แนวทางการบริหารสัญญาจ้างก่อสร้างเพื่อลดข้อพิพาท ระหว่างหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชน ในประเทศไทย

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสาเหตุและลักษณะของข้อพิพาทในสัญญาจ้างก่อสร้างระหว่างภาครัฐและเอกชน 2) วิเคราะห์ปัจจัยสำคัญในการบริหารสัญญาที่สามารถลดโอกาสการเกิดข้อพิพาท และ 3) เสนอแนะแนวทางการบริหารสัญญาจ้างก่อสร้างที่มีประสิทธิภาพในบริบทของประเทศไทย โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน ประกอบด้วยการสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญ 18 คน ตามเทคนิคเดลฟาย และการสำรวจเชิงปริมาณโดยแบบสอบถาม จากกลุ่มตัวอย่างผู้บริหาร และวิศวกรของบริษัทผู้รับเหมา จำนวน 285 ราย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงธีม และสถิติเชิงพรรณนาและอนุมาน ได้แก่ ค่าเฉลี่ย ค่าดัชนีความสำคัญสัมพัทธ์ (RII) และการทดสอบสมมติฐาน ผลการวิจัย พบว่า สาเหตุข้อพิพาทหลัก ได้แก่ ความล่าช้าในการส่งมอบงาน การเบิกจ่ายเงินล่าช้า การเปลี่ยนแปลงงานก่อสร้าง และการตีความข้อสัญญาที่คลุมเครือ ปัจจัยที่มีผลต่อการลดข้อพิพาท ได้แก่ ความชัดเจนของเอกสารสัญญา ความสามารถของเจ้าของงานและที่ปรึกษา และการสื่อสารระหว่างคู่สัญญา งานวิจัยได้สังเคราะห์กรอบแนวทาง 5 ด้าน เพื่อป้องกันข้อพิพาท ได้แก่ 1) การวางแผนสัญญาที่รัดกุม 2) ระบบการสื่อสารที่โปร่งใส 3) กลไกแจ้งเตือนและจัดการปัญหาเชิงรุก 4) การจัดการงานเปลี่ยนแปลงอย่างมีระบบ และ 5) การสร้างวัฒนธรรมความร่วมมือ ทั้งนี้ได้มีการวิเคราะห์เปรียบเทียบกับทฤษฎีความขัดแย้งของ Coser และ Dahrendorf และมาตรฐานสากล เช่น FIDIC และ NEC3 ซึ่งแสดงให้เห็นว่า ความขัดแย้งสามารถจัดการได้ด้วยวิธีการเชิงโครงสร้างและกระบวนการที่มีประสิทธิภาพ ผลการวิจัยจึงมีคุณูปการเชิงทฤษฎีและเชิงนโยบายในการยกระดับการบริหารสัญญาก่อสร้างภาครัฐไทยให้มีความรัดกุม โปร่งใส และลดข้อพิพาทอย่างยั่งยืน