การใช้ภาษาในบทเพลงโรงเรียนชายล้วนของรัฐ กับอุดมการณ์ชายอันพึงประสงค์: การใช้ภาษาในบทเพลงโรงเรียนชายล้วนของรัฐ กับอุดมการณ์ชายอันพึงประสงค์

Thinnawat Sroikudrua

ผู้แต่ง

Thinnawat Sroikudrua สาขาวิชาภาษาไทย คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น

คำสำคัญ:

การใช้ภาษา, บทเพลงโรงเรียน, โรงเรียนชายล้วนของรัฐ, อุดมการณ์ชายอันพึงประสงค์

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการใช้ภาษาในบทเพลงของโรงเรียนชายล้วนของรัฐ และอธิบายบทบาทของภาษาในการถ่ายทอดอุดมการณ์ชายอันพึงประสงค์ในบริบทการศึกษาไทย การวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การวิเคราะห์ตัวบททางภาษาและแนวคิดวาทกรรมเป็นกรอบในการวิเคราะห์ ข้อมูลประกอบด้วยบทเพลงของโรงเรียนชายล้วนของรัฐจำนวน 2 แห่ง ได้แก่ โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัยและโรงเรียนเทพศิรินทร์ รวมทั้งสิ้น 6 เพลง ซึ่งคัดเลือกตามเกณฑ์การใช้ในพิธีกรรมและกิจกรรมของสถาบัน การวิเคราะห์มุ่งพิจารณากลวิธีทางภาษาในระดับคำและวลี ได้แก่ การใช้สรรพนามและการอ้างอิงแบบรวมกลุ่ม การใช้คำเชิงคุณค่า และการใช้รูปภาษาที่แสดงความเหมาะสมหรือความควร เพื่ออธิบายความสัมพันธ์ระหว่างรูปภาษา ความหมาย และอุดมการณ์ ผลการศึกษาพบว่า ภาษาในบทเพลงให้ความสำคัญกับถ้อยคำเชิงคุณค่าและศีลธรรมมากกว่าถ้อยคำเชิงคำสั่งโดยตรง โดยการจัดวาง “ลำดับความเด่นของการใช้ภาษา” ดังกล่าวทำให้อุดมการณ์ของสถาบันถูกทำให้ดูเป็นธรรมชาติและยอมรับได้ในฐานะบรรทัดฐาน นอกจากนี้ ภาษาในบทเพลงยังมีบทบาทสำคัญในการประกอบสร้างความเป็นชายอันพึงประสงค์ในหลายมิติ ได้แก่ ความเป็นผู้มีคุณธรรมและเกียรติภูมิ ความเป็นสมาชิกที่ภักดีต่อสถาบัน ความมุ่งความเป็นเลิศภายใต้กรอบสถาบัน และความพร้อมยอมรับการกำกับดูแลเชิงสถาบัน ผลการศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่าการจัดวางรูปภาษาในตัวบทมีบทบาทสำคัญต่อการถ่ายทอดอุดมการณ์ และสามารถขยายความเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างภาษาและอุดมการณ์ในบริบทการศึกษาไทยร่วมสมัยได้

เอกสารอ้างอิง

กรรณิการ์ สุพิชญ์. (2565). กลวิธีทางภาษาเพื่อแสดงการบริภาษในเพลงลูกทุ่งอีสานร่วม สมัย. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, 41(6), 35–48.

จุฬารัตน์ ชัยพิทักษ์, และ สิริวรรณ นันทจันทูล. (2564). ภาพสะท้อนสังคมอีสานในบทเพลงลูกทุ่งไทย. วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี, 15(1), 153–175.

ณฐ อังศุวิริยะ, บุษกร โกมลตรี, และ จตุพร เพชรบูรณ์. (2563). กลวิธีการใช้ภาษาและความเชื่อในเรื่องความรักที่ปรากฏในบทเพลงไทยสากลปัจจุบัน. วารสารนานาชาติ มหาวิทยาลัยขอนแก่น สาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 10(2), 155–184.

ญาศิณี บุญมา. (2564). การศึกษาสัญญะที่สื่ออุดมการณ์ในเพลงมาร์ชประจำโรงเรียนระดับมัธยมศึกษา. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาภาษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร.

ทินวัฒน์ สร้อยกุดเรือ. (2561). ภาษากับอุดมการณ์เกียรติภูมิในวาทกรรมเพลงมาร์ชโรงเรียนประจำจังหวัดไทย. วารสารนานาชาติ มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 8(3), 1–22.

นิศานาจ โสภาพล, และ ไวกูณฐ์ ครองยุทธ. (2566). เพลงลูกทุ่งอีสาน: ภาพตัวแทนสังคมวัฒนธรรมและกลวิธีการใช้ภาษา. วารสารมจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์, 7(3), 31-43.

พีรพงษ์ เคนทรภักติ์, และ โสดี อุ่นทะยา. (2564). กลวิธีทางภาษาในบทเพลงลูกทุ่งอีสานร่วมสมัย. วารสารศิลปการจัดการ, 5(2), 442–457.

มันทนา ขุมกลาง. (2563). กลวิธีการใช้ภาษาเสียดสีเพศหญิงในบทเพลงของ ธันวา ราศีธนู. วารสารสมาคมพัฒนาวิชาชีพการบริหารการศึกษาแห่งประเทศไทย, 2(1), 49–82.

รัตนาภรณ์ เกตราช. (2564). การถ่ายทอดมุมมองของสถาบันครอบครัวผ่านบทเพลงลูกทุ่งอีสานกรณีศึกษา: ศิริพร อำไพพงษ์. วารสารการจัดการองค์กร และพัฒนาสังคม, 1(1), 21–30.

สันติ ทิพนา. (2559). วาทกรรมความรักชาติผ่านบทเพลงของคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.). วารสารวิถีสังคมมนุษย์, 4(1), 174–201.

สุมินตรา มาคล้าย. (2564). อุดมการณ์แฝงในเพลงของคณะรักษาความสงบแห่งชาติ. วารสารมนุษยศาสตร์วิชาการ, 28(1), 407–428.

สิปป์มงคล ป้องภา, พระอธิการสุภาพร เตชธโร, พระสุดสาคร ญาณวีโร, และ นคร จันทราช. (2568). วิเคราะห์หลักจริยธรรมในเพลงลูกทุ่งหมอลำอีสาน. วารสารพุทธศาสตร์ มจร อุบลราชธานี, 7(1), 556–566.

Gee, J. P. (2011). An Introduction to Discourse Analysis: Theory and Method (3rd ed.). London and New York: Routledge.

Johnstone, B. (2008). Discourse Analysis (2nd ed.). Victoria: Blackwell Publishing.

การใช้ภาษาในบทเพลงโรงเรียนชายล้วนของรัฐ กับอุดมการณ์ชายอันพึงประสงค์