ความท้าทายของการบริหารจัดการการขนส่งทางเรือในแม่น้ำโขงระหว่างท่าเรือเชียงแสน กับท่าเรือกวนเหล่ย และผลกระทบต่อการค้าชายแดนไทย-จีน

Main Article Content

กานต์สินี รอดเลี้ยง
ดร.พรภวิษย์ หล้าพีระกุล

บทคัดย่อ

บทความนี้เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและวิเคราะห์สภาพการณ์ อุปสรรค ปัญหา รวมถึงความท้าทายของการค้าและการขนส่งทางเรือในแม่น้ำโขงระหว่างท่าเรือเชียงแสน จังหวัดเชียงรายกับท่าเรือกวนเหล่ย มณฑลยูนนาน ใช้วิธีการศึกษาด้วยเอกสารวิชาการและการสัมภาษณ์เชิงลึก นำเสนอผลการศึกษาและอภิปรายผลด้วยการพรรณนาพิเคราะห์ ผลการศึกษาพบว่า การค้าและการขนส่งสินค้าทางเรือในแม่น้ำโขงระหว่างจังหวัดเชียงรายและมณฑลยูนนานผ่านท่าเรือเชียงแสนและท่าเรือกวนเหล่ย ในฐานะที่เป็นเมืองหน้าด่านการนำเข้าและส่งออกสินค้า มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาเศรษฐกิจชายแดน สร้างความร่วมมือทางการค้าและการลงทุนให้แข็งแกร่ง ขยายมูลค่าทางการค้า สร้างขีดความสามารถในการแข่งขัน รวมถึงการกระชับความสัมพันธ์ตั้งแต่ภาคประชาสังคม ภาคเอกชนและภาครัฐบาล ทั้งนี้ กลับพบปัญหาทั้งด้านกฎหมายเกี่ยวกับการอำนวยความสะดวกด้านพิธีการศุลกากร การบังคับใช้กฎหมายที่แตกต่างกัน ขาดความเป็นเอกภาพ ขาดการประสานงานและความร่วมมือให้เป็นมาตรฐานเดียวกัน และการใช้มาตรการกีดกันทางการค้าที่ไม่ใช่ภาษี การแก้ปัญหาให้ตรงจุดและมีการประสานงานกันอย่างจริงจังจะสามารถขยายการระวางสินค้าและลดต้นทุนทางการค้าได้ ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อเศรษฐกิจและการค้าของทั้งสองประเทศ

Article Details

รูปแบบการอ้างอิง
รอดเลี้ยง ก., & หล้าพีระกุล พ. (2025). ความท้าทายของการบริหารจัดการการขนส่งทางเรือในแม่น้ำโขงระหว่างท่าเรือเชียงแสน กับท่าเรือกวนเหล่ย และผลกระทบต่อการค้าชายแดนไทย-จีน . วารสารวิเทศศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์, 15(1), 118–141. สืบค้น จาก https://so03.tci-thaijo.org/index.php/jis/article/view/281373
ประเภทบทความ
บทความวิจัย

เอกสารอ้างอิง

กรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศ สำนักพัฒนาความพร้อมทางการค้า. (2566). ผลการดำเนินโครงการการเพิ่มศักยภาพเกษตรกรในยุคการค้าเสรี (ร่วมกับสภาเกษตรกรแห่งชาติ) ณ จังหวัดเชียงราย. กรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศ. https://www.dtn.go.th/th/content/page/index/id/11683

กรมส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศ. (2567). “ท่าเรือกวนเหล่ย” พร้อมรองรับการนำเข้าผลไม้อย่างเป็นทางการ สคต.คุนหมิง. กรมส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศ. https://www.ditp.go.th/post/179107

กษม ศรีปานเงิน. (2556). ปฏิบัติการร่วมแม่น้ำโขงปลอดภัย หรือศูนย์ประสานงานแม่โขงปลอดภัย. สำนักงานป้องกันและปราบปรามยาเสพติด.

กองการต่างประเทศ. (ม.ป.ป.). การจัดทำแผนขับเคลื่อนการดำเนินความสัมพันธ์เมืองพี่เมืองน้อง (Sister City) ในระดับจังหวัด ค.ศ 2019 – 2023. กองการต่างประเทศ สำนักงานปลัดกระทรวงมหาดไทย. http://surl.li/samkez

การท่าเรือแห่งประเทศไทย. (2566). ข้อมูลปริมาณเรือและสินค้า ท่าเรือพาณิชย์เชียงแสนและเชียงของ. การท่าเรือแห่งประเทศไทย. http://surl.li/ticsxi

กุลยา วิวิตเสวี. (2545). ภูมิศาสตร์การขนส่ง. อธิศปวีณ.

