact Analysis). เข้าถึงได้จาก https://tdri.or.th/wp-content/uploads/2015/04/ria-final.pdf

สมนึก จงมีวศิน และพรพนา ก๊วยเจริญ. (2567). บทเรียนการพัฒนาผ่านแนวนโนบายเขตเศรษฐกิจพิเศษในประเทศไทย: กรณีศึกษาการพัฒนาเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (Eastern Economic Corridor: EEC) พ.ศ. 2560 – 2567. ม.ป.ท.

สรวิศ ลิมปรังสี. (2559). การมีส่วนร่วมกับการจัดการความขัดแย้งทางทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในการจัดการความขัดแย้งทางสิ่งแวดล้อม (ณัฐนันท์ คุณเงิน: บรรณาธิการ). กรุงเทพฯ: แอคทีฟ พริ้นท์.

สฤณี อาชวานันทกุล. (2562). อีอีซีกับการพัฒนาที่ยั่งยืน?: กลไก (ไร้) ส่วนร่วม. เข้าถึงได้จาก https://themomentum.co/eec-civil-participation-process/

สำนักข่าวสาลิกา (ก). (2561). ทหารยุติการขับเคลื่อนกิจกรรมบนพื้นฐานของความขัดแย้ง ยืนยัน! ไม่มีการใช้พื้นที่โยธะกาสร้างเมืองใหม่ใน อีอีซี. เข้าถึงได้จาก https://www.salika.co/2018/10/04/do-not-use-yodhaka-space-for-eec/

สำนักข่าวสาลิกา (ข). (2561). ไขปริศนา ‘บางน้ำเปรี้ยว’ เมืองใหม่ในอีอีซี…ยังไม่มีการมอบพื้นที่ให้เอกชนรายใด?. เข้าถึงได้จาก https://www.salika.co/2018/09/20/eec-chachoengsao-land-management/

สำนักคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก. (2567). เกี่ยวกับกองทุน. เข้าถึงได้จาก https://www.eeco.or.th/th/about-the-fund

สำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก. (2562). อีอีซี ข้อเท็จจริงที่ควรรู้. เข้าถึงได้จาก https://www.eeco.or.th/th/filedownload/1720/file-อีอีซี-ข้อเท็จจริงที่ควรรู้-final

สำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก. (2562, 19 กรกฎาคม) ประเด็นเกี่ยวกับแผนผังการใช้ประโยชน์ในที่ดินฯ เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก. ที่สกพอ 1004/1719

สำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก. (2563, 16 กรกฎาคม).ชี้แจงกรณีเครือข่ายประชาชน 3 จังหวัด ยื่นศาลปกครองสูงสุดเพิกถอนแผนผังการใช้ประโยชน์ในที่ดินฯ อีอีซี. เข้าถึงได้จาก https://www.eeco.or.th/th/filedownload/1717/file

สำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก. (2565). รายงานผลการดำเนินงานประจำ ปี พ.ศ.2565. เข้าถึงได้จาก https://www.eeco.or.th/th/filedownload/3418/b5c5450a58503c6dc91c2ff9b5a5c834.pdf

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2564). แนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (ฉบับปรับปรุง). เข้าถึงได้จาก https://anyflip.com/lxnxo/mjvt/basic/101-106

สำนักระงับข้อพิพาท ศาลยุติธรรม. (2558). ไกล่เกลี่ยสไตล์ฮาวาย. กรุงเทพฯ: ธนาเพรส.

สำนักส่งเสริมงานตุลาการ สำนักงานศาลยุติธรรม. (2559). การจัดการความขัดแย้งทางสิ่งแวดล้อม. กรุงเทพฯ: แอคทีฟ

พริ้นท์.

โสภารัตน์ จารุสมบัติ. (2551). นโยบายและการจัดการสิ่งแวดล้อม. กรุงเทพฯ: โครงการตำราและสิ่งพิมพ์ คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

หนังสือพิมพ์ฐานเศรษฐกิจ. (2561). ทร.นัดแจงชาวโยธะกา 24ต.ค. รองเลขา EEC ยันไร้โครงการในพื้นที่. เข้าถึงได้จาก https://www.thansettakij.com/business/331184#google_vignette

อัญชลี พูลเต็ม (ม.ป.ป). แนวคิดและหลักการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทก่อนฟ้องคดีต่อศาล. เข้าถึงได้จาก https://www.lawforasean.krisdika.go.th/File/files/บทความวิชาการ (1).pdf

เอื้อมพร หลินเจริญ. (2558). การวิเคราะห์และนำเสนอผลในงานวิจัยเชิงคุณภาพ. วารสารวัดผลการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณ, หน้า 1-14, เข้าถึงได้จาก http://www2.edu.tsu.ac.th/major/eva/files/journal/DataAnalysis.pdf