การพัฒนาผลิตภัณฑ์สิ่งทอชุมชนด้วยการย้อมสีธรรมชาติ เทคโนโลยีสะอาด และภูมิปัญญาท้องถิ่น ผ่านกระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม กรณีศึกษากลุ่มตัดเย็บสตรีพัฒนาบ้านดงหาดนาค จังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาสิ่งทอและผลิตภัณฑ์จากสิ่งทอด้วยการประยุกต์ใช้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และเพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้สู่ชุมชนด้านการย้อมสีธรรมชาติและการออกแบบพื้นผิวสิ่งทอจากวัสดุและภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยใช้กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (PAR) ร่วมกับกลุ่มตัดเย็บสตรีพัฒนาบ้านดงหาดนาค ตำบลสบเตี๊ยะ อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งก่อตั้งในปี พ.ศ. 2545 และมีสมาชิกจำนวน 29 คน การดำเนินงานแบ่งออกเป็น 2 ระยะ ได้แก่ ระยะการสำรวจ และระยะการพัฒนา เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบสังเกตเพื่อสำรวจตลาดผลิตภัณฑ์ใกล้เคียงและแบบสัมภาษณ์เพื่อเก็บข้อมูลเชิงลึกของกลุ่มฯ ข้อมูลถูกรวบรวมจากการสำรวจตลาดผลิตภัณฑ์ผ้าและเครื่องแต่งกายทั้งช่องทางออนไลน์และออฟไลน์ รวมถึงการสัมภาษณ์ตัวแทนชุมชน และวิเคราะห์ด้วยวิธีการวิเคราะห์แก่นสาร

ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มมีศักยภาพด้านภูมิปัญญาสิ่งทอและความเชี่ยวชาญด้านการสร้างพื้นผิวด้วยเทคนิคการปัก แต่ยังมีข้อจำกัดด้านวัตถุดิบและอัตลักษณ์ของผลิตภัณฑ์ อีกทั้งการสำรวจตลาดชี้ให้เห็นว่าผลิตภัณฑ์ในท้องตลาดได้มีการเชื่อมโยงระหว่างอัตลักษณ์ท้องถิ่นและการออกแบบร่วมสมัย จึงนำมาสู่พัฒนาต้นแบบผลิตภัณฑ์จากวัสดุธรรมชาติในพื้นที่ร่วมกับชุมชนและถ่ายทอดองค์ความรู้แก่สมาชิก อีกทั้งเพื่อให้เกิดความยั่งยืนต่อชุมชนจึงมีการพัฒนาระบบเทคโนโลยีสะอาดสำหรับการย้อมสีธรรมชาติ ได้แก่ ระบบหมุนเวียนน้ำและระบบบำบัดน้ำเสีย ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่าการบูรณาการวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีร่วมกับภูมิปัญญาท้องถิ่นและการมีส่วนร่วมของชุมชน สามารถยกระดับคุณภาพผลิตภัณฑ์ สร้างอัตลักษณ์ และส่งเสริมการพัฒนาอย่างยั่งยืน