Reviving Buddhist Temples, Faith, and Establishments: The Restoration of the Old Capital City through Temple Revitalization within the Socio-Political Context of Phra Nakhon Si Ayutthaya from the Reigns of King Rama III to King Rama V (1824–1910)

ฟื้นวัด ศรัทธา สถาปนา: การฟื้นกรุงเก่าผ่านการบูรณปฏิสังขรณ์วัด ในเมืองพระนครศรีอยุธยาภายใต้บริบททางสังคมและการเมือง สมัยรัชกาลที่ 3 ถึงรัชกาลที่ 5 พ.ศ. 2367 – 2453

Authors

  • Suppasuta Preepremjai Department of History, Faculty of Humanities and Social Sciences, Phranakhon Si Ayutthaya Rajabhat University

Keywords:

Ayutthaya History, Buddhist Temples, Old Capital City of Ayutthaya, Phra Nakhon Si Ayutthaya, Restoration

Abstract

        This research aims to study the restoration and establishment of Buddhist temples in the Old Capital City of Ayutthaya as a reflection of the relationship between religious faith and the socio-political context from the reigns of King Rama III to King Rama V, The study examines documentary evidence related to temple restoration and architectural patronage, alongside surveys of artistic and architectural features in the area. The collected data are then analyzed and synthesized through historical research methodology. The findings reveal that during the reign of King Rama III, temples in the Old Capital City were primarily restored by city governors, reflecting the status of the elites as representatives of royal authority who played a significant role in local administration. Subsequently, during the reign of King Rama IV, The royal court placed significant emphasis on the continuous restoration of temples in the Old Capital City, featuring artistic works that distinctly reflected the royal intentions and preferences of King Mongkut. In the reign of King Rama V, various temples in the Old Capital City were increasingly restored. In addition, some temples were newly established in a modern style, reflecting temple construction under firm royal faith and in accordance with changing worldviews. However, there were also some Buddhist temples and sites in the Old Capital that were not restored. Nevertheless, they remained as symbols of the grandeur of the former Thai capital, linking its historical significance to the continued existence of the new state.

References

กรมศิลปากร. (2530). ตำนานวัตถุสถานต่าง ๆ ซึ่งพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสถาปนา. กรุงเทพฯ: อมรินทร์ พริ้นติ้ง กรุ๊พ จำกัด.

จอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ. (2548). รวมพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เรื่อง ประชุมประกาศรัชกาลที่ 4. กรุงเทพฯ: องค์การค้าของคุรุสภา.

จอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ. (2548). รวมพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เรื่อง พระราชหัตถเลขาในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. กรุงเทพฯ: องค์การค้าของคุรุสภา.

จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ. (2553). จดหมายเหตุพระราชกิจรายวันในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จุลศักราช 1239 พุทธศักราช 2420. กรุงเทพฯ: คณะกรรมการชำระประวัติศาสตร์ไทย กรมศิลปากร.

ชาตรี ประกิตนนทการ. (2546). จากสยามเก่าสู่ไทยใหม่ : ความหมายทางสังคมและการเมืองในงานสถาปัตยกรรม พ.ศ. 2394-2500 (วิทยานิพนธ์สถาปัตยกรรมศาสตรมหาบัณฑิต). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ.

ซอมเมอร์วิลล์ แม็กซ์เวล. (2544). สยามริมฝั่งเจ้าพระยา. กรุงเทพฯ: กองวรรณกรรมและประวัติศาสตร์.

ไชยวิชิต (เผือก), เจ้าพระยา. (2518). ยอพระเกียรติ 3 รัชกาล ของพระยาไชยวิชิต (เผือก).สืบค้นจาก https://www.finearts.go.th/nakhonphanomlibrary/ view/27076

ณัฎฐภัทร จันทวิช. (2553). ประวัติวัดเสนาสนาราม พระนครศรีอยุธยา. กรุงเทพฯ: นุชาการพิมพ์.

ณัฐพล อยู่รุ่งเรืองศักดิ์. (2563). การจัดกิจการพุทธศาสนาของราชสํานักสยาม สมัยรัชกาลที่ 1 ถึงรัชกาลที่ 5 พ.ศ. 2325 – 2449 (วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรดุษฎีบัณฑิต). มหาวิทยาลัยศิลปากร, กรุงเทพฯ.

ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระบรมวงศ์เธอ กรมพระยา. (2562). พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 2. กรุงเทพฯ: ไทยควอลิตี้บุ๊คส์.

ปัญจเวช บุญรอด. (2557). การศึกษาประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรมวัดสุวรรณดารารามราชวรวิหาร จ.พระนครศรีอยุธยา (วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตร์มหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยศิลปากร, กรุงเทพฯ.

พัสวีสิริ เปรมกุลอนันต์. (2558). ศิลปกรรมในพระราชประสงค์พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต). มหาวิทยาลัยศิลปากร, กรุงเทพฯ.

พิชญา สุ่มจินดา. (2557). ถอดรหัสพระจอมเกล้า. กรุงเทพฯ: มติชน.

เมาริตซิโอ เปเลจจี. (2566). เจ้าชีวิต เจ้าสรรพสิ่ง การก่อร่างภาพลักษณ์สมัยใหม่ของสถาบันกษัตริย์สยาม. นนทบุรี: ฟ้าเดียวกัน.

