การตรวจสอบสถานะด้านความยั่งยืนขององค์กรกับการเปลี่ยนผ่านเชิงกระบวนทัศน์ทางกฎหมาย: ผลกระทบต่อความรับผิดของภาคธุรกิจในห่วงโซ่อุปทานโลก

ศุภกัญญา  แข็งแรง; ธรรมศักดิ์    เสนามิตร

ผู้แต่ง

ศุภกัญญา แข็งแรง -Khon Kaen University
ธรรมศักดิ์ เสนามิตร

คำสำคัญ:

การตรวจสอบสถานะด้านความยั่งยืนขององค์กร, การบังคับใช้กฎหมายนอกอาณาเขต, ห่วงโซ่อุปทานโลก, ความรับผิดทางแพ่ง, ความรับผิดชอบของบริษัท

บทคัดย่อ

ระเบียบว่าด้วยการตรวจสอบสถานะด้านความยั่งยืนขององค์กร (Corporate Sustainability Due Diligence Directive - CSDDD) ของสหภาพยุโรป มิได้เป็นเพียงการเพิ่มภาระผูกพันทางกฎหมายแก่ภาคธุรกิจ แต่ถือเป็นการปฏิวัติเชิงกระบวนทัศน์ (Paradigm Shift) ที่ท้าทายหลักการพื้นฐานของกฎหมายธุรกิจ กฎหมายระหว่างประเทศ และธรรมาภิบาลโลกอย่างที่ไม่เคยมีมาก่อน บทความนี้มุ่งวิเคราะห์ ความท้าทายและผลกระทบทางกฎหมายอันซับซ้อนที่เกิดจาก CSDDD ในเชิงลึก โดยจะเริ่มต้นจากการสำรวจรากฐานและวิวัฒนาการทางกฎหมายที่ปูทางโดยคำพิพากษาสำคัญในสหราชอาณาจักรและกฎหมาย Loi de Vigilance ของฝรั่งเศส ซึ่งนำไปสู่การบังคับใช้กฎหมายนอกอาณาเขต (Extraterritoriality) ซึ่งอาศัยอำนาจทางเศรษฐกิจของตลาดยุโรป หรือที่เรียกว่า "The Brussels Effect" เป็นเครื่องมือในการกำกับดูแลกิจกรรมทางธุรกิจทั่วโลก จากนั้นจะเจาะลึกถึงหลักการสำคัญของระเบียบฯ คือหน้าที่ในการตรวจสอบสถานะ (Due Diligence) ตามมาตรา 5 - 11 พร้อมทั้งวิเคราะห์อุปสรรคเชิงปฏิบัติในการนำหลักการเหล่านี้ไปใช้ในห่วงโซ่อุปทานที่ซับซ้อน นอกจากนี้ บทความจะวิเคราะห์ปัญหาเชิงนิติศาสตร์ที่สำคัญ ได้แก่
การเปลี่ยนแปลงหน้าที่ของกรรมการบริษัท (Directors' Duties) จากกระบวนทัศน์ "ทุนนิยมเพื่อผู้ถือหุ้น" (Shareholder Capitalism) ของมิลตัน ฟรีดแมน ไปสู่ "ทุนนิยมเพื่อผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย" (Stakeholder Capitalism) และปัญหาความขัดกันแห่งกฎหมาย (Conflict of Laws) ที่อาจเกิดขึ้นเมื่อข้อกำหนดของ CSDDD สวนทางกับกฎหมายท้องถิ่นในประเทศที่สาม ประเด็นสำคัญที่สุดคือการวิเคราะห์กลไกความรับผิดทางแพ่ง (Civil Liability) ตามมาตรา 29 ซึ่งเปิดช่องให้ผู้เสียหายจากทั่วทุกมุมโลกสามารถฟ้องร้องบริษัทแม่ในศาลยุโรปได้โดยตรง อันนำมาซึ่งความท้าทายมหาศาลในเรื่องภาระการพิสูจน์ (Burden of Proof) ความสัมพันธ์เชิงสาเหตุ (Causation) และการเลือกใช้กฎหมาย (Choice of Law) ในการดำเนินคดี
ข้ามพรมแดน สุดท้าย บทความจะสรุปว่า CSDDD ไม่ได้สร้างเพียงกฎเกณฑ์ แต่กำลังก่อร่าง "ระบบนิเวศทางกฎหมาย" (Legal Ecosystem) ด้านความรับผิดชอบและการเยียวยาขึ้นใหม่ ซึ่งจะนำไปสู่การตีความ
การถกเถียง และการดำเนินคดีทางนิติศาสตร์ที่จะเปลี่ยนโฉมหน้าความรับผิดชอบของบริษัทข้ามชาติไปอย่างสิ้นเชิง