โครงการจัดตั้งสำนักงานเศรษฐกิจชายแดนและโลจิสติกส์. (ม.ป.ป.). เขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษเชียงราย: นโยบายเพ้อฝันหรือศักยภาพที่ยังไม่ถูกค้นพบ. โครงการจัดตั้งสำนักงานเศรษฐกิจชายแดนและโลจิสติกส์ สำนักการจัดการ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง. http://rs.mfu.ac.th/obels/?p=1844

ธัญวรัตน์ แช่มสนิท, วันวิสา วงค์ชัย, ศศิธร ขุนพิลึกเรืองเดช และ ชูเกียรติ น้อยฉิม. (2564). ผลกระทบของมาตรการทางการค้าตามประเพณีชายแดนไทย-ลาวในสถานการณ์แพร่ระบาดของ COVID-19: กรณีศึกษาผู้ประกอบการค้าสินค้าและผู้ประกอบการขนส่งทางเรือ ตำบลเวียง อำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย. วารสารสังคมภิวัฒน์, 12(2), 32-51.

เชียงใหม่นิวส์. (2561, 21 มกราคม). เร่งไทยปรับระบบขนส่งรับ จีนเปิดท่าเรือ “กวนเหล่ย”. เชียงใหม่นิวส์. https://shorturl.asia/q7LkX

ดวงใจ เด่นเกศินีล้ำ และ วรศักดิ์ มหัทธโนบล. (2560). ปฏิสัมพันธ์ระหว่างไทยกับจีนกรณีเขื่อนจีนบนแม่นํ้าโขง ภายใต้นโยบายเพื่อนบ้านที่ดี: ผลกระทบต่อความมั่นคงทางสังคม. สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย.

ทวงมาลี พิมพาไช. (2558). การอำนวยความสะดวกทางการค้าตามเส้นทางเชื่อมโยงเศรษฐกิจอาเซียน: กรณีศึกษาเส้นทาง R3A ผ่าน สปป.ลาว. Connexion: Journal of Humanities and Social Sciences, 4(1), 121-147

ทศพล ศรีนุช. (2558). “ท่าเรือเชียงแสนแห่งที่ 2” กับความท้าทายการเป็นเมืองเศรษฐกิจบนความเป็นเมืองประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรม (1). กลุ่มศึกษาข้อตกลงเขตการค้าเสรีภาคประชาชน. https://ftawatch.org/node/44139

ท่าเรือเชียงของ. (ม.ป.ป.). ประวัติท่าเรือเชียงของ. ท่าเรือเชียงของ. https://shorturl.asia/q7LkX

ท่าเรือพาณิชย์เชียงแสน. (2562). ประวัติท่าเรือพาณิชย์เชียงแสน. ท่าเรือพาณิชย์เชียงแสน. http://surl.li/hqztdb

ท่าเรือพาณิชย์เชียงแสน. (2567). รายงานการดำเนินงานท่าเรือพาณิชย์เชียงแสน. ท่าเรือพาณิชย์เชียงแสน

เทศบาลตำบลบางเสร่. (2561). จังหวัดเชียงรายกับการพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษ. เทศบาลตำบลบางเสร่. https://www.bangsaray.go.th

ธนภณ เจียรณัย และ จารุวิสข์ ปราบณศักดิ์. (2558). กลยุทธ์การปรับตัวของท่าเรือเชียงของจากการมีเส้นทางการขนส่งผ่านสะพานมิตรภาพไทย-ลาว แห่งที่ 4. วารสารการพัฒนาชุมชนและคุณภาพชีวิต, 3(2), 229-238.

ธันยพร บัวทอง. (2562, 22 กรกฎาคม). แม่น้ำโขง: เกิดอะไรขึ้นกับไทย เมื่อจีนและลาวไม่ระบายน้ำจากเขื่อนบนแม่น้ำโขง. BBC NEWS ไทย. https://www.bbc.com/thai/thailand-49072092

ธีรภัท ชัยพิพัฒน์. (2556). การขยายตัวทางการค้าผ่านแดนระหว่างไทย-จีนตอนใต้ และการพัฒนาการขนส่งในลุ่มแม่น้ำโขงตอนบน ภายใต้กรอบเขตการค้าเสรีอาเซียน-จีน. วารสารสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์, 39(1), 96-111.

