การพัฒนาแหล่งน้ำเพื่อการเกษตรตามแนวพระราชดำริ ในพื้นที่กลุ่มจังหวัด ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาสภาพการพัฒนาแหล่งน้ำเพื่อการเกษตรตามแนวพระราชดำริจากอดีตถึงปัจจุบัน (2) ศึกษาปัจจัยที่ส่งผลกระทบต่อการพัฒนาแหล่งน้ำตามแนวพระราชดำริ และ (3) จัดทำรูปแบบการพัฒนาแหล่งน้ำให้สอดคล้องกับแนวพระราชดำริ ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง และทฤษฎีใหม่ เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงและทฤษฎีใหม่เป็นกรอบการวิจัย กลุ่มเป้าหมายคือผู้บริหารหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจำนวน 28 คน และผู้เชี่ยวชาญจำนวน 20 คน ใช้วิธีการคัดเลือกแบบเจาะจง  โดยเก็บข้อมูลผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีวิเคราะห์เนื้อหา  ผลการวิจัยพบว่า (1) การพัฒนาแหล่งน้ำตามแนวพระราชดำริมุ่งเน้นการกักเก็บน้ำเพื่อบรรเทาปัญหาภัยแล้งและน้ำท่วม แต่ยังขาดการบูรณาการกับภาคีเครือข่ายและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง การดำเนินงานล่าช้า ไม่ตอบสนองสถานการณ์ปัจจุบัน และยังมีปัญหาด้านการบำรุงรักษาและการพัฒนาต่อยอดจากทั้งหน่วยงานและชุมชนในพื้นที่ (2) ปัจจัยที่ส่งผลกระทบ ได้แก่ ปัญหาภัยแล้ง อุทกภัย น้ำเสีย ทัศนคติของเกษตรกร และนโยบายภาครัฐ (3) รูปแบบการพัฒนาแหล่งน้ำให้สอดคล้องกับแนวพระราชดำริ ประกอบด้วย 5 ขั้นตอน ได้แก่ 1) ร่วมกันศึกษาปัญหา 2) ร่วมสำรวจพื้นที่ 3) ร่วมคิดแนวทางพัฒนา 4) ร่วมตัดสินใจและดำเนินการ 5) ร่วมกันประเมินผล องค์ความรู้จากการวิจัยสามารถใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาแหล่งน้ำในกลุ่มจังหวัดภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง เพื่อใช้ทรัพยากรน้ำอย่างเกิดประโยชน์สูงสุดและยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนอย่างยั่งยืน