การมีส่วนร่วมของชุมชนในการจัดการภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการทอผ้าลาวเวียง บ้านเนินขาม จังหวัดชัยนาท
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพการจัดการภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการทอผ้าลาวเวียงบ้านเนินขาม จังหวัดชัยนาท และ 2) นำเสนอแนวทางการจัดการภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการทอผ้าลาวเวียงบ้านเนินขาม จังหวัดชัยนาท โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน กลุ่มเป้าหมายเป็นผู้ให้ข้อมูลจำนวน 40 คน คัดเลือกแบบเจาะจง ประกอบด้วย ประธาน/สมาชิกผ้าทอมือบ้านเนินขาม ปราชญ์ชุมชน ชาวบ้านในชุมชน ผู้นำชุมชน และผู้แทนหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้แก่ พัฒนาชุมชน และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บข้อมูล ได้แก่ การสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา และข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติพรรณนา
ผลการวิจัย พบว่า 1) สภาพการจัดการภูมิปัญญาท้องถิ่นบ้านเนินขามเป็นชุมชนที่มีภูมิปัญญาการทอผ้าลาวเวียงเป็นทุนทางวัฒนธรรมที่สร้างรายได้ 65,000 บาทต่อปี มีเอกลักษณ์ด้านการทอมือ เส้นใยธรรมชาติ และลวดลาย “ช่อใบมะขาม” ซึ่งเป็นอัตลักษณ์ของจังหวัดชัยนาทได้รับการขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ ชุมชนมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์และสืบสานภูมิปัญญาในระดับสูง (4.66) โดยเฉพาะด้านการวางแผน การดำเนินงาน และการตัดสินใจ อย่างไรก็ตาม กลุ่มผ้าทอมือที่สมาชิกส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ รวมทั้งการตลาดและการแข่งขันกับผลิตภัณฑ์จากพื้นที่อื่น และ 2) แนวทางการจัดการภูมิปัญญาท้องถิ่นควรมุ่งอนุรักษ์และถ่ายทอดองค์ความรู้สู่คนรุ่นใหม่ พัฒนาผลิตภัณฑ์และการบริหารจัดการกลุ่มเป็นมืออาชีพควบคู่กับการส่งเสริมการตลาดที่เน้นอัตลักษณ์ ทั้งนี้ผลการวิจัยชี้ให้เห็นถึงความจำเป็นในการกำหนดนโยบายและแผนยุทธศาสตร์เพื่อความยั่งยืน ได้แก่ การสนับสนุนงบประมาณ การพัฒนาศักยภาพ ความร่วมมือทุกภาคส่วน การคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา และการเชื่อมโยงกับการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม เป็นต้น
Downloads
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กิตธวัช บุญทวี. (2564). แนวทางการถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นการทอผ้าไหมสู่คนรุ่นใหม่ของกลุ่มทอผ้าไหมตําบลกาบิน อําเภอกุดข้าวปุ้น จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี, 13(1), 138 - 149.
กระทรวงวัฒนธรรม. (2567). มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมและการพัฒนาอย่างยั่งยืน. สืบค้นเมื่อวันที่ 5 กรกฎาคม 2567 จาก https://ich.unesco.org/doc/src/34299-TH.pdf
คณิตา ตุมพสุวรรณ. (2562). นวัตกรรมการสืบทอดมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น สำหรับผู้ประกอบการผลิตภัณฑ์เชิงภูมิปัญญา. [วิทยานิพนธ์หลักสูตรปริญญาวิทยาศาสตรดุษฎีบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย].
คณกร สว่างเจริญ, ลักษณา เกยุราพันธ์ และพงษ์พันธ์ นารีน้อย. (2566). รูปแบบนวัตกรรมภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อเสริมสร้างศักยภาพชุมชนในจังหวัดนครนายก. Journal of Roi Kaensarn Academi, 8(10), 663 - 680.
ชนาธิป พรมมี. (2560). คุณค่าผ้าไหมกับวิถีชีวิตของชาติพันธุ์ชาวกวย กรณีศึกษา: บ้านตาตา หมู่ที่ 1 ตำบลโพธิ์กระสังข์ อำเภอขุนหาญ จังหวัดศรีสะเกษ. วิทยาลัยพัฒนศาสตร์ ป๋วย อึ๊งภากรณ์, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ดวงรักษ์ จันแตง. (2564). การจัดการความรู้การทอผ้าซิ่นน้ำอ่าง จังหวัดอุตรดิตถ์ โดยการมีส่วนร่วมของชุมชนเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน. วารสารศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 15(1), 209 – 226.
