การพัฒนาเชิงพื้นที่: การตอบโต้ของท้องถิ่นและนัยเชิงนโยบายจากโครงการสะพานเศรษฐกิจภายใต้การขับเคลื่อนแบบรวมศูนย์ กรณีจังหวัดระนอง

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาโครงการสะพานเศรษฐกิจภายใต้ระเบียงเศรษฐกิจภาคใต้ โดยเน้นกรณีจังหวัดระนอง ในฐานะตัวอย่างของนโยบายพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านคมนาคมขนาดใหญ่เพื่อรองรับการพัฒนาอุตสาหกรรม 2) วิพากษ์กระบวนการกำหนดนโยบายและการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ (EHIA) ซึ่งขาดการเชื่อมโยงกับบริบทเฉพาะของพื้นที่และการมีส่วนร่วมอย่างมีความหมายของประชาชน และ 3) เสนอแนวทางเชิงนโยบายสำหรับการพัฒนาที่สอดคล้องกับศักยภาพของพื้นที่และหลักความเป็นธรรมเชิงพื้นที่ การศึกษานี้ประยุกต์ใช้กรอบแนวคิดการพัฒนาเชิงพื้นที่และความเป็นธรรมเชิงพื้นที่ ควบคู่กับระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพที่เน้นการมีส่วนร่วมของประชาชน ผลการศึกษาพบว่า การดำเนินโครงการสะพานเศรษฐกิจภายใต้โครงสร้างนโยบายแบบรวมศูนย์จากส่วนกลาง และการจำกัดพื้นที่การมีส่วนร่วมของสาธารณะในกระบวนการตัดสินใจ ไม่เพียงทำให้ความเปราะบางทางนิเวศและสังคมทวีความรุนแรงขึ้น หากยังนำไปสู่การผลิตซ้ำความเหลื่อมล้ำเชิงโครงสร้าง และลดทอนศักยภาพของท้องถิ่นในการกำหนดอนาคตของตนเอง นอกจากนี้ การขับเคลื่อนนโยบายในลักษณะดังกล่าวยังนำไปสู่การตอบโต้ของภาคประชาชนในพื้นที่ ซึ่งสะท้อนถึงปัญหาเชิงโครงสร้างที่ฝังรากอยู่ในกระบวนการพัฒนาไทยมาอย่างต่อเนื่อง บทความนี้เสนอว่า การบรรลุเป้าหมายของการพัฒนาเชิงพื้นที่ที่เป็นธรรมไม่อาจอาศัยเพียงการปรับปรุงกฎหมายและระเบียบปฏิบัติเท่านั้น หากต้องดำเนินควบคู่กับการปรับเปลี่ยนโครงสร้างความสัมพันธ์เชิงอำนาจในกระบวนการกำหนดนโยบาย ไปสู่การให้ความสำคัญกับศักยภาพของพื้นที่ ความรู้ท้องถิ่น และสิทธิของชุมชนในการมีส่วนร่วมอย่างมีความหมาย ในฐานะองค์ประกอบสำคัญของการวางแผนพัฒนาและการจัดการพื้นที่