ปลาร้า – ปลาแดก : การสื่อสารและผลิตซ้ำความหมาย “มิตรภาพ” ในความสัมพันธ์ไทย – ลาว

บทคัดย่อ

บทความนี้ต้องการศึกษาการสื่อสารความหมายปลาร้า – ปลาแดกในสังคมไทย และศึกษาการสื่อสารและผลิตซ้ำความหมายมิตรภาพผ่านปลาร้า – ปลาแดกในความสัมพันธ์ไทย – ลาว โดยใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพในการศึกษาและเก็บข้อมูลในรูปแบบของการวิเคราะห์เอกสาร(Documentary analysis) สัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth interview) และการวิเคราะห์ตัวบท (Textual analysis) ผลการศึกษา พบว่า มีการรับรู้และให้ความหมายปลาร้า – ปลาแดก เป็น 2 ชุดใหญ่ คือ ชุดความหมายด้านบวกกับชุดความหมายด้านลบที่มีความเชื่อมโยงกับการเป็น “คนใน” และ “คนนอก” วัฒนธรรมปลาร้า – ปลาแดกอย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งหากนำมาวิเคราะห์ร่วมกับองค์ประกอบทั้ง 6 ข้อของตัวบท (Message) มิตรภาพ จะนำมาซึ่งการจัดกลุ่มชุดความหมายด้านบวกออกเป็น 4 กลุ่ม ประกอบด้วย 1) วิถีชีวิต ภูมิปัญญาพื้นบ้าน องค์ความรู้ของสตรี ความสัมพันธ์ของเครือญาติ 2) ภาพตัวแทนความเป็นอีสาน ความเป็นลาว 3) สินค้าประจำท้องถิ่น สินค้าส่งออก ในฐานะของฝาก ของที่ระลึก 4) แหล่งรายได้และความสัมพันธ์กับการท่องเที่ยว โดยความหมายทั้ง 4 กลุ่มข้างต้นถูกเลือกขึ้นมาทำหน้าที่สื่อสารมิตรภาพในความสัมพันธ์ไทย–ลาว