ทนงศักดิ์ ปัดสินธุ์, แดนวิชัย สายรักษา และสัญญา เคณาภูมิ. (2567). รูปแบบการจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นการทอผ้าไหมแพรวาในอําเภอคําม่วงจังหวัดกาฬสินธุ์. Journal of Social Science for Local Development Rajabhat Maha Sarakham University, 8(4), 44 - 54.
ทวิชากร ขุนภักดี. (2564). กระบวนการสร้างนวัตกรรมบนฐานของภูมิปัญญาท้องถิ่นและแนวทางการส่งเสริมการเรียนรู้เพื่อพัฒนานวัตกรรม : กรณีศึกษากลุ่มอาชีพหนึ่งตำบลผลิตภัณฑ์. [ปริญญานิพนธ์หลักสูตรวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ].
เทิดชาย ช่วยบำรุง. (2554). ภูมิปัญญาเพื่อการพัฒนาท้องถิ่นเชิงสร้างสรรค์. เอ.พี.กราฟิค ดีไซน์และการพิมพ์.
ทรงศิริ วิชิรานนท์, ณรงค์ โพธิ์พฤกษานันท์, ธนพรรณ บุณยรัตนกลิน และเมทิกา พ่วงแสง. (2563). การจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนอย่างยั่งยืน. คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร.
นภัสกรณ์ ธูปแก้ว, นรินทร์ สังข์รักษา, รัชฎาพร เกตานนท์ และทิพย์วรรณ สุขใจรุ่งวัฒนา. (2568). รูปแบบการพัฒนาผลิตภัณฑ์ผ้าทอมือเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มและส่งเสริมเศรษฐกิจชุมชนของบ้านเนินขาม จังหวัดชัยนาท. วารสารสังคมสงเคราะห์ศาสตร์และการบริหารสังคม, 33(2), 253 - 275.
บุญชม ศรีสะอาด. (2545). การวิจัยเบื้องต้น. พิมพ์ครั้งที่ 7. สุวีริยาสาส์น.
บุญฑวรรณ วิงวอน, โหว เซิงเหว่ย, บุญชนิต วิงวอน, ดาวสวรรค์ สุขพันธ์, ณิชาภา เจริญภาคินรัตน, วิลาส พุ่มพิมล และนันทนาฏ อุพงค์. (2565). การพัฒนานวัตกรรมผลิตภัณฑ์ผ่านภูมิปัญญาท้องถิ่นแบบมีส่วนร่วมของวิสาหกิจชุมชนกลุ่มชาติพันธุ์ บ้านแม่แจ๋ม อำเภอเมืองปาน จังหวัดลำปาง. วารสารสังคมศาสตร์วิชาการ, 15(1), 109 - 112.
ปริซต์ สาติ. (2566). การจัดการความรู้ด้านภูมิปัญญาท้องถิ่น : กรณีศึกษากลุ่มทอผ้าฝ้ายบ้านโนน ตำบล ขามป้อม อำเภอวาปีปทุม จังหวัดมหาสารคาม. [วิทยานิพนธ์หลักสูตรปริญญารัฐศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาสารคาม].
ปิลันลน์ ปุณญประภา, พฤทธิ์ ศุภเศรษฐศิริ, นพดล อินทร์จันทร์ และกิตติกรณ์ นพอุดมพันธุ์. (2561). ปัจจัยที่ทำให้เกิดปัญหาต่อภูมิปัญญาและการสืบทอดผ้าทอไทยพวนบ้านใหม่ จังหวัดนครนายก. วารสารวิชาการนวัตกรรมสื่อสารสังคม, 6(1), 159 – 168.
พนารัตน์ เดชกุลทอง. (2560). การจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นการทอผ้าไหมบ้านนาเสียว ตำบลนาเสียวอำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ. [รายงานการวิจัย, มหาวิทยาลัยราชภัฏชัยภูมิ].
มหิทธร สุรบุญจรัส. (2566). แนวทางการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมเมืองรอง กรณีศึกษา จังหวัดชัยนาท. [รายงานการศึกษาส่วนบุคคล วิทยาลัยนักบริหาร, สถาบันพัฒนาข้าราชการพลเรือน สำนักงาน ก.พ.]. https://www.ocsc.go.th/wp-content/uploads/2024/05/IS9822_มหิทธร-สุรบุญจรัส_แนวทางการส่งเสริมการท่องเที่ยว.pdf
ราชกิจจานุเบกษา. (2561). ยุทธศาสตร์ชาติ (พ.ศ. 2561 – 2580). เล่ม 135 ตอนที่ 82 ก. 13 ตุลาคม 2561.
ราชกิจจานุเบกษา. (2565). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566 - 2570). เล่ม 139 ตอนพิเศษ 258 ง. 1 พฤศจิกายน 2565.
