ความเปลี่ยนแปลงและการปรับตัวของการพึ่งพระพุทธศาสนาในสังคมไทย

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ความเปลี่ยนแปลงของการพึ่งพระพุทธศาสนาในสังคมไทยตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน รวมถึงประเมินแนวโน้มในอนาคต การพึ่งพระพุทธศาสนามีแก่นแท้คือการถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะ และการปฏิบัติตามหลักธรรมเพื่อบรรลุความหลุดพ้น ในอดีต สถาบันวัดมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่ง โดยทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางทางสังคมที่ครอบคลุมมิติทางโลกถึง 14 ด้าน อย่างไรก็ตาม การก่อตั้งรัฐชาติสมัยใหม่ และการเข้ามาของวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ได้ส่งผลให้บทบาททางโลกส่วนใหญ่ของวัดถูกถ่ายโอนไปยังสถาบันเฉพาะทางของรัฐ ความเปลี่ยนแปลงดังกล่าวทำให้รูปแบบการพึ่งพาพระพุทธศาสนาในปัจจุบันเกิดการเบี่ยงเบนและมีความซับซ้อนมากขึ้น โดยเน้นไปที่ประโยชน์นิยมในปัจจุบัน เช่น การพึ่งพาเพื่อสันทนาการ ความเชื่อเหนือธรรมชาติ หรือการแสวงหาผลประโยชน์ทางโลก ซึ่งแตกต่างจากเป้าหมายสูงสุดในสมัยพุทธกาล เพื่อแก้ไขปัญหานี้ ผู้วิจัยได้นำเสนอกลยุทธ์เชิงรุก 6 ประการสำหรับสถาบันสงฆ์ในอนาคต โดยเน้นการปรับตัวไปสู่การเป็นครู/ ที่ปรึกษา ผู้บริการ/สงเคราะห์สังคม ผู้สร้างสันติภาพ แบบอย่างที่ดีทางศีลธรรม ผู้สืบสานวัฒนธรรม และผู้เสริมสร้างอาชีพ กลยุทธ์เหล่านี้ตั้งอยู่บนหลักพุทธธรรม โดยมีเป้าหมายเพื่อสร้างความเข้มแข็งเชิงหน้าที่แก่ศาสนา และนำพาการพึ่งพาจากระดับประโยชน์พื้นฐานไปสู่ประโยชน์สูงสุด คือความหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวงในที่สุด