นพชัย ฟองอิสสระ, วิกรม บุญนุ่น, โกมินทร์ วังอ่อน, อารีย์ บินประทาน และ ปรัชญาณินทร์ วงศ์อทิติกุล. (2567). แนวทางการพัฒนายุทธศาสตร์เส้นทางการขนส่งในแม่น้ำโขงตอนบน หลังสถานการณ์โควิด 19 กรณีศึกษา ท่าเรือพาณิชย์เชียงแสน จังหวัดเชียงราย และท่าเรือกวนเหล่ย เขตปกครองพิเศษสิบสองปันนา สาธารณรัฐประชาชนจีน. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี, 12(1), 1-22. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/UDRUAJ/article/view/269625

นพรดา คำชื่นวงศ์. (2563). การขนส่งสินค้าผ่านแดน – นัยยะสำคัญต่อประเทศไทย. สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.). http://surl.li/kbgirz

นิภาวรรณ วิชัย. (2549). การศึกษาภาพรวมธุรกิจท้องถิ่นของอำเภอเชียงแสน กรณีศึกษา พื้นที่เขตเทศบาลตำบลเวียงเชียงแสน อำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย. สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.).

นิสิต พันธมิตร และ ทรงศักดิ์ ศรีบุญจิตต์. (2548). ผลกระทบของการค้าชายแดนภาคเหนือจากข้อตกลงจัดตั้งเขตการค้าเสรี (Free Trade Area). มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

ประพันธ์พงษ์ ขําอ่อน. (2563). การปรับปรุงกฎหมายเรื่องการขนส่งสินค้าผ่านแดนของประเทศไทยให้สอดคล้องกับพันธกรณีตามความตกลงของอาเซียนและอนุภูมิภาคลุ่มแม่น้าโขง. วารสารการเมือง การบริหารและกฏหมาย, 12(1), 553-568.

ปวีณา ลี้ตระกูล และ ณัฐสุชน อินทราวุธ. (2561). บทบาทของการค้าชายแดนต่อการกระจายรายได้และความยากจนในจังหวัดเชียงราย. วารสารเศรษฐศาสตร์ธรรมศาสตร์, 29(3), 1–35.

ปัณฑพ ตั้งศรีวงศ์. (2564, 17 ธันวาคม). แม่น้ำโขง…ยังคงชีวิตชีวา แม้มีทางรถไฟลาว-จีน. ThaiPublica. https://thaipublica.org/2021/12/pundop58/

ปาริสุทธิ์ สีทองดี. (2558). การกลายเป็นเมืองของเมืองเชียงราย. มูลนิธิสถาบันสิ่งแวดล้อมไทย.

ผู้จัดการออนไลน์. (2565, 29 ธันวาคม). นี่แค่เริ่มต้น! ค้าชายแดนเชียงรายพุ่งเป็นประวัติการณ์รวมเกือบแสนล้าน สวนกระแสปิดด่านฯ-จีนทะลัก เพื่อนบ้านแห่สร้างเมือง. ผู้จัดการออนไลน์. https://mgronline.com/local/detail/9650000123460

ผู้จัดการออนไลน์. (2566, 13 พฤศจิกายน). ‘คมนาคม’ เปิดแผนปลุกท่าเรือเชียงแสน 2 ดันส่งออกโค/กระบือ-ผักผลไม้ ตั้งเขตปลอดอากรริมโขง. MGR online. https://mgronline.com/local/detail/9660000101945

พิทยา สุวคันธ์. (2565), “การพัฒนาภูมิเศรษฐศาสตร์เมืองเชียงของภายใต้บริบทอนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง (ไทย-สปป.ลาว-จีน)”.บทความจากการประชุมวิชาการระดับชาติ เวทีวิจัยมนุษยศาสตร์ไทย ครั้งที่ 13 (น. 211-246). สำนักพิมพ์ศยาม.

ภูวนาท ฟักเกตุ. (2563). การพัฒนาระบบโลจิสติกส์นำเข้า-ส่งออกสินค้าเกษตรไทย-จีน: กรณีศึกษา เส้นทางขนส่งมณฑลยูนนาน-ไทย ในเส้นทางแม่น้ำโขงและเส้นทางขนส่ง R3A. วารสารวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย, 15(2), 182-208.

ยุทธพงศ์ จันทรวรินทร์. (2563). สภาวการณ์ความตึงเครียดของการพัฒนาเมืองชายแดนเชียงของไปสู่ความทันสมัยภายใต้นโยบายเขตเศรษฐกิจพิเศษเชียงของกับบทบาทของขบวนการเคลื่อนไหวทางสังคมท้องถิ่น. วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้, 8(1), 246-259.

