ฟื้นวัด ศรัทธา สถาปนา: การฟื้นกรุงเก่าผ่านการบูรณปฏิสังขรณ์วัด ในเมืองพระนครศรีอยุธยาภายใต้บริบททางสังคมและการเมือง สมัยรัชกาลที่ 3 ถึงรัชกาลที่ 5 พ.ศ. 2367 – 2453

บทคัดย่อ

        งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการบูรณปฏิสังขรณ์และการสถาปนาวัด ในเมืองกรุงเก่า ในฐานะภาพสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างศรัทธาทางศาสนากับบริบททางสังคมและการเมือง ระหว่างรัชกาลที่ 3 ถึงรัชกาลที่ 5 ด้วยการศึกษาเอกสารที่เกี่ยวข้องกับการบูรณปฏิสังขรณ์วัด และการสำรวจศิลปกรรมในพื้นที่ และนำข้อมูลทั้งสองส่วนมาวิเคราะห์ สังเคราะห์ข้อมูล ด้วยระเบียบวิธีวิจัยทางประวัติศาสตร์ ผลการศึกษาพบว่า ในสมัยรัชกาลที่ 3 วัดในเมืองกรุงเก่าได้รับการบูรณปฏิสังขรณ์โดยเจ้าเมืองเป็นหลัก สะท้อนให้เห็นสถานะของชนชั้นนำที่เป็นตัวแทนการใช้อำนาจจากราชสำนักที่มีบทบาทต่อท้องถิ่น ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 4 ราชสำนักให้ความสำคัญต่อการฟื้นฟูวัดในเมืองกรุงเก่าอย่างต่อเนื่อง ซึ่งวัดเหล่านี้มีงานศิลปกรรมที่สะท้อนพระราชประสงค์และพระราชนิยมของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวอย่างเด่นชัด จนกระทั่งในสมัยรัชกาลที่ 5 วัดต่าง ๆ ในเมืองกรุงเก่าได้รับการฟื้นฟูบูรณะมากขึ้นตามลำดับ นอกจากนี้ยังมีวัดที่ได้รับการสถาปนาด้วยรูปแบบสมัยใหม่ ซึ่งเป็นการสร้างวัดด้วยพระราชศรัทธาที่มั่นคงและทันสมัยตามแบบฉบับโลกทัศน์ที่เปลี่ยนแปลง อย่างไรก็ตาม ยังมีวัดและพุทธสถานในกรุงเก่าบางแห่งที่ไม่ได้รับการบูรณปฏิสังขรณ์ แต่มีสถานะเป็นสัญลักษณ์ความยิ่งใหญ่ของอดีตราชธานีไทยที่เชื่อมโยงความสำคัญกับการดำรงอยู่ของรัฐใหม่