การสืบทอดของศาลเจ้าจีนในประเทศไทย :  กรณีศึกษา ศาลเจ้าเล่าปุนเถ้ากงถนนทรงวาด: การสืบทอดของศาลเจ้าจีนในประเทศไทย :  กรณีศึกษา ศาลเจ้าเล่าปุนเถ้ากงถนนทรงวาด

ปุณณฑรีย์ สันติสุภาพร; มนต์ชัย  แซ่เตีย; ปทิตตา  วงศ์คงเดิม

ผู้แต่ง

ปุณณฑรีย์ สันติสุภาพร สาขาวิชาศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
มนต์ชัย แซ่เตีย สาขาวิชาศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
ปทิตตา วงศ์คงเดิม สาขาวิชาศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช

คำสำคัญ:

การสืบทอดของศาลเจ้า, บทบาทของศาลเจ้าจีน, ศาลเจ้าเล่าปุนเถ้ากง

บทคัดย่อ

การสืบทอดของศาลเจ้าจีนในประเทศไทยมีแนวทางการสืบทอดหลากหลายวิธี แตกต่างกันตั้งแต่ในอดีตถึงปัจจุบัน ซึ่งการสืบทอดมีผลต่อการพัฒนาศาลเจ้าจีนในรูปแบบที่ต่างกันออกไป งานวิจัยนี้มุ่งศึกษาพัฒนาการการสืบทอดของศาลเจ้าเล่าปุนเถ้ากง ถนนทรงวาด และปัจจัยที่ส่งผลต่อการสืบทอดของศาลเจ้าเล่าปุนเถ้ากง ถนนทรงวาด โดยใช้การวิจัยเชิงคุณภาพ สัมภาษณ์เชิงลึกแบบกึ่งโครงสร้างกลุ่มตัวอย่าง 3 กลุ่ม คือ ผู้จัดการศาลเจ้าเล่าปุนเถ้ากง ถนนทรงวาด คนปัจจุบัน กลุ่มคนไทยเชื้อสายจีนที่อาศัยในชุมชนท้องถิ่น และเจ้าหน้าที่กรมการปกครอง ผลการวิจัยพบว่าพัฒนาการการสืบทอดของศาลเจ้าเล่าปุนเถ้ากง แบ่งได้เป็น 3 ระยะ ตามการเปลี่ยนแปลงกิจการของศาลเจ้า ได้แก่ ระยะที่หนึ่ง การคัดเลือกผู้จัดการศาลเจ้าโดยการแต่งตั้งตามความเหมาะสม กล่าวคือ การคัดเลือกบุคคลที่มีความสามารถและได้รับความไว้วางใจในการดูแลบริหารกิจการของศาลเจ้าในระยะเริ่มก่อตั้ง สำหรับปัจจัยที่ส่งผลต่อการถ่ายทอดความเชื่อและการสืบทอดศาลเจ้า คือ เทพเจ้า และสมาชิกกลุ่มผู้ศรัทธา ระยะที่สอง การคัดเลือกผู้จัดการศาลเจ้าเป็นการผสมผสานระหว่างรูปแบบสืบทอดในวงศ์ตระกูล (ญาติพี่น้อง) และการสืบทอดโดยสมัครใจ สำหรับปัจจัยที่ส่งผลต่อการถ่ายทอดความเชื่อและการสืบทอดศาลเจ้า คือ ระบบความเชื่อ แนวปฏิบัติ ค่านิยม และ พ่อแม่ผู้ปกครอง และระยะที่สาม การคัดเลือกผู้จัดการศาลเจ้าโดยใช้เกณฑ์การแต่งตั้งตามความเหมาะสมภายใต้กฎหมายของรัฐบาล (กรมการปกครอง) สำหรับปัจจัยที่ส่งผลต่อการถ่ายทอดความเชื่อและการสืบทอดศาลเจ้า คือ เทพเจ้า และประเพณีทางศาสนา พิธีกรรม

เอกสารอ้างอิง

ณัชชา สินคีรี. (2568). ‘ผู้ดูแลศาลเจ้าจีน’ กับการบันทึกประวัติศาสตร์คนรากหญ้า. สืบค้นจาก https://www.the101.world/shrine-keeper-and-history-of-the-grassroots/

ต้วนลี่เซิง และบุญยิ่ง ไร่สุขศิริ. (2538). ความเป็นมาของวัดจีนและศาลเจ้าจีนในประเทศไทย. คณะกรรมการศาสนาเพื่อการพัฒนา.

