เครื่องมือที่ใช้ในการบริหารความขัดแย้งของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่ง ประเทศไทย:กรณีศึกษาโรงไฟฟ้าถ่านหินแม่เมาะและโรงไฟฟ้าพลังน้ำเขื่อนปากมูล

บทคัดย่อ

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความเป็นมาของความขัดแย้งสถานการณ์ความขัดแย้งและสาเหตุของความขัดแย้งที่เกิดขึ้นในแต่ละช่วงเวลาและแต่ละพื้นที่ เพื่อศึกษาเครื่องมือ วิธีการ และเทคนิค ที่การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย(กฟผ.)ใช้ในการบริหารความขัดแย้ง โดยวิธีการศึกษาทำการศึกษาจากเอกสารเป็นหลัก (Documentary Research) ผนวกกับการสัมภาษณ์กับกลุ่มตัวอย่าง ตัวแทนประชาชน ตัวแทนเจ้าหน้าที่รัฐที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับโครงการ และนำข้อมูลมาสรุปผลวิเคราะห์ในเชิงเปรียบเทียบพรรณนา ผลการศึกษา พบว่ากรณีของ โรงไฟฟ้าถ่านหินแม่เมาะ จังหวัดลำปาง สถานการณ์ความขัดแย้ง เริ่มมีขึ้นใน ปี พ.ศ. 2535 จาก ปัญหามลภาวะทางอากาศ ที่เกิดจากการดำเนินการของโรงไฟฟ้าถ่านหิน ทำให้ประชาชนในพื้นที่ได้รับผลกระทบจากปัญหามลภาวะ รวมทั้งส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมในพื้นที่อำเภอแม่เมาะ จังหวัดลำปาง ใน ปี พ.ศ. 2541 ปัญหามลภาวะทางอากาศกลับมาอีกครั้ง สืบเนื่องมาจากข้อผิดพลาดในการปฏิบัติงานของโรงไฟฟ้า ทำให้ประชาชนได้รับผลกระทบทางด้านมลภาวะอีกครั้งหนึ่ง เครื่องมือ วิธีการ และเทคนิค ที่การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) นำมาใช้ในการแก้ไขปัญหาความขัดแย้งที่เกิดขึ้นทั้งใน ปี พ.ศ.2535 และ ปี พ.ศ.2541 คือ การใช้เทคนิคการเจรจาต่อรอง แบบประนีประนอม และการสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชน ยุทธศาสตร์ที่การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) นำมาใช้ คือ ยุทธศาสตร์ แบบ ชนะ-ชนะ(Win-Win) ซึ่งได้รับประโยชน์ทั้งฝ่ายของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) และประชาชน ทำให้ความขัดแย้งบรรเทาเบาบางลงอย่างเห็นได้ชัดในปัจจุบัน สำหรับกรณีของโรงไฟฟ้าพลังน้ำเขื่อนปากมูล จังหวัดอุบลราชธานี สถานการณ์ความขัดแย้งในพื้นที่ เกิดขึ้นตั้งแต่การก่อสร้างเขื่อนจนกระทั่งสร้างแล้วเสร็จ และความขัดแย้งยังคงมีอย่างต่อเนื่องจนถึงปัจจุบัน สาเหตุเกิดจากการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย(กฟผ.) ปกปิดข้อมูลผลกระทบที่แท้จริงและประชาชนขาดความไว้เนื้อเชื่อใจในการแก้ไขปัญหา ซึ่งเครื่องมือ วิธีการ และเทคนิค ที่ทางการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย(กฟผ.) นำมาใช้ในการแก้ไขปัญหาความขัดแย้ง ในช่วงแรก เป็นการใช้เทคนิคการเจรจาต่อรอง แบบประนีประนอม ต่อมาจึงเปลี่ยนเทคนิคการให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วม ยุทธศาสตร์ที่ทางไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) เลือกนำมาใช้ เป็นยุทธศาสตร์แบบชนะ-แพ้ ในช่วงแรก แต่ในช่วง ปี พ.ศ. 2547 จนถึงปัจจุบัน การไฟฟ้าผ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) ใช้เทคนิคการเจรจาต่อรองแบบมีส่วนร่วม ปรับเปลี่ยนกลยุทธ์ วิธีการ โดยใช้ยุทธศาสตร์แบบ ชนะ-ชนะ ก็ได้รับผลตอบรับที่ดีขึ้น ประชาชนบางส่วนในพื้นที่ให้ความร่วมมือเป็นอย่างดีพึ่งพอใจต่อข้อเรียกร้อง และผลตอบรับที่ได้จากรัฐและ กฟผ. แต่บางส่วนก็ยังไม่พึงพอใจ จึงก่อให้เกิดปัญหาความขัดแย้งและมีการเรียกร้องอยู่บ้างในพื้นที่ของเขื่อนปากมูล จังหวัดอุบลราชธานี จนถึงปัจจุบันนี้