สิทธิมนุษยชนระดับสากล: บริบทด้านกฎหมายของไทยในประเด็นคู่ชีวิต

บทคัดย่อ

ทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นการศึกษาถึงสิทธิมนุษยชนระดับสากลและบริบทด้านกฎหมายของไทยในประเด็นคู่ชีวิต ซึ่งในปัจจุบันได้เกิดกระแสเรียกร้องจากทั่วโลกและเกิดการเปลี่ยนแปลงทั้งด้านกฎหมายและนโยบายต่าง ๆ ในหลายประเทศเพื่อรับรองสิทธิและคุ้มครองสิทธิในการก่อตั้งครอบครัวและการอยู่ร่วมกันฉันคู่ชีวิตของกลุ่มคู่รักเพศเดียวกัน หลายประเทศมีแนวคิดว่าการกำหนดให้เฉพาะชายและหญิงสมรสกันได้เป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรมและไม่เท่าเทียมแก่บุคคลทุกคนในสังคม จนนำไปสู่การบัญญัติกฎหมายเพื่อรับรองการก่อตั้งครอบครัวของบุคคล ผู้มีความหลากหลายทางเพศในประเทศต่าง ๆ จนปัจจุบันมีมากกว่า 33 ประเทศ ประเทศไทยได้รับรองปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (UDHR) และ ได้เป็นภาคีกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง (ICCPR) ซึ่งเป็นตราสารและพันธกรณีระหว่างประเทศ ที่กำหนดสิทธิในการแต่งงานและการมีชีวิตครอบครัว (Right to Family) ไว้ และหลักการยอกยาการ์ตา ว่าด้วยการปรับใช้กฎหมายในสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศในประเด็นวิถีทางเพศและอัตลักษณ์ทางเพศ ค.ศ. 2006 ซึ่งไทยร่วมลงนามมีการบัญญัติเรื่องการสมรส และการก่อตั้งครอบครัวไว้ในข้อที่ 24 ว่า “มนุษย์ทุกคนมีสิทธิในการสร้างครอบครัวโดยไม่ขึ้นกับวิถีทางเพศและอัตลักษณ์ทางเพศ” ผลการศึกษาพบว่า แต่ในปัจจุบันยังไม่มีกฎหมายฉบับใด ให้การรับรองสิทธิในการก่อตั้งครอบครัวและการอยู่ร่วมกันฉันคู่ชีวิตของกลุ่มคู่รักเพศเพศเดียวกัน การขาดกฎหมายนี้ทำให้ประเทศไทยขาดเครื่องมือทางกฎหมายในการจัดการกับความสัมพันธ์ทางครอบครัวของคู่รักเพศเดียวกัน จึงก่อให้เกิดปัญหาหลายประการ เช่น การที่คู่ชีวิตฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งอาจถูกทอดทิ้งเมื่อไม่สามารถช่วยเหลือตนเองในการดำรงชีพได้ การที่คู่ชีวิตไม่สามารถจัดการทรัพย์สินที่ทำมาหาร่วมกันได้สิทธิในการเป็นทายาทโดยธรรมและการรับมรดก สิทธิในการดำเนินคดีร่วมกันหรือแทนคู่ชีวิต สิทธิในการตัดสินใจเกี่ยวกับการรักษาพยาบาล สถานการณ์ ด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศไทย