นวัตกรรม e-Book วรรณกรรมพื้นบ้านทางพุทธศาสนาลุ่มแม่น้ำโขงเพื่อส่งเสริมการเผยแผ่พระพุทธศาสนาของเยาวชนกลุ่มเปราะบางที่มีความหลากหลายทางพหุวัฒนธรรม

นพรัตน์ กันทะพิกุล; ปนัดดา จีนประชา; เขมินทรา ตันธิกุล; พิมภัสสร เด็ดขาด

doi:10.14456/jhusoc.2026.18

ผู้แต่ง

นพรัตน์ กันทะพิกุล สาขาวิชาการสอนภาษาอังกฤษ คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตล้านนา
ปนัดดา จีนประชา สาขาวิชาภาษาอังกฤษ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ วิทยาเขตเชียงใหม่
เขมินทรา ตันธิกุล สาขาวิชาการสอนสังคมศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตล้านนา
พิมภัสสร เด็ดขาด สาขาวิชาการสอนสังคมศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตล้านนา

DOI:

https://doi.org/10.14456/jhusoc.2026.18

คำสำคัญ:

วรรณกรรมพื้นบ้าน, ลุ่มแม่น้