รูปแบบและกระบวนการลดภาวะความยากจนของผู้เข้าไม่ถึงโอกาส ในสังคมชนบทภาคเหนือตอนบน

บทคัดย่อ

 งานศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาภาวะความยากจน ปัจจัยที่ส่งผลต่อภาวะความยากจน รูปแบบและกระบวนการลดภาวะความยากจน และกำหนดยุทธศาสตร์การนำรูปแบบและกระบวนการไปใช้ลดภาวะความยากจนของผู้เข้าไม่ถึงโอกาสในสังคมชนบทภาคเหนือตอนบน การศึกษาเชิงปริมาณ มีประชากรเป็นผู้เข้าไม่ถึงโอกาสที่เสนอรายชื่อสมัครเป็นสมาชิกสถาบันการเงินชุมชน ตำบลเมืองนะ อำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ จำนวน 14 หมู่บ้าน รวม 1,892 ราย กลุ่มตัวอย่างจำนวน 400 ราย เครื่องมือที่ใช้เป็นแบบสอบถามข้อมูลทั่วไปและปัจจัยที่ส่งผลต่อความยากจน ส่วนการศึกษาเชิงคุณภาพ ใช้การสนทนากลุ่มและจัดเวทีชุมชนระดมความคิดเห็น ประเมินยุทธศาสตร์ด้วยเทคนิค SWOT Analysis จากกลุ่มผู้นำชุมชนที่เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่น มีความรู้ ประสบการณ์และบทเรียนในการแก้ไขปัญหาความยากจน จำนวน 15 ราย การวิเคราะห์ข้อมูลใช้ค่าสถิติร้อยละ ความถี่ การวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณ (Multiple Regression Analysis) และเชิงพรรณนาผลการศึกษาสรุปได้ดังนี้ 1. ภาวะความยากจน เกิดจากมีสภาพครอบครัวใหญ่ มีปัญหาความเหลื่อมล้ำทางชาติพันธุ์ ข้อจำกัดทางการศึกษา ที่ไม่สามารถสอบแข่งขันอย่างเท่าเทียม มีปัญหาสุขภาพ เช่นเป็นโรคเรื้อรัง ขาดการวางแผนชีวิต มีอาชีพเกษตรกรรายได้ต่ำ หรือรับจ้างหมุนเวียน แรงงานขาดทักษะ ไม่มีรายได้จากอาชีพเสริม ไม่มีแหล่งน้ำกิน น้ำใช้ เช่าที่ดินเพื่ออาศัยหรือทำการเกษตร เข้าไม่ถึงบริการของรัฐในการช่วยเหลือแหล่งเงินทุน เป็นเพราะขาดหลักค้ำประกันและที่ดินทำกินไม่มีเอกสารสิทธิ์ เป็นหนี้ดอกเบี้ยแพงการ ขาดสวัสดิการทางสังคม มีความรู้สึกกลัวการถูกคุกคามความปลอดภัย 2. ปัจจัยที่ส่งผลต่อภาวะความยากจน พบว่า ปัจจัยทางสังคม 3 ปัจจัย ได้แก่ การสะสมทุน ไม่มีทรัพย์สินที่ก่อให้เกิดรายได้ ขาดการประหยัดอดออม ไม่มีทรัพย์สินถาวร หรือมีแต่มูลค่าต่ำ ไม่มีการจัดตั้งกลุ่ม/องค์กรการเงินในชุมชน สิทธิโอกาสทางการเมือง เศรษฐกิจและสังคม การเข้าไม่ถึงแหล่งทุนของรัฐ ขาดโอกาสในการรับรู้ข่าวสาร ไม่มีไฟฟ้า ประปาใช้ในชีวิตประจำวันการถูกคุกคาม เอารัด เอาเปรียบ ความไม่ปลอดภัยขาดสวัสดิการทางสังคม ภาระทางการเงิน มีภาระหนี้ นอกระบบการกู้เงินไปใช้จ่ายผิดประเภท ไม่มีรายได้พิเศษหรืออาชีพเสริม การขาดโอกาสในการมีส่วนร่วม หรือเป็นสมาชิกกลุ่ม ส่งผลต่อรายได้ซึ่งเป็นตัววัดภาวะความยากจนมากที่สุด 3. รูปแบบการลดภาวะความยากจน ให้มีจัดตั้งองค์กรการเงินที่สมาชิกในชุมชนเป็นเจ้าของและมีการดำเนินกิจกรรมทางการเงินเกี่ยวกับการออม การระดมหุ้น การรับฝากและการให้สินเชื่อ อบรมการใช้ชีวิตตามแนวเศรษฐกิจพอเพียงและ ลด ละ เลิก มีการขับเคลื่อนอย่างต่อเนื่อง เพิ่มมูลค่าผลผลิต ลดค่าใช้จ่าย และค่อยปรับเปลี่ยนแนวคิด พฤติกรรม ผ่านกระบวนการกล่อมเกลาทางสังคม จัดทำกิจกรรมหลังอบรม สร้างความสัมพันธ์ สร้างเครือข่าย เปิดโอกาสให้สมาชิกมีส่วนร่วม 4. กำหนดยุทธศาสตร์การนำรูปแบบและกระบวนการไปใช้ลดภาวะความยากจน ได้จากการวิเคราะห์ศักยภาพคณะกรรมการเป็นตัวแทนจัดการทางการเงิน ด้วยเทคนิค SWOT Analysis มาวิเคราะห์ พบว่า องค์กร สถาบันการเงินและหน่วยงานต่างๆ ให้ความสนใจและให้การสนับสนุน ปัจจัยภายใน จุดแข็งคือ เจ้าหน้าที่ ทีมงาน มีความรู้ด้านบัญชี ควรจัดทำแผนยุทธศาสตร์เชิงรุก (Growth Strategy) ส่งเสริมความรู้การใช้ชีวิตตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง การส่งเสริมความรู้ อบรมอาชีพ เสริมสร้างความเข้มแข็งองค์กรการเงินชุมชนและกลุ่มสมาชิกภายใต้ทรัพยากรที่มีอยู่