แง่งามของสื่อพื้นบ้าน...คุณค่าทยีั่งคงอยู่คู่สังคมภาคใต้*
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
โครงการศึกษาเรื่อง สถานภาพ บทบาทและศักยภาพของสื่อพื้นบ้านในฐานะสื่อทางเลือกเพื่อการพัฒนาสังคมภาคใต้ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจสถานภาพ บทบาท และศักยภาพของสื่อพื้นบ้านในพื้นที่ 5 จังหวัดชายแดนภาคใต้วิเคราะห์หน้าที่ บทบาทหน้าที่และคุณค่าของสื่อพื้นบ้านในการสร้างประเด็นการสื่อสารเพื่อการพัฒนาสังคมภาคใต้ นำเสนอปัจจัยที่ส่งผลกระทบต่อความอยู่รอดของสื่อพื้นบ้านภาคใต้และแนวทางการเสริมสร้างบทบาทของสื่อพื้นบ้านให้เป็นสื่อทางเลือกเพื่อการพัฒนาชุมชนภาคใต้ การเก็บรวบรวมข้อมูลของการวิจัยครั้งนี้ ใช้วิธีการสัมภาษณ์ เชิงลึกและการสนทนากลุ่ม กับกลุ่มศิลปินพื้นบ้านในพื้นที่ 5 จังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยใช้แนวคิดและทฤษฎี 4 กลุ่มมาเป็นแนวทางในการดำเนินงาน คือ (1) แนวคิดเกี่ยวกับการใช้สื่อพื้นบ้าน (2) ทฤษฎีหน้านิยม (Functionalism) (3) ทฤษฎีการสื่อสารชุมชน และ (4) แนวคิดด้านการสื่อสารเพื่อพัฒนา งานวิจัยชิ้นนี้มีข้อค้นพบสำคัญๆ 4 ประเด็น คือ ประเด็นแรก ผลการวิจัยพบว่า สื่อพื้นบ้านภาคใต้ ได้แก่ หนังตะลุง และดิเกร์ฮูลู มีสถานภาพที่ต้องพึ่งพิงแหล่งเงินทุนอื่น เพราะรายได้จากการแสดงไม่เพียงพอ อีกทั้งยังพบว่า สื่อพื้นบ้านภาคใต้มีบทบาทหน้าที่ 8 ประการ คือ การอนุรักษ์ภาษาถิ่น การสืบสานคุณค่าของประเพณีและวัฒนธรรม การหล่อหลอมสังคม การบ่มเพาะคุณธรรม การรักษาเอกลักษณ์ของสื่อพื้นบ้าน การพัฒนาความรู้ และภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อพัฒนาสังคมภาคใต้ การถ่ายทอดการเรียนรู้เรื่องสื่อพื้นบ้านสู่คนรุ่นใหม่ และการให้ความบันเทิง ส่วนข้อค้นพบในประเด็นที่สาม พบว่า เมื่อพิจารณาในเชิงคุณค่าของสื่อพื้นบ้านหนังตะลุง หลังตะลุง และดิเกร์ฮูลูผลการวิจัยพบว่า คุณค่าของสื่อพื้นบ้านภาคใต้เป็นคุณค่าด้านการอนุรักษ์และส่งเสริมการใช้ภาษาถิ่น ยิ่งไปกว่านั้น สื่อพื้นบ้านยังมีคุณค่าด้านจิตใจ ที่ทำให้คนทำสื่อและคนดูมีความสุข และคุณค่าของความสามัคคีเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน สำหรับข้อค้นพบในประเด็นสุดท้ายจากการวิจัยในครั้งนี้พบว่า แนวทางการเสริมสร้างศักยภาพของสื่อพื้นบ้านในฐานะสื่อทางเลือกเพื่อการพัฒนาสังคมภาคใต้นั้น หน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรดำเนินการดังนี้ 1) การเสริมกำลังด้านวัตถุจากหลาย ๆ ทาง เพื่อให้สื่อพื้นบ้านสามารถอยู่รอดและมีกำลังใจในการสืบสารสื่อพื้นบ้านต่อไป 2) การส่งเสริมเพื่อเพิ่มช่องทางการสื่อสารระหว่างสื่อพื้นบ้านกับคนดู 3) การเสริมด้านความรู้ ความคิด และความเคลื่อนไหวของสังคมซึ่งเป็นเรื่องที่สื่อพื้นบ้านภาคใต้ตื่นตัวในการเรียนรู้อยู่เสมอ
Article Details
ทัศนะและข้อคิดเห็นของบทความที่ปรากฏในวารสารฉบับนี้เป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน ไม่ถือว่าเป็นทัศนะและความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการ
เอกสารอ้างอิง
กาญจนา แก้วเทพ และคณะ. (2551). การจัดการความรู้เบื้องต้นเรื่อง “การสื่อสารชุมชน”. กรุงเทพฯ: ภาพพิมพ์. กาญจนา แก้วเทพ และคณะ. (2549). ปฐมบทแห่งองค์ความรู้เรื่องสื่อพื้นบ้านสารสุข. กรุงเทพฯ: โครงการสื่อพื้นบ้านสารสุข (สพส.). กาญจนา แก้วเทพ และคณะ. (2549). ขับกลั่น คัดกรอง ตรองดู: สื่อพื้นบ้านสารสุข. กรุงเทพฯ: โครงการสื่อพื้นบ้านสารสุข (สพส.). กาญจนา แก้วเทพ และคณะ. (2549). ยึดหลักปักแน่นกับงานสื่อพื้นบ้านสื่อสารสุขภาวะ. กรุงเทพฯ: โครงการสื่อพื้นบ้านสารสุข (สพส.). กาญจนา แก้วเทพ. (2547). ไตร่ตรองและมองใหม่เมื่อจะใช้สื่อพื้นบ้านเพื่อการพัฒนา. เอกสารประกอบการประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อพัฒนาโครงการสื่อพื้นบ้านภาค