การบูรณาการพุทธจิตวิทยาสติเพื่อพัฒนาศักยภาพจิตอาสาดูแลผู้สูงอายุ ในชุมชนเมืองไร่ขิง จังหวัดนครปฐม

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาแนวทางการบูรณาการพุทธจิตวิทยาสติเพื่อพัฒนาศักยภาพจิตอาสาดูแลผู้สูงอายุในชุมชนเมืองไร่ขิง จังหวัดนครปฐม 2) สร้างชุดความรู้พัฒนาศักยภาพจิตอาสาดูแลผู้สูงอายุด้วยหลักพุทธจิตวิทยาสติ และ 3) ถ่ายทอดการบูรณาการดังกล่าวในชุมชนเมืองไร่ขิง งานวิจัยนี้เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพที่ทำการศึกษาพุทธจิตวิทยาสติและนำมาบูรณาการเพื่อพัฒนาศักยภาพจิตอาสาดูแลผู้สูงอายุเพื่อให้เข้าถึงและใช้ได้จริงกับผู้จิตอาสาที่ดูแลผู้สูงอายุ โดยเก็บข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 20 คน จาก 4 กลุ่ม ได้แก่ จิตอาสา ผู้สูงอายุในชุมชน ผู้นำชุมชนและเจ้าหน้าที่ท้องถิ่น และตัวแทนองค์กรที่เกี่ยวข้อง ด้วยวิธีการสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม และการศึกษาเอกสาร นำข้อมูลมาวิเคราะห์เนื้อหาตามกรอบวัตถุประสงค์ ผลการวิจัยพบว่า 1) การบูรณาการหลักสติปัฏฐาน 4 ซึ่งทำหน้าที่เป็นกลไกพัฒนาสมรรถนะภายในของจิตอาสา กับหลักพรหมวิหาร 4 ซึ่งเป็นแกนคุณธรรมนำทางสัมพันธภาพกับผู้สูงอายุ เข้ากับหลักจิตวิทยาสติสมัยใหม่เหมาะสมกับบริบทชุมชนเมืองไร่ขิง 2) ผู้วิจัยได้พัฒนาชุดความรู้ภายใต้ชื่อ “พุทธจิตวิทยาสติสำหรับการดูแลผู้สูงอายุโดยใช้ SATI-CARE MODEL” ซึ่งใช้สัญลักษณ์ดอกบัวสี่กลีบแทนสติปัฏฐาน 4 และแกนกลางแทนพรหมวิหาร 4 ประกอบด้วยแผนอบรมเชิงปฏิบัติการ 2 วัน จำนวน 7 หัวข้อหลัก ครอบคลุมการฝึกสมาธิและสติในชีวิตประจำวัน การรู้เท่าทันเวทนาและจิต การเจริญเมตตาและการให้อภัย การสร้างภูมิคุ้มกันทางจิต และการนำไปประยุกต์ใช้ดูแลผู้สูงอายุ และ 3) หลังการถ่ายทอดชุดความรู้ จิตอาสามีพัฒนาการด้านสติ สัมพันธภาพ และการดำเนินชีวิตอย่างมีเมตตาสูงขึ้นอย่างชัดเจนในทุกด้านของแบบประเมิน งานวิจัยนี้นำเสนอ SATI-CARE MODEL ซึ่งเป็นนวัตกรรมการดูแลผู้สูงอายุที่มีฐานทางปรัชญาพุทธและหลักฐานเชิงประจักษ์รองรับ สามารถขยายผลสู่ชุมชนพุทธอื่นๆ ได้อย่างยั่งยืน