กระบวนการสร้างกลไกการจัดการทรัพยากรร่วมของชุมชนโดยใช้ข้อบัญญัติท้องถิ่น

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษากระบวนการสร้างข้อบัญญัติท้องถิ่นเพื่อเป็นกลไกการจัดการทรัพยากรร่วมของชุมชน และเงื่อนไขเชิงโครงสร้างทางกฎหมาย และการเมืองต่อการผลักดันข้อบัญญัติท้องถิ่น แนวคิดที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ ได้แก่ แนวคิดการกระจายอำนาจ แนวคิดการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และแนวคิดขบวนการเคลื่อนไหวทางสังคม พื้นที่เป้าหมาย ได้แก่ ตำบลแม่แดด และตำบลบ้านพี้ ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ได้แก่ ผู้นำชุมชน เจ้าหน้าที่รัฐ และนักวิชาการ เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสัมภาษณ์ แบบสังเกต และเครื่องบันทึกเสียง บันทึกภาพ ผู้วิจัยใช้การวิเคราะห์เชิงพรรณนา และการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ผลการวิจัย พบว่า 1) กระบวนการสร้างข้อบัญญัติท้องถิ่นเพื่อเป็นกลไกการจัดการทรัพยากรร่วมของชุมชน เป็นการเคลื่อนไหวภาคประชาชน ในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มีการพัฒนาประชาธิปไตยในระดับท้องถิ่น และร่วมกันใช้อำนาจโดยผ่านองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ใช้สิทธิตามกฎหมายรัฐธรรมนูญ สร้างกลไกอำนาจในระดับท้องถิ่น และอาศัยอำนาจตามข้อบัญญัติท้องถิ่น เพื่อต่อสู้เชิงอำนาจระหว่างประชาชนกับเจ้าหน้าที่ป่าไม้ในระดับพื้นที่ที่มีอำนาจตามกฎหมายจากส่วนกลางในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ และมีกลไกการทำงานที่เกิดจากการต่อรองอำนาจในการจัดการทรัพยากรในชุมชน 2) เงื่อนไขเชิงโครงสร้างทางกฎหมายและการเมืองต่อการผลักดันข้อบัญญัติท้องถิ่น ผลการวิจัย พบว่า เงื่อนไขเชิงโครงสร้างมีกฎหมายและนโยบาย ที่เอื้อ และบางฉบับที่ขัดต่อกระบวนการจัดทำข้อบัญญัติท้องถิ่น โดยชุมชนท้องถิ่นได้มองเห็นโอกาสช่องทางการกระจายอำนาจให้แก่องค์การปกครองส่วนท้องถิ่นมากขึ้น นับตั้งแต่รัฐได้ประกาศใช้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ.2540 และ พ.ศ.2550 ดังนั้น การสร้างข้อบัญญัติท้องถิ่นเพื่อเป็นเครื่องมือในการจัดการทรัพยากรร่วมจึงเป็นอีกหนึ่งทางเลือก โดยรวบรวมองค์ความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นในการจัดการทรัพยากรให้เกิดความยั่งยืนต่อไป