รัศมี อิสลาม, กนกพรรณ วิบูลย์ศรินทร์, พิศาล แก้วอยู่, ภควัต รัตนราช, อมรเทพ สกุณา และปุณณภา เบญจเสวี. (2567). แนวทางการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนจากอัตลักษณ์ท้องถิ่นเพื่อยกระดับการท่องเที่ยวชุมชนเนินขาม จังหวัดชัยนาท. วารสารวิชาการการท่องเที่ยวไทยนานาชาติ, 20(2), 117 – 137.
วิรินธร อักษรนิตย์, จันทร์ดา พิทักษ์สาลี, มนฑกาน อรรถสงเคราะห์, ทรงธรรม แก้วประถม, มุกดา ธรรมกิรติ และขจร หนูทอง. (2566). องค์ความรู้ชุมชน: ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านศิลปหัตถกรรมพื้นบ้านชุมชนบาราโหม ปัตตานี. Journal of Information and Learning, 34(2), 158 - 165. doi: https://doi.org/10.14456/jil.2023.28
สมาคมแม่บ้านมหาดไทย จังหวัดชัยนาท. (2565). ผ้าทอลายช่อใบมะขาม ลายผ้าเอกลักษณ์ประจำจังหวัดชัยนาท. สำนักงานจังหวัดชัยนาท.
สุภางค์ จันทวานิช. (2551). การวิเคราะห์ข้อมูลในการวิจัยเชิงคุณภาพ. โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สุนิศา โพธิแสนสุข และละอองดาว ภูสํารอง. (2565). การส่งเสริมและประชาสัมพันธ์ภูมิปัญญาการทอผ้ากลุ่มทอผ้าบ้านลาดบูรพา ตําบลศรีสุข อําเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม. Journal of Social Science for Local Development Rajabhat Maha Sarakham University, 9(2), 138 - 149.
สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอเนินขาม. (2562). ข้อมูลชุมชนตำบลเนินขาม อำเภอเนินขาม จังหวัดชัยนาท. สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอเนินขาม.
อัมพิกา อําลอย. (2564). การบริหารจัดการภูมิปัญญาท้องถิ่นในชุมชนในประเทศไทย. เจ-ดี: วารสารวิชาการการออกแบบสภาพแวดล้อม, 8(1), 171 - 191.
Arnstein, S. R. (1969). A Ladder of Citizen Participation. Journal of the American Institute of Planners, 35(4), 216 - 224. doi: https://doi.org/10.1080/01944366908977225
Belletti, G., Marescotti, A. & Touzard, J. M. (2017). Geographical Indications, Public Goods, and Sustainable Development: The Roles of Actors’ Strategies and Public Policies. World Development, 98, 45 - 57.
Boccella, N. & Salerno, I. (2016). Creative Economy, Cultural Industries and Local Development. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 223, 291 - 296.
Bocken, N. M., De Pauw, I., Bakker, C., & Van Der Grinten, B. (2016). Product Design and Business Model Strategies for a Circular Economy. Journal of Industrial and Production Engineering, 33(5), 308 - 320.
Cohen, J. M. & Uphoff, N. T. (1980). Participation's Place in Rural Development: Seeking Clarity through Specificity. World Development, 8(3), 213 – 235. doi: https://doi.org/10.1016/0305-750X(80)90011-X
Cornwall, A. (2008). Unpacking ‘Participation’: Models, Meanings and Practices. Community Development Journal, 43(3), 269 - 283. doi: https://doi.org/10.1093/cdj/bsn010
Creswell, J. W. & Creswell, J. D. (2017). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches. Sage Publications.
Dinnie, K. (2015). Nation Branding: Concepts, Issues, Practice. Routledge.
Freire, P. (1970). Pedagogy of the Oppressed. Continuum.
Guest, G., Bunce, A. & Johnson, L. (2006). How Many Interviews are Enough? An Experiment with Data Saturation and Variability. Field methods, 18(1), 59 - 82.
Magagula, V. (2025). The Participation Paradox: Analysing Community Disengagement through Dependency Theory. Development Southern Africa, 1 - 22.
Nonaka, I. & Takeuchi, H. (2007). The Knowledge-creating Company. Harvard Business Review, 85(7/8), 162.
Oakley, P. & Marsden, D. (1984). Approaches to Participation in Rural Development. International Labour Office.
Pretty, J. N. (1995). Participatory Learning for Sustainable Agriculture. World development, 23(8), 1247 - 1263. doi: https://doi.org/10.1016/0305-750X(95)00046-F
UNESCO. (2017). Engaging Local Communities in Stewardship of World Heritage. UNESCO.