วีระวุฒิ สร้อยพลอย. (2561). เอกสารวิเคราะห์ เรื่อง “ความคืบหน้าเขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษจังหวัดเชียงราย”. กองความร่วมมือการค้าและการลงทุน กรมการค้าต่างประเทศ.

ศูนย์ข้อมูลเพื่อธุรกิจไทยในจีน. (2565). ยูนนานประกาศเปิดท่าเรือกวนเหล่ยให้ขนส่งสินค้า ผู้ประกอบการเตรียมพร้อมฟื้นฟูการเดินเรือบนแม่น้ำโขงกับจีน. ศูนย์ข้อมูลเพื่อธุรกิจไทยในจีน. https://shorturl.asia/uiJDQ

ศูนย์ธุรกิจสัมพันธ์. (2565). ยูนนานประกาศเปิดท่าเรือกวนเหล่ยให้ขนส่งสินค้า ผู้ประกอบการเตรียมพร้อมฟื้นฟูการเดินเรือบนแม่น้ำโขงกับจีน. ศูนย์ธุรกิจสัมพันธ์ กรมเศรษฐกิจระหว่างประเทศ กระทรวงการต่างประเทศ. https://globthailand.com/china-031022/

สมพงษ์ ศิริโสภณศิลป์. (2561). แผนงาน บทเรียนการใช้ประโยชน์ระเบียงเศรษฐกิจเพื่อการสร้างขีดความสามารถในการแข่งขัน: กรณีเส้นทาง R3A. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ส่วนบริหารงาน ASEAN Plus. (2555). สรุปภาพรวมความตกลงการค้าเสรีอาเซียน-จีน (ACFTA). สำนักอาเซียน, 1-6.

สำนักงานความร่วมมือพัฒนาเศรษฐกิจกับประเทศเพื่อนบ้าน (องค์การมหาชน). (2564). รายงานสรุปสำหรับผู้บริหาร โครงการศึกษาวิจัยพลวัตของ Supply Chain ในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง และนัยต่อการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน. บริษัท ปัญญา คอนซัลแตนท์ จำกัด และ บริษัททรานส์คอนซัลท์ จำกัด .

สำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม. (2551). สรุปปัญหาและอุปสรรค NTBs. ในการเข้าตลาดมณฑลจีน.

สำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.). http://surl.li/dpomuo

สำราญ ทองเล็ก. (2549). การจัดการกิจการพาณิชยนาวี. แสงดาว.

สิตาวีร์ ธีรวิรุฬห์. (2560). แผนการพัฒนาการเดินเรือระหว่าประเทศในแม่น้ำโขง ค.ศ. 2015-2025. รัฐสภาไทย.https://shorturl.asia/Rh0nH

สิทธินันท์ มานิตกุล. (2562). ความร่วมมือระหว่างประเทศในการแก้ไขปัญหาอาชญากรรมในแม่น้ำโขง. วารสารรัฏฐาภิรักษ์, 60(2), 104-110.

สุจินดา เจียมศรีพงษ์. (2565). เศรษฐศาสตร์ระหว่างประเทศเบื้องต้น. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยนเรศวร.

สุมาลี สุขดานนท์. (2560). การขนส่งในแม่น้ำโขงตอนบน. สถาบันการขนส่ง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. http://www.cuti.chula.ac.th/articles/479/

สุรศักดิ์ รัชตากร และ ชนิดา จิตตรุทธะ. (2564). การประเมินผลกระทบนโยบายการค้าการลงทุนเขตพื้นที่ชายแดน: ศึกษากรณีพื้นที่ด่านอำเภอเชียงแสนด่านอำเภอแม่สายและด่านอำเภอเชียงของจังหวัดเชียงราย. วารสารรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา, 4(2), 159-175.

American Trading International. (2022). A brief history of international trade and its importance today. American Trading International. https://www.american-trading.com/news/history-of-international-trade

Bangkok Post. (2023, August 19). Thailand signs trade pact with Yunnan. Bangkok Post. http://surl.li/piyxeq

Charoennapharat, T. & Chaopaisarn, P. (2022). Factors affecting multimodal transport during COVID-19: A Thai service provider perspective. Sustainability, (14), 1-25.

Dixit, A. (2010). Theory of international trade: A dual, general equilibrium approach. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511628627.

International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies. (2022). COVID-19 two years on: A new normal for some while millions still at Risk Warns Red Cross Red Crescent. Reliefweb. http://surl.li/tleetv

Jiang, Y., Qiao, G. & Lu, J. (2020). Impacts of the new international land–sea trade corridor on the freight transport structure in China, Central Asia, the ASEAN countries and the EU. Research in Transportation Business & Management, 35(100419).

