นวัตกรรมกระบวนการมีส่วนร่วมของวิสาหกิจชุมชนท่องเที่ยวเชิงเกษตรสร้างสรรค์: กรณีศึกษา วิสาหกิจชุมชนกลุ่มท่องเที่ยวโดยชุมชนเชิงเกษตรสร้างสรรค์สมหวังที่วังยาง อำเภอศรีประจันต์ จังหวัดสุพรรณบุรี INNOVATION OF PARTICIPATORY PROCESSES IN CREATIVE AGRO-TOURISM COMMUNITY-BASED ENTERPRISE: A CASE STUDY OF THE SOMWANG AT WANGYANG CREATIVE AGRO-TOURISM COMMUNITY-BASED ENTERPRISE, SI PRACHAN DISTRICT, SUPHAN BURI PROVINCE
Article Sidebar
Main Article Content
Abstract
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1. เพื่อศึกษาระดับและรูปแบบการมีส่วนร่วมของสมาชิกวิสาหกิจชุมชน กลุ่มท่องเที่ยวโดยชุมชนเชิงเกษตรสร้างสรรค์สมหวังที่วังยาง ในกระบวนการบริหารจัดการการท่องเที่ยวของชุมชน 2. เพื่อพัฒนานวัตกรรมกระบวนการบริหารจัดการแบบมีส่วนร่วมที่เหมาะสมกับบริบทของวิสาหกิจชุมชน กลุ่มท่องเที่ยวโดยชุมชนเชิงเกษตรสร้างสรรค์สมหวังที่วังยาง ดำเนินการวิจัยด้วยระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้วิธีการศึกษาเอกสาร (Documentary Research) การสังเกตแบบมีส่วนร่วม (Participant Observation)การสัมภาษณ์เชิงลึกแบบมีโครงสร้าง (In-depth Interview) และการสนทนากลุ่ม โดยเก็บข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลหลัก 4 กลุ่ม ได้แก่ 1) สมาชิกวิสาหกิจชุมชนกลุ่มท่องเที่ยวโดยชุมชนเชิงเกษตรสร้างสรรค์สมหวังที่วังยาง 2) ประชากร
ที่อาศัยอยู่ในตำบลวังยาง 3) ผู้ประกอบการในพื้นที่ตำบลวังยาง และ 4) เจ้าหน้าที่เทศบาลตำบลวังยาง จากนั้นตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข้อมูลด้วยการตรวจสอบสามเส้าของวิธีการ (Methodological Triangulation)
ผลการวิจัยพบว่า การมีส่วนร่วมของสมาชิกวิสาหกิจชุมชนในกระบวนการทำงานทั้งด้านการแสดงความคิดเห็น การตัดสินใจ การปฏิบัติงาน การประเมินผล และความรับผิดชอบในบทบาท ยังอยู่ในระดับจำกัด โดยมีปัจจัยสำคัญที่เป็นอุปสรรค 3 ประการ ได้แก่ 1. การรับรู้ต่อบทบาทและวัตถุประสงค์ของกลุ่มยังไม่ชัดเจน ทำให้ การมีส่วนร่วมเชิงเนื้อหายังไม่เข้มแข็ง 2. ข้อจำกัดด้านเวลา เนื่องจากการดำเนินงานส่วนใหญ่เกิดขึ้นในวันทำงานส่งผลให้สมาชิกบางส่วนไม่สามารถเข้าร่วมกิจกรรมได้ และ 3. ความหลากหลายของกิจกรรมท่องเที่ยวยังไม่เพียงพอ โดยกิจกรรมส่วนใหญ่เน้นที่การเกษตรแห้ว ทำให้สมาชิกที่มีอาชีพหรือความถนัดหลากหลายไม่สามารถเข้ามามีส่วนร่วมได้อย่างทั่วถึง
จากข้อค้นพบดังกล่าว การพัฒนานวัตกรรมกระบวนการมีส่วนร่วมจึงเป็นแนวทางสำคัญเพื่อนำไปสู่การบริหารจัดการที่เปิดพื้นที่ให้สมาชิกทุกกลุ่มเข้ามามีบทบาทได้มากขึ้นอย่างมีประสิทธิภาพ ผลการวิจัยนำไปสู่การพัฒนานวัตกรรมกระบวนการมีส่วนร่วม จำนวน 3 แนวทาง ได้แก่ 1. การกำหนดวิสัยทัศน์ พันธกิจ และการปฐมนิเทศสมาชิกใหม่ เพื่อสร้างความเข้าใจร่วมเกี่ยวกับวัตถุประสงค์และรูปแบบการดำเนินงานของวิสาหกิจชุมชน 2. การขยายและออกแบบกิจกรรมท่องเที่ยวให้หลากหลายมากขึ้น โดยยังคงอัตลักษณ์ชุมชน เช่น การทำสวน การทำนาเผือก และการทำหัตถกรรม เพื่อเปิดโอกาสให้สมาชิกทุกกลุ่มมีส่วนร่วมได้ตามความถนัด และ 3. การจัดตั้งจุดศูนย์กลางบริการนักท่องเที่ยวและจุดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ชุมชน เพื่อเป็นพื้นที่รวมการทำงานของสมาชิก เพิ่มบทบาทร่วม และเสริมศักยภาพการบริการนักท่องเที่ยวของชุมชน
Article Details
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
References
จำนง อดิวัฒนสิทธิ์. (2532). การจัดการชุมชน: แนวคิดและกระบวนการมีส่วนร่วม. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
จุฑามาศ พันสวรรค์. (2562). การพัฒนารูปแบบการมีส่วนร่วมของคณะกรรมการการศึกษาในการบริหารจัดการศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก เทศบาลนครเชียงใหม่.
วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
ญาณเดช คุ้มประยูร. (2564). การมีส่วนร่วมของประชาชนในการพัฒนาชุมชน: กรณีศึกษาชุมชนมีนบุรีอุปถัมภ์ เขตมีนบุรี กรุงเทพมหานคร. สารนิพนธ์รัฐประศาสน
ศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์ วิทยาลัยบัณฑิตศึกษาด้านการจัดการ มหาวิทยาลัยศรีปทุม.
ปานจิต จุลกาญจน์. (2556). นวัตกรรมทางสังคมกับการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ปรีดา เจษฎาวรางกูล. (2550). การมีส่วนร่วมของกรรมการชุมชนในการพัฒนาชุมชนในเขตเทศบาลเมืองคูคต อำเภอลำลูกกา จังหวัดปทุมธานี. การศึกษาอิสระ
รัฐประศาสนศาสตรมหาบัณฑิต สาขาการปกครองท้องถิ่น วิทยาลัยการปกครองท้องถิ่น มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
พระธวัชชัย สนติธมโม. (2562). การมีส่วนร่วมของประชาชนในการพัฒนาชุมชนในเขตเทศบาลเมืองสระแก้ว จังหวัดสระแก้ว. วิทยานิพนธ์ปริญญารัฐประศาสน
ศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
วิสาหกิจชุมชนกลุ่มท่องเที่ยวโดยชุมชนเชิงเกษตรสร้างสรรค์สมหวังที่วังยาง. (2561). รายงานผลการดำเนินงานประจำปี พ.ศ. 2561. สุพรรณบุรี: วิสาหกิจชุมชน
กลุ่มท่องเที่ยวโดยชุมชนเชิงเกษตรสร้างสรรค์สมหวังที่วังยาง.
วิสาหกิจชุมชนกลุ่มท่องเที่ยวโดยชุมชนเชิงเกษตรสร้างสรรค์สมหวังที่วังยาง. (2562). รายงานผลการดำเนินงานประจำปี พ.ศ. 2562. สุพรรณบุรี: วิสาหกิจชุมชน
กลุ่มท่องเที่ยวโดยชุมชนเชิงเกษตรสร้างสรรค์สมหวังที่วังยาง.
สุชาติ พริกเล็ก ไพรัตน์ ฉิมหาด และ เดโช แขน้ำแก้ว (2565). การมีส่วนร่วมในการพัฒนาชุมชนของประชาชนในองค์การบริหารส่วนตําบลหนองหงส์ อําเภอทุ่งสง
จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 9 (4), 436–452. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/JMND/article/view/260889.
Andrew, C., and Stiefel, M. (1980). Participation and development. Geneva: United Nations Research Institute for Social Development.
Cornwall, A. (2008). Unpacking “participation”: Models, meanings and practices. Community Development Journal, 43 (3), 269–283.
Fung, A. (2020). Varieties of Participation in Complex Governance. Public Administration Review, 80 (5), 828–839.
https://doi.org/10.1111/puar.13185.
Mansuri, G., and Rao, V. (2013). Localizing development: Does participation work?. Washington, D.C.: World Bank.
Nunkoo, R., and Smith, S. L. J. (2013). Political economy of tourism: Trust in government actors, political support, and their determinants.
Tourism Management, 36, 120–132. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2012.11.018.
Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2005). Oslo manual: Guidelines for collecting and interpreting
innovation data (3rd ed.). Paris: OECD.
Pretty, J. (1995). Participatory learning for sustainable agriculture. World Development, 23 (8), 1247–1263. https://doi.org/10.1016/0305-
X(95)00046-F.
Pretty, J. (2011). Interdisciplinary progress in approaches to address social–ecological and ecocultural systems. Environmental
Conservation, 38 (2), 127–139. https://doi.org/10.1017/S0376892910000937.
Rasoolimanesh, S. M., Jaafar, M., Kock, N., and Ramayah, T. (2017). A revised framework of social exchange theory to investigate the
factors influencing residents’ perceptions. Tourism Management Perspectives, 21, 95–107.
https://doi.org/10.1016/j.tmp.2015.10.001.
Stone, M. T., and Stone, L. S. (2011). Community-based tourism enterprises: Challenges and prospects for community participation;
Khama Rhino Sanctuary Trust, Botswana. Journal of Sustainable Tourism, 19 (1), 97–114.
https://doi.org/10.1080/09669582.2010.508527.
Su, M. M., and Wall, G. (2014). Community participation in tourism at a world heritage site: Mutianyu Great Wall, Beijing, China.
International Journal of Tourism Research, 16 (2), 146–156. https://doi.org/10.1002/jtr.1909.
