การเสริมสร้างภูมิคุ้มกันข่าวลวงผ่านการเรียนรู้เชิงรุก

บทคัดย่อ

   การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาการรับรู้ข่าวลวงของนักศึกษาและตัวแทนชุมชนริมคลองเปรมประชากร จังหวัดกรุงเทพมหานคร และ (2) พัฒนาความสามารถในการรู้เท่าทัน ข่าวลวงของนักศึกษา และตัวแทนชุมชนริมคลองเปรมประชากร จังหวัดกรุงเทพมหานคร แนวคิดหลักที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แนวคิดเรื่องการรู้เท่าทันสื่อ แนวคิดเรื่องข่าวลวง และแนวคิดเรื่องบอร์ดเกมเพื่อการเรียนรู้ ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ ผู้เข้าร่วมกระบวนการวิจัยเป็นนักศึกษาสาขาวิชานิเทศศาสตร์ คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครและตัวแทนชุมชนริมคลองเปรมประชากร จำนวน 121 คน เครื่องมือในการวิจัยประกอบด้วยแผนการจัดการเรียนรู้เชิงรุก แบบสำรวจ แบบสัมภาษณ์เชิงลึก และแบบบันทึกการสังเกต

   ผลการวิจัยพบว่า (1) นักศึกษาและตัวแทนชุมชนเคยได้รับข้อมูลข่าวลวงผ่านช่องทางการสื่อสารออนไลน์เป็นหลัก คือ เฟซบุ๊ก โดยเฉพาะข้อมูลสุขภาพและภัยออนไลน์ ซึ่งมักมาในรูปแบบของแก๊งคอลเซ็นเตอร์หลอกลวงทางโทรศัพท์ (42.1%) ตามด้วยการหลอกขายสินค้า (35.5%) และการหลอกรักลวงลงทุน (14.0%) (2) พบว่า แผนการเรียนรู้เชิงรุก การพัฒนาทักษะ
การรู้เท่าทันข่าวลวง มีประสิทธิภาพในการพัฒนาความสามารถในการรู้เท่าทันข่าวลวงให้กับ
ทั้งนักศึกษาและตัวแทนชุมชน โดยตัวแทนชุมชนมีความตระหนักและตั้งใจตรวจสอบข้อมูลมากขึ้น ขณะที่นักศึกษามีความเข้าใจเกี่ยวกับหลักการตรวจสอบข่าวลวงและประเภทของข้อมูลที่ผิดเพิ่มขึ้น นอกจากนี้ยังแสดงให้เห็นถึงพัฒนาการด้านการรู้เท่าทันข่าวลวง เช่น การระบุลักษณะ
ของข่าวลวง การตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข่าวสาร และการตระหนักถึงผลกระทบของข่าวลวง