การพัฒนาระบบบริหารวิสาหกิจเพื่อเสริมสร้างผู้นำธุรกิจระดับชุมชนบนวิถีการท่องเที่ยวโดยชุมชน

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบริบทและศักยภาพของชุมชนในการบริหารวิสาหกิจ และวิเคราะห์อรรถประโยชน์ของรูปแบบการดำเนินงานในกลุ่มวิสาหกิจ ตลอดจนพัฒนาระบบบริหารวิสาหกิจเพื่อเสริมสร้างผู้นำธุรกิจระดับชุมชนบนวิถีการท่องเที่ยวโดยชุมชน ทั้งนี้คณะผู้วิจัยได้กำหนดวิธีดำเนินการวิจัยไว้ 3 ขั้นตอน ได้แก่ 1) บริบทและศักยภาพของชุมชนในการบริหารวิสาหกิจเพื่อเสริมสร้างผู้นำธุรกิจระดับชุมชนบนวิถีการท่องเที่ยวโดยชุมชน 2) ศึกษาความเป็นไปได้ของระบบบริหารเพื่อการจัดการวิสาหกิจเพื่อเสริมสร้างผู้นำธุรกิจระดับชุมชนบนวิถีการท่องเที่ยวโดยชุมชน และ 3) พัฒนาระบบบริหารวิสาหกิจเพื่อเสริมสร้างผู้นำธุรกิจระดับชุมชนบนวิถีการท่องเที่ยวโดยชุมชนโดยเน้นการสร้างอาชีพใช้เทคนิคการวิจัยเชิงปฏิบัติการอย่างมีส่วนร่วม (PAR)

               ผลการศึกษาพบว่า การศึกษาความเป็นไปได้ของการพัฒนาระบบบริหารวิสาหกิจเพื่อเสริมสร้างผู้นำธุรกิจระดับชุมชนบนวิถีการท่องเที่ยวโดยชุมชนโดยเน้นการสร้างอาชีพ และได้มีการประมาณการรายได้ รายจ่ายที่อาจจะเกิดขึ้น พบว่า อาชีพที่สามารถสร้างรายได้ได้แล้วในปัจจุบันและมีความเป็นไปได้สูง ได้แก่ อาชีพการต้อนรับการศึกษาดูงาน การจำหน่ายผลิตภัณฑ์แปรรูปจากนมแพะ ได้แก่ โยเกิร์ตนมแพะ และนมแพะพาสเจอร์ไรส์ คณะผู้วิจัยจึงได้ดำเนินการจัดทำศึกษาความเป็นไปได้ของวิสาหกิจชุมชนเพื่อการท่องเที่ยวโดยชุมชนภายใต้กิจกรรมนี้ พบว่า มีความเป็นไปได้สูงหากชุมชนจะดำเนินการจะคืนทุนภายใน 1 เดือน และผลการศึกษาแนวทางการพัฒนาต่อยอดวิสาหกิจชุมชนสำหรับการท่องเที่ยวโดยชุมชนอย่างยั่งยืนโดยเน้นการสร้างอาชีพนั้น พบว่า ระบบบริหารจัดการมีความเป็นไปได้สูง เนื่องจากการดำเนินงานนั้นมีการวางแนวทางที่เอื้อต่อวิธีชีวิตในชุมชนและการให้ชุมชนได้เข้ามามีส่วนร่วมในการดำเนินงานทุกขั้นตอนอันประกอบด้วย 1) การมีส่วนร่วมในกิจกรรมของชุมชน 2) การนำแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงมาสู่การปฏิบัติในชุมชน 3) ระบบการเรียนรู้โดยมีภูมิปัญญาท้องถิ่นเป็นแกนกลาง และ 4) การพัฒนาอนุรักษ์และฟื้นฟูระบบนิเวศและสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อวิถีชีวิตของชุมชน สำหรับระบบและกลไกในการบริหารวิสาหกิจเพื่อเสริมสร้างผู้นำธุรกิจระดับชุมชนบนวิถีการท่องเที่ยวโดยชุมชนในด้านของปัจจัยนำเข้า (Input) พบว่า การเข้าเป็นสมาชิกของวิสาหกิจชุมชน ทางกลุ่มไม่มีการปิดกั้นสมาชิก แต่จะเป็นการเชิญชวนให้เข้าร่วมด้วยความสมัครใจ สำหรับด้านของกระบวนการ (Process) การบริหารจัดการทางการเงิน ทางกลุ่มวิสาหกิจชุมชนได้มีการวางกติกาไว้ว่าจะไม่ปันผลกลับไปเป็นเงิน แต่จะเป็นการปันผลกลับไปเป็นของใช้เพื่อการอุปโภคบริโภค รวมถึงด้านของผลผลิต (Output) ที่ได้จากการดำเนินงานนั้นพบว่า มีชาวบ้านจำนวน 18 ครัวเรือนเข้ามามีส่วนร่วมในการดำเนินกิจกรรม โดยคิดเป็นร้อยละ 20.93 สำหรับผลลัพธ์ (Outcome) ที่ได้คือเกิดการต่อยอดวิสาหกิจชุมชน โดยจะมีการทำชุมชนต้นแบบ โดยใช้หมู่บ้านชาวไทยมุสลิมเป็นชุมชนนำร่อง และให้เกษตรกรหมู่อื่นๆ ได้เข้ามามีส่วนร่วมในการส่งวัตถุดิบให้กับกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเพื่อนำมาทำเป็นผลิตภัณฑ์แปรรูปจำหน่าย นอกจากนี้จะมีการทำผลิตภัณฑ์ที่สามารถเก็บไว้ได้นาน คือ นมอัดเม็ด นมผงสำหรับไว้ชง เป็นต้น และจะดำเนินการขยับขยายจากกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเป็นสหกรณ์หมู่บ้าน ซึ่งจากการขยายตัวนี้ผู้นำเห็นว่าจะทำให้ได้รับการส่งเสริมจากหน่วยงานต่างๆ เพิ่มมากขึ้น