แนวทางการพัฒนากำลังคนเพื่อเป็นผู้ประกอบการเกษตรบนเส้นทาง อาชีวเกษตร: ถอดประสบการณ์โครงการสร้างและพัฒนาเกษตรกรรุ่นใหม่

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงคุณภาพนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสถานการณ์วิกฤติกำลังคนภาคเกษตรกรรมของประเทศไทย 2) ถอดประสบการณ์การพัฒนากำลังคนภาคเกษตรกรรมโครงการสร้างและพัฒนาเกษตรกรรุ่นใหม่ 3) วิเคราะห์เส้นทางการเป็นผู้ประกอบการเกษตรบนเส้นทางอาชีวเกษตร และ 4) นำเสนอแนวทางการพัฒนากำลังคนเพื่อเป็นผู้ประกอบการเกษตรบนเส้นทางอาชีวเกษตร เก็บข้อมูลด้วย การวิเคราะห์เอกสาร การสัมภาษณ์ การสนทนากลุ่มย่อย และจัดเวทีระดมความคิดจากภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ตัวแทนเกษตรกรแห่งชาติ และตัวแทนเกษตรกรรุ่นใหม่ จำนวน 41 คน รวมทั้งการสำรวจพื้นที่นิคมเศรษฐกิจพอเพียง และใช้การวิเคราะห์เนื้อหาของข้อมูล (Content Analysis) ผลการวิจัย พบว่า ปัจจุบันสถานการณ์กำลังคนภาคเกษตรกรรมของประเทศไทยมีสัดส่วนลดลงเรื่อยๆ ซึ่งส่งผลต่อความมั่นคงทางด้านอาหาร และลูกหลานของคนที่อยู่ในภาคเกษตรไม่สืบต่อกิจการของคนรุ่นเก่า ซึ่งสอดคล้องกับโครงสร้างประชากรที่ปัจจุบันเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ ทำให้อายุเฉลี่ยของเกษตรกรไทยสูงขึ้นตามไปด้วย สะท้อนให้เห็นว่า เกษตรกรไทยยังเป็นคนยุคเดิมๆ มีผลต่อเรื่องขององค์ความรู้ และศักยภาพในการผลิต จากการจัดการศึกษาเกษตร พบว่า ทั้งในเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณลดน้อยลง ซึ่งผู้ที่สำเร็จการศึกษาจากอาชีวเกษตรก็ไม่เข้าอาชีพภาคเกษตร โครงการสร้างและพัฒนาเกษตรกรรุ่นใหม่ เป็นความพยายามหนึ่งในการสร้างโอกาสและพัฒนาศักยภาพการเรียนรู้สู่การประกอบอาชีพเกษตรกรรมสามารถพัฒนาศักยภาพการผลิต การยกระดับอาชีพเกษตรกรรม และเพิ่มกำลังคนภาคเกษตรกรรมได้ระดับหนึ่ง ทั้งนี้เนื่องมาจากมีหลักสูตรการพัฒนาศักยภาพผู้เข้าร่วมโครงการที่เป็นรูปธรรมภายใต้ภาคีความร่วมมือที่ชัดเจน และมีการสนับสนุนปัจจัยการผลิต คือ ที่ดินทำกิน แนวทางในการพัฒนากำลังคนเพื่อเป็นผู้ประกอบการเกษตร ประกอบด้วย 4 แนวทางดังนี้ 1)หลังจากจบการศึกษาในระดับ ปวช.และ/หรือ ปวส. จาก วษท. ควรเข้าสู่ตลาดแรงงานภาคเกษตรกรรมในสถานประกอบการ เพื่อสั่งสมประสบการณ์ทั้งด้านการเกษตรและการบริหารจัดการ ตลอดจนเพื่อสะสมทุน 2) เส้นทางตามแนวทางการพัฒนาของโครงการสร้างและพัฒนาเกษตรกรรุ่นใหม่ ผ่านการพัฒนาศักยภาพการเรียนรู้เพื่อการประกอบอาชีพและการสนับสนุนปัจจัยการผลิตจากหน่วยงานภาครัฐ และ/หรือภาคเอกชนที่เกี่ยวข้อง 3) การสร้างต้นแบบผู้ประกอบการเกษตรและระบบพี่เลี้ยง และ 4) การสร้างเครือข่ายผู้ประกอบการเกษตรกรรม