การพัฒนารูปแบบการจัดแสดงพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านอย่างยั่งยืนด้วยกระบวนการมีส่วนร่วม ของชุมชนบ้านยางลาว
DOI:
https://doi.org/10.14456/jhusoc.2026.20คำสำคัญ:
พิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน, การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม, การออกแบบนิทรรศการ, นักเล่าเรื่องเยาวชน, สื่อดิจิทัลบทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการจัดแสดงพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านบ้านยางลาวด้วยกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน ตำบลบ้านยาง อำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์ โดยใช้วิธีการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research) ระหว่างพระสงฆ์ ผู้นำชุมชน ปราชญ์ชาวบ้านผู้สูงอายุ เยาวชน นักวิจัยและนักวิชาการ จำนวนทั้งสิ้น 32 คน โดยมีขั้นตอนการวิจัยและพัฒนา ได้แก่ การเก็บรวบรวมเรื่องเล่าประวัติศาสตร์ชุมชนและวิถีชีวิต การออกแบบจัดวางนิทรรศการภายในพิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน การพัฒนานักเล่าเรื่องเยาวชน และการพัฒนาสื่อดิจิทัลเพื่อประชาสัมพันธ์พิพิธภัณฑ์ ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบการจัดแสดงพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านบ้านยางลาวที่เกิดจากการบูรณาการและการสร้างสรรค์ร่วมกันของชุมชน ประกอบด้วย การจัดนิทรรศการสร้างสรรค์วิถีชีวิตชุมชนบ้านยางลาว 7 ฉาก การพัฒนานักเล่าเรื่องเยาวชน และสื่อดิจิทัลเพื่อประชาสัมพันธ์และเรียนรู้ 3 รายการ ทั้งนี้ ผลการวิจัยช่วยส่งเสริมให้คนในชุมชนเกิดความภาคภูมิใจและตระหนักถึงการเป็นเจ้าของมรดกทางวัฒนธรรม ตลอดจนมีความพร้อมในการรองรับนักท่องเที่ยวเพื่อการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในอนาคต
เอกสารอ้างอิง
เกรียงไกร เกิดศิริ. (2551). ชุมชนกับภูมิทัศน์วัฒนธรรม. สำนักพิมพ์อุษาคเนย์.
กรมศิลปากร. (2563). การจัดแสดงนิทรรศการในรูปแบบคลังเพื่อการศึกษา. สุนทรฟิล์ม.
ชลิต ดำรงศักดิ์. (2561). การออกแบบนิทรรศการและพิพิธภัณฑ์: จากแนวคิดสู่การจัดแสดงเชิงพื้นที่. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยศิลปากร.
ชูศักดิ์ เอื้องโชคชัย. (2563). การพัฒนาต้นแบบกิจกรรมการเรียนรู้ร่วมกันแบบพหุวัยเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นสำหรับเด็กและเยาวชน. วารสารวิจัยราชภัฏเชียงใหม่, 21(3), 24-38.
นนทนันท์ แย้มวงษ์. (2568). การพัฒนาพิพิธภัณฑ์เสมือนจริงแบบปฏิสัมพันธ์วัดบางอ้อยช้างจังหวัดนนทบุรี เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต. วารสารครุศาสตร์อุตสาหกรรม, 24(2), 111-121.
พระศรีปริญัติธาดา. (2560). ประวัติวัดโพธิ์ย่อยบ้านยาง. โรงพิมพ์วินัย.
ศรีศักร วัลลิโภดม. (2545). พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น: กระบวนการเรียนรู้ร่วมกัน. ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน). (2549). รายงานสรุปสถานภาพพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นในประเทศไทย. ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
วิศณุ ศรีสว่าง. (2563). สถาปัตยกรรมภายในและเทคนิคการให้แสงสำหรับพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น. วารสารวิชาการสถาปัตยกรรมศาสตร์, 18(2), 105-119.
สุภางค์ จันทวานิช. (2561). วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ (พิมพ์ครั้งที่ 24). สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
อติเทพ แจ้ดนาลาว และณิชกานต์ ไชยจักร. (2568). ออกแบบการรับรู้เชิงปฏิสัมพันธ์สำหรับพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติราชบุรี. วารสารครุศาสตร์อุตสาหกรรม, 24(3), 41-54.
Black, G. (2012). Transforming museums in the twenty-first century. Routledge.
Derr, A. (2018). Exhibition design and storytelling in local museums. Museum Identity Press.
Falk, J. H., & Dierking, L. D. (2016). The museum experience revisited. Routledge.
Giaccardi, E. (Ed.). (2012). Heritage and social media: Understanding heritage in a participatory culture. Routledge.
Hart, R. A. (1992). Children's participation: From tokenism to citizenship (Innocenti Essay No. 4). UNICEF International Child Development Centre.
Hughes, P. (2015). Exhibition design: An introduction (2nd ed.). Laurence King Publishing.
Liew, C. L. (2005). Online cultural heritage exhibitions: A survey of information retrieval features. Program: Electronic Library and Information Systems, 39(1), 4-24.
Locker, P. (2011). Basics interior architecture 02: Exhibition design. AVA Publishing.
Newman, S., & Hatton-Yeo, A. (2008). Intergenerational learning and the contributions of older people. Ageing Horizons, 8(1), 31-39.
Proctor, N. (2013). The Google Art Project: A new way of looking at art. Curator: The Museum Journal, 54(2), 215-221.
Rattray, R. (2018). Storytelling and intergenerational knowledge transfer in local heritage museums. Heritage & Society, 11(2), 115-132.
Simon, N. (2010). The participatory museum. Museum 2.0.
Tallon, L., & Walker, K. (Eds.). (2009). Digital technologies and the museum experience: Handheld guides and other media. AltaMira Press.
Tilden, F. (1977). Interpreting our heritage (3rd ed.). University of North Carolina Press.
Vergo, P. (Ed.). (1989). The new museology. Reaktion Books.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 มนุษยสังคมสาร (มสส.) คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสารทดสอบระบบ ThaiJo2 ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรงซึ่งกองบรรณาธิการวารสาร ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใดๆ
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารทดสอบระบบ ThaiJo2 ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารทดสอบระบบ ThaiJo2 หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใดๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักอักษรจากวารสารทดสอบระบบ ThaiJo2 ก่อนเท่านั้น