ถาวร สิกขโกศล. (2562). ปุนเถ้าก๋ง เทพผู้คุ้มครองชุมชนจีนโพ้นทะเล. ศิลปวัฒนธรรม, 40(3), 152-169.

ที่ทำการปกครองจังหวัดสงขลา. (2559). โครงการคัดเลือกศาลเจ้าบริหารงานดีเด่น ประจำปี พ.ศ.2559. ที่ทำการปกครองจังหวัดสงขลา. สืบค้นจาก https://www.songkhladopa.go.th/file/order/20160318135355vqmek..pdf

นฤพนธ์ ด้วงวิเศษ. (2560). ชุมชนกับความเชื่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ในอำเภอบ้านแพ้ว และอำเภอกระทุ่มแบน จังหวัดสมุทรสาคร. ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร. สืบค้นจาก https://sac-research.sac.or.th/file_thb/293-fullText.pdf

เนชันทีวี. (2568, 11 สิงหาคม). “จตุพร” รมว.พาณิชย์ ลงพื้นที่ถนนทรงวาด ชวนสายชิม สายชิลล์ เช็กอิน. เนชันทีวี. สืบค้นจาก https://www.nationtv.tv/economy-business/economy/378965360

ประวีณมัย บ่ายคล้อย. (2566, 31 ธันวาคม). 200 ปี ศาลเจ้าเล่าปุนเถ้ากง. สมาคมผู้สื่อข่าวไทย-จีน. สืบค้นจาก https://www.tcjapress.com/2023/12/31/200years-of-laopuntaokong/

มูลนิธิสีมาสงเคราะห์. (ม.ป.ป.). ประวัติความเป็นมาของศาลเจ้าแซ่ซิ้ม กรุงเทพมหานคร. สืบค้นจาก https://simclanthailand.com/history

ศาลเจ้าเล่าปุนเถ้ากง. (ม.ป.ป.). ประวัติความเป็นมาของศาลเจ้าเล่าปุนเถ้ากง. สืบค้นจาก http://laopuntaokong.org/history/index.asp

ศุภกาญจน์ สุจริต. (2559). คติความเชื่อและรูปแบบเทพเจ้า “ปุนเถ้ากง”ของชาวจีนในสมัยรัตนโกสินทร์ : กรณีศึกษาในเขตกรุงเทพมหานคร. การค้นคว้าอิสระในหลักสูตรปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ มหาวิทยาลัยศิลปากร.

ศุภรัตน์ เลิศพาณิชย์กุล. (2562). หน่วยที่ 5 สังคมไทย. ในเอกสารการสอนชุดไทยศึกษา หน่วยที่ 8-15. นนทบุรี สาขาวิชาศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.

สุรสิทธิ์ อมรวณิชศักดิ์. (2560). “ศาลเจ้าจีนในสังคมไทย : การดำรงอยู่และการเปลี่ยนแปลง”. ศาสนาและวัฒนธรรมความเชื่อของชาวจีนโพ้นทะเล. ศูนย์จีนศึกษา สถาบันเอเชียตะวันออกศึกษาฯ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ร่วมกับสมาคมเผยแพร่คุณธรรม“เต็กก่า” จีจินเกาะ. 35-67.

อาทิตยา ม้ามณีแดง. (2568). มูเตลู: ส่งเสริมหรือบิดเบือนความเชื่อทางพระพุทธศาสนาในสังคมไทย. วารสาร มจร ปรัชญาปริทรรศน์, 8(2), 470-483.

Chew, Phyllis. (2015). Leadership and Succession in Chinese Temples. The International Journal of Interdisciplinary Cultural Studies, 9, 1-8.

Keller, Roger R. (2012). "Shinto," Light and Truth: A Latter-day Saint Guide to World Religions. BYU.

Layton, E., Dollahite, D. C., & Hardy, S. A. (2011). Anchors of Religious Commitment in Adolescents. Journal of Adolescent Research, 26(3), 381-413.

การสืบทอดของศาลเจ้าจีนในประเทศไทย : กรณีศึกษา ศาลเจ้าเล่าปุนเถ้ากงถนนทรงวาด