Kohli, S., Timelin, B., Fabius, V.& Veranen, S. (2020). How covid is changing consumer behaviour. Mckidney. http://surl.li/ymcaey

Lhapeerakul, P. & Zhai, Y. (2024). An analysis of obstacles, problems, and sustainable development strategies for “City Diplomacy” operations between Chiang Rai and Yunnan. Thammasat Review, 27(1), 27-51.

Li, H., Zhang, Z. & Zhao, Y. (2022). Impacts and solutions of COVID-19 pandemic on logistics industry. Advances in Economics, Business and Management Research, 211, 1453-1459.

Li, J., Zhou, Y., Guo, M., Li, M. & Cen, H. (2022). An analysis of the impact of cross-border e-commerce on China's International Trade and macroeconomy. China Storage and Transportation, 34. https://doi.org/10.54691/bcpbm.v34i.3032

Li, M. (2022). Research on the economic and trade relations between China and Asean RCEP [Master’s thesis, Chulalongkorn University]. https://digital.car.chula.ac.th/chulaetd/8123

Liu, Y. & Li, W. (2023). The impact and countermeasures of international shipping freight on export business in Post-Epidemic Era. Inner Mongolia Science Technology and Economy, (4), 41-43.

Madhurjya, D. (2019). Port infrastructure, sustainable freight and logistics development- project experiences from GMS countries. United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific. http://surl.li/mfyquq

Naseer, S., Khalid, S., Parveen, S., Abbass, K. Song, H. & Achim, M. V. (2022). COVID-19 outbreak: Impact on global economy. Front. Public Health, 10, 1-13. https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.1009393

NOVAsia. (2022). The mekong river – environment and economic impacts of dam building in Southeast Asia. NOVAsia. http://surl.li/cjlyle

People’s Government of Mengla. (2008). Guanlei Port—overview. People’s Government of Mengla. https://shorturl.asia/FyVdB

People’s Government of Xishuangbanna Dai Autonomous Prefecture. (2021). Outline of the 14th five-year Plan for national economic and social development of Xishuangbanna Dai Autonomous Prefecture and the long-term goals for 2035. People’s Government of Xishuangbanna Dai Autonomous Prefecture. http://surl.li/ixwdbk

People’s Government of Xishuangbanna Dai Autonomous Prefecture. (2022). Statistical yearbook of Xishuangbanna Dai Autonomous Prefecture 2021. People’s Government of Xishuangbanna Dai Autonomous Prefecture. http://surl.li/scjsay

People’s Government of Yunnan Province. (2008). Yunnan inland waterway shipping development plan (2006-2020). Yunnan Provincial People’s Government Yunnan Provincial Transportation Department. http://surl.li/zfdtsv

People's Daily Online. (2002, January 20). China to build huge power station on Lancang-Mekong River. People's Daily Online. http://surl.li/hahchu

POST REPORTERS. (2022, September 17). Chinese port reopening buoys Thai exporters. Bangkok Post. https://www.bangkokpost.com/business/general/2394045/chinese-port-reopening-buoys-thai-exporters#:~:text=The%20business%20community%20in%20northern,of%20the%20Covid%2D19%20pandemic

Shen, Y. (2023). Research on China-Thailand agricultural products trading financial supply chain. (Doctural Degree Thesis) Narasuan University.

Thailand Businese Information Center in China. (2022). ยูนนานประกาศเปิดท่าเรือกวนเหล่ยให้ขนส่งสินค้า ผู้ประกอบการเตรียมพร้อมฟื้นฟูการเดินเรือบนแม่น้ำโขงกับจีน. Thailand Businese Information Center in China. http://surl.li/quzwdt

The Word Bank Group. (2024). Connectivity, logistics & trade facilitation: Facilitating trade at the border, behind the border, and beyond. The Word bank Group. http://surl.li/kiachk

Yunnan net. (2023). High-quality development in Xishuangbanna | Guanlei Port: Strengthening infrastructure and promoting border trade, allowing "China's No. 1 Port" to chase the light and walk in the light. Yunnan net.cn. http://surl.li/yjdwnz

Zhang J., Hayashi, Y. & Frank, D. (2021). COVID-19 and transport: Findings from a world-wide expert survey. Transport Policy, 103, 68-85.

Zhang, W. (2008). International trade theory: Capital, knowledge, economic structure, money, and prices over time. Springer Berlin.

Zondervan, N., Tolentino-Zondervan, F. & Moeke, D. (2022). Logistics trends and innovations in response to COVID-19 pandemic. An Analysis Using Text Mining Processes, 10(12), 1-13.