โยฮันน์ แกร์ฮาร์ท เคอนิช. (2560). บันทึกรายวันเกี่ยวกับการเดินทางจากอินเดียสู่สยามและมะละกา ใน พ.ศ. 2322 (ค.ศ. 1779). กรุงเทพฯ: สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์.

วัฒนะ จูฑะวิภาต. (2552). สถาปัตยกรรมในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว : ช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อของสังคมไทย (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

วัดพนัญเชิงวรวิหาร. (2567). วัดพนัญเชิงวรวิหาร พระนครศรีอยุธยา. พระนครศรีอยุธยา: เทียนวัฒนา พริ้นท์ติ้ง 20.

วัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมาราม. (2557). เรื่องตำนานสถานที่และวัตถุต่าง ๆ ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสร้าง นับเป็นประชุมพงศาวดารภาคที่ 25. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด.

วรรณศิริ เดชะคุปต์ และปรีดี พิศภูมิวิถี. (2554). กรุงเก่า เล่าเรื่อง. กรุงเทพฯ: มติชน.

ศักดิ์ชัย สายสิงห์. (2556). พุทธศิลป์สมัยรัตนโกสินทร์ พัฒนาการของงานช่างและแนวคิดที่ปรับเปลี่ยน. นนทบุรี: เมืองโบราณ.

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน). (ม.ป.ป.). จารึกที่อุโบสถวัดหน้าพระเมรุ 2. สืบค้นจาก https://db.sac.or.th/inscriptions/inscribe/detail/1108

สถาบันราชภัฏพระนครศรีอยุธยา. (2541). พระพุทธเจ้าหลวงกับชาวกรุงเก่า. พระนครศรีอยุธยา: สถาบันราชภัฏพระนครศรีอยุธยา.

สำนักงานวิทยทรัพยากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. (ม.ป.ป.). จารึกเรื่องสร้างวัดนิเวศน์ธรรมประวัติ. สืบค้นจาก https://digiverse.chula.ac.th/Info/item/dc:2810

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. (2448). เอกสารรัชกาลที่ 5 เรื่องเงินกัลปนาวัดร้าง ศ.8.3/6.

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. (2448-2454). เอกสารรัชกาลที่ 5 ศ.6/3 (ภ,ม,ย) เรื่อง ปฏิสังขรณ์วัดภูเขาทอง กรุงเก่า.

หอสมุดแห่งชาติ. (2390). จดหมายเหตุรัชกาลที่ 3 ร่างสารตราเจ้าพระยาจักรี เรื่องพระราชทานทรัพย์ในการบูรณปฏิสังขรณ์วัดสุวรรณดาราม จ.ศ. 1209. เลขที่ 51.

หอสมุดแห่งชาติ. (2391). จดหมายเหตุรัชกาลที่ 3 ร่างจดหมายพระยามหาอำมาตย์ ถึง พระยาไชยวิชิต ผู้รักษากรุงเก่า เรื่องให้ซ่อมพระอุโบสถ วัดมงคลบพิตร จ.ศ. 1210. เลขที่ 25.

หอสมุดแห่งชาติ. (2393). จดหมายเหตุรัชกาลที่ 3 เรื่อง เมืองกรุงเก่าถึงมหาดไทย เรื่องน้ำฝนต้นข้าวและบัญชีวัดพระสงฆ์ จ.ศ. 1212. เลขที่ 22.

หอสมุดแห่งชาติ. (2411). เรื่อง พระยาไชยวิชิต ผู้รักษากรุงเก่า บอกเรื่องการจัดพิธีถือน้ำพระพิพัฒน์สัตยาที่วัดสุวรรณดาราม จ.ศ. 1230. เลขที่ 189.

หอสมุดแห่งชาติ. (2530). จดหมายเหตุรัชกาลที่ 3 เล่ม 2. กรุงเทพฯ: ห้างหุ้นส่วนสามัญ นิติบุคคลสหประชาพาณิชย์.

ห้องสมุดดิจิทัลวัชรญาณ. (ม.ป.ป.). ประชุมกลอนนิราศต่างๆ ภาคที่ 1 นิราศสุนทรภู่ 4 เรื่อง.สืบค้นจาก https://vajirayana.org/ประชุมกลอนนิราศต่างๆ-ภาคที่-๑-นิราศสุนทรภู่-๔-เรื่อง/นิราศภูเขาทอง

เอนก นาวิกมูล และธงชัย ลิขิตพรสวรรค์. (2563). สมุดภาพกรุงเก่า : จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ก่อนพุทธศักราช 2500. นนทบุรี: พิมพ์ดี.

Downloads

Published

2026-06-07

How to Cite

Preepremjai, S. (2026). Reviving Buddhist Temples, Faith, and Establishments: The Restoration of the Old Capital City through Temple Revitalization within the Socio-Political Context of Phra Nakhon Si Ayutthaya from the Reigns of King Rama III to King Rama V (1824–1910): ฟื้นวัด ศรัทธา สถาปนา: การฟื้นกรุงเก่าผ่านการบูรณปฏิสังขรณ์วัด ในเมืองพระนครศรีอยุธยาภายใต้บริบททางสังคมและการเมือง สมัยรัชกาลที่ 3 ถึงรัชกาลที่ 5 พ.ศ. 2367 – 2453. JOURNAL OF LANGUAGE, RELIGION AND CULTURE, 15(1), 178–204. retrieved from https://so03.tci-thaijo.org/index.php/gshskku/article/view/299906

Issue

Section

บทความวิจัย