ตะวันออก โครงการสื่อพื้นบ้านสารสุข (สพส.). กาญจนา แก้วเทพ. (2545). เมื่อสื่อส่องและสร้างวัฒนธรรม. คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย เกษม ขนาบแก้ว. (2539). ภูมิปัญญาชาวบ้านแถบลุ่มทะเลสาบสงขลาที่ปรากฏใน วรรณกรรมหนังตะลุง : ภาควิชาภาษาไทย คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ สถาบันราชภัฎสงขลา. คนางค์ บุญทิพย์. (2544). การวิเคราะห์สารจากตัวตลกหนังตะลุง. กรุงเทพฯ : จุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย. ชวน เพชรแก้ว. (2523). ชีวิตไทยปักษ์ใต้. นครศรีธรรมราช : ศูนย์วัฒนธรรมภาคใต้ วิทยาลัย ครูนครศรีธรรมราช. ดุสิต รักษ์ทอง. (2539). การอนุรักษ์และพัฒนาหนังตะลุงตามทรรศนะของนายหนัง. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาไทยคดีศึกษา มหาวิทยาลัย ศรีนครินทรวิโรฒภาคใต้. เธียรชัย อิศรเดช และคณะ. (2547). ศักยภาพโนราในการพัฒนาท้องถิ่น. รายงานการวิจัย ของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.). ประพนธ์ เรืองณรงค์. (2532). วายังเซียม. รูสะมิแล : มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี. ประยุทธ วรรณอุดม. (2540). บทบาทของการดำเนินกลยุทธ์ของสื่อมวลชนเพื่อส่งเสริม หมอลำ. วิทยานิพนธ์คณะนิเทศศาสตร์, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.พิทยา บุษรารัตน์. (2542). บทเกี้ยวจอหนังตะลุง. สงขลา : สถาบันทักษิณคดีศึกษา. มหาวิทยาลัยทักษิณ. ไพฑูรย์ พัฒน์ใหญ่ยิ่ง และคณะ. (2547). จริยธรรมในการดำเนินชีวิตโดยภูมิปัญญาของ บ้านในท้องถิ่นภาคใต้ : กรณีศึกษาจากวรรณกรรมหนังตะลุง. ปัตตานี : โครงการ จัดตั้งสถาบันสมุทรรัฐตะวันออกเฉียงใต้ศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี. มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. (ออนไลน์). (ม.ป.ป). การสื่อสารชนบท. สืบค้นจาก : http://cyberclass.msu.ac.th/cyberclass/cyberclass-uploads/libs/html/40595/u1.htm [1 ธันวาคม 2553] วาที ทรัพย์สิน. (2538). การท่องเที่ยวกับการพัฒนาหัตถกรรมการทำรูปหนังตะลุง: ในเขต อำเภอเมือง จังหวัดนครศรีธรรมราช. มหาวิทยาลัยศิลปากร. วิมล คำศรี. (2541). ลักษณะการตั้งชื่อคณะศิลปินหนังตะลุงเมืองนครศรีธรรมราช. จุลสาร นครศรีธรรมราช. ฉบับที่ 5 พฤษภาคม 2541. สถิตย์ นิยมญาติ. (2530). ปัญหาและอุปสรรคของหนังตะลุงในสังคมไทยยุคปัจจุบัน. กรุงเทพฯ : คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. สมพงษ์ ศรีนิล. (2543). ศึกษาชีวประวัติและผลงานวรรณกรรมหนังตะลุงของหนังจันทร์แก้ว บุญขวัญ. สงขลา : มหาวิทยาลัยทักษิณ. สินีนาถ วิมุกตานนท์. (2540). การใช้สื่อหนังตะลุงเพื่อการพัฒนาของหน่วยงานภาครัฐ ในภาคใต้. กรุงเทพฯ : จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. สุทธิวงศ์ พงศ์ไพบูลย์. (2529). หนังตะลุง. สงขลา: โรงพิมพ์มงคลการพิมพ์. โสภา สมเขาใหญ่. (2538). ชีวิตและผลงานวรรณกรรมหนังตะลุงของหนังฉิ้น ธรรมโฆษณ. สงขลา: มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒภาคใต้. อินทิรา สุวรรณ. (2543). บทบาทหนังตะลุงทางโทรทัศน์ในการถ่ายทอดความรู้กรุงเทพฯ : จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. อุดม หนูทอง. (2531). ดนตรีและการละเล่นพื้นบ้านภาคใต้. สงขลา : สถาบันทักษิณ คดีศึกษา. เอนก นาวิกมูล. (2546). หนังตะลุง - หนังใหญ่. กรุงเทพฯ : ศิลปวรรณกรรม.
ภาษาอังกฤษ
Lerner, Daniel. (1958). The Passing of Traditional Society : Modernizing in Middle East. New York: Free Press. Parmar, Shyam. (1994). Traditional Folk Media in India. New Delhi: Research Press.