เอกสารอ้างอิง

Aguilera, R. V., & Ruiz‐Castillo, M. (2025). Toward an updated corporate governance framework: Fundamentals, disruptions, and future research. BRQ Business Research Quarterly, 28(2).

Ba, Y. (2020). Corporate-led environmental governance: A theoretical model. Administration & Society, 53(1), 97-129.

Business & Human Rights Resource Centre. (2024, June 23). France: Indigenous peoples from the Amazon sue retailer Casino over deforestation and human rights violations. Retrieved January 12, 2025, from https://www.business-humanrights.org/en/latest-news/casino-lawsuit-re-deforestation-in-the-amazon-filed-in-france/

Business & Human Rights Resource Centre. (2024, June 23). Suez lawsuit (re Chile). Retrieved January 12, 2025, from https://www.business-humanrights.org/en/latest-news/chile-the-suez-case-is-one-of-three-to-be-heard-before-the-paris-court-of-appeal-based-on-the-french-law-on-the-duty-of-vigilance/

European Union. (2007). Regulation (EC) No 864/2007 of the European Parliament and of the Council of 11 July 2007 on the law applicable to non-contractual obligations (Rome II). Official Journal of the European Union, L 199, 40-49.

European Union. (2024). Directive (EU) 2024/1780 of the European Parliament and of the Council of 24 May 2024 on Corporate Sustainability Due Diligence and amending Directive (EU) 2019/1937 and Regulation (EU) 2023/2631. Official Journal of the European Union, L 178.

Kang, X. (2024). Corporate (social) responsibility in state-business relations from the perspective of critical state theory: A historical case of early modern China. International Journal of Corporate Social Responsibility, 9(1).

Macchi, C., & van Zeben, J. (2021). Business and human rights implications of climate change litigation: Milieudefensie et al. v Royal Dutch Shell. Review of European Comparative & International Environmental Law, 30(3), 409-414.

Meeran, R. (2020). Tort litigation against multinational corporations for violation of human rights: An overview of the position outside the United States. Global Business and Human Rights, 3, 1-35.

National Research Council of the National Academies. (2011). Reference Guide on Statistics. In Reference Manual on Scientific Evidence (3rd ed., pp. 211-302). The National Academies Press.

Ruggie, J. G. (2011). Guiding principles on business and human rights: Implementing the United Nations ‘Protect, Respect and Remedy’ framework (A/HRC/17/31). United Nations Human Rights Council.

Roorda, L. (2023). Attribution and apportionment of liability in transnational human rights litigation. In L. Zegveld & G. Sluiter (Eds.), Civil liability for human rights violations: A handbook for practitioners (pp. 215-240). The Hague: T.M.C. Asser Press.

Sherpa. (2023, March 23). Duty of Vigilance: Sherpa and ActionAid France sue the Yves Rocher group for failure to respect trade union rights in Turkey [Press Release]. Retrieved January 12, 2025, from https://www.business-humanrights.org/en/latest-news/turkey-47-former-employees-join-lawsuit-against-yves-rocher-over-alleged-violations-of-french-duty-of-vigilance-law/

Smit, L., Wood, A., Fakhouri, R., et al. (2020). Study on due diligence requirements through the supply chain: Final report. London: British Institute of International and Comparative Law. Retrieved January 12, 2025, from https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/b2b_study_ main_report_en.pdf

Van Calster, G., & Ryngaert, C. (2024). The Corporate Sustainability Due Diligence Directive and private international law: A complex pas de deux. Journal of Private International Law, 20(1), 112-145.

Zaidan, E., & Ibrahim, I. A. (2024). AI governance in a complex and rapidly changing regulatory landscape: A global perspective. Humanities and Social Sciences Communications, 11.