การทบทวนขอบเขตงานวิจัยด้านการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนของประเทศไทย

รักพงษ์ แสนศรี; ธนวรรณ  วรสิงห์

ผู้แต่ง

รักพงษ์ แสนศรี คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
ธนวรรณ วรสิงห์ วิทยาลัยนานาชาติเพื่อศึกษาความยั่งยืน มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร

คำสำคัญ:

การทบทวนขอบเขตงานวิจัย, การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน, เป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืน, นโยบายสาธารณะ

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสืบค้น ทบทวนวรรณกรรม และสังเคราะห์ขอบเขตงานวิจัยด้านการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนในบริบทของประเทศไทย และเพื่อนำเสนอข้อเสนอแนะในการพัฒนางานวิจัย รวมถึงนโยบายด้านการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนของประเทศไทย ใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Method Research) ด้วยวิธีการทบทวนขอบเขตงานวิจัย (Scoping Review) ในการศึกษา คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างตามแนวทาง PRISMA Extension for Scoping Reviews (PRISMA-ScR) และเครื่องมือสกัดข้อมูล (Data Extraction Tool) ผลการศึกษา พบว่า มีบทความวิชาการและวิจัยที่ผ่านเกณฑ์การคัดกรองและคัดเลือกจำนวน 51 บทความ ด้านขอบเขตการศึกษา พบว่า จังหวัดต่าง ๆ ของประเทศไทยเป็นพื้นที่ที่ใช้ศึกษาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน แต่ภาคใต้เป็นพื้นที่ที่ใช้ศึกษาและวิจัยมากที่สุด สำหรับขอบเขตประเด็นหลักที่ใช้ศึกษา พบว่า การพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (Sustainable Tourism Development) คือประเด็นหลัก (Theme) ที่มุ่งเน้นศึกษาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนมากที่สุด สำหรับขอบเขตด้านตัวแปรที่ใช้ในการศึกษาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2558 เป็นต้นมา พบว่า วิธีวิจัยเชิงปริมาณ มีตัวแปรที่ใช้ในการศึกษาประมาณ 29 ตัวแปร สำหรับวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ พบว่า ประเด็นที่ใช้ในการศึกษามีประมาณ 12 ประเด็น นอกจากนี้ ผลการศึกษาสามารถนำไปสู่ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายด้านการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนของไทยดังนี้ รัฐบาลควรออกนโยบายและมาตรการที่สนับสนุนและส่งเสริมให้ผู้มีส่วนได้เสียในอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวของไทยนำเกณฑ์การท่องเที่ยวโลก (The GSTC Criteria) มาปรับใช้ในการดำเนินกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยว ผลการศึกษาทำให้ทราบถึงช่องว่างงานวิจัย (Research Gap) และทิศทางที่การศึกษาและวิจัยในอนาคตสามารถนำไปปรับใช้ได้ดังนี้ ผลกระทบของนโยบายการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนที่มีต่อผู้มีส่วนได้เสียการท่องเที่ยว ผลกระทบของการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนต่อการลดช่องว่างรายได้ระหว่างเมืองกับพื้นที่ห่างไกล และความตั้งใจที่จะเดินทางกลับมาท่องเที่ยวในแหล่งท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนยังอีกครั้ง

เอกสารอ้างอิง

สยาม อรุณศรีมรกต. (2563). การพัฒนาศูนย์ความเป็นเลิศด้านการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนในประเทศไทย. วารสารการบริการและการท่องเที่ยวไทย. 15(1): 95-110.

Agarwal, R., Kariyapol, T., & Pienchob, N. (2019). Positive and Negative Impacts of Tourism on Environment: A Case Study of Pattaya City, Thailand. Sripatum Review of Humanities and Social Sciences. 19(1): 136-147.

Allan, M. & Allahham, S. (2021). Exploring the Sustainable Behavior and Practices for Public Tourism Organizations: A Case of Jordan. Contemporary Review. 8(1): 77-95.

Arksey, H., & O'Malley, L. (2005). Scoping Studies: Towards a Methodological Framework. International Journal of Social Research Methodology. 8(1): 19-32.

Armstrong, R., Hall, B. J., Doyle, J., & Elizabeth Waters, E. (2011). Scoping the Scope of a Cochrane Review. J Public Health (Oxf). 33(1): 147-150.

Asada, R. H., Yuka, L., Lieberman, L., Leah Christina Neubauer, L. C., & Fagen, M. (2017). The Scoping Review Method: Mapping the Literature in"Structural Change" Public Health Interventions. London: SAGE Publications Ltd.

Lu, J., & Nepal, S. K. (2009). Sustainable Tourism Research: An Analysis of Papers Published in the Journal of Sustainable Tourism. Journal of Sustainable Tourism. 17(1): 5-16.

Munn, Z., Peters, M. D. J., Stern, C., Tufanaru, C., McArthur, A., & Aromataris, E. (2018). Guidance for Authors When Choosing Between a Systematic or Scoping Review Approach. BMC Medical Research Methodology. 18(143): 1-7.

Reinders, N. J., Branco, A., Wright, K., Fletcher, P. C., & Bryden, P. J.. (2019). Scoping Review: Physical Activity and Social Functioning in Young People with Autism Spectrum Disorder. Frontiers in Psychology. 10(120): 1-17.

Santos, E. (2023). From Neglect to Progress: Assessing Social Sustainability and Decent Work in the Tourism Sector. Sustainability. 15(13): 10329.

Sharpley, R. (2020). Tourism, Sustainable Development and the Theoretical Divide: 20 Years on. Journal of Sustainable Tourism. 28(2): 1-15.

Trachuwanich, P. & Punnoi, N. (2022). Tourism Behavior of Quality Tourists in Thailand. Sarasatr Academic Journal. 3: 497-508.

Tricco, A. C., Lillie, E., Zarin, W., O’Brien, K. K., Colquhoun, H., Levac, D., . . . Hartling, L. (2018). PRISMA Extension for Scoping Reviews (PRISMA-ScR): Checklist and Explanation. Annals of Internal Medicine. 169(7): 467-473.

United Nations, General Assembly. (2015). Sustainable Development Goals. SDGs Transform Our World 2030.

Yang, Y., Wani, G. A., Nagaraj, V., Haseeb, M., Sultan, S., Hossain, E., Shah, S. M. R. (2023). Progress in Sustainable Tourism Research: An Analysis of the Comprehensive Literature and Future Research Directions. Sustainability. 15(2755): 1-15.

Ylli, L. (2016). Increasing Albanian Tourism to Spur Economic Growth. Academic Journal of Business. 2(3): 148-162.

Aroonsrimorakot, Sayam. (2020). Excellent Tourism Center for Sustainable Tourism Management in Thailand. Journal of Thai Hospitality and Tourism. 15(1): 95-110. (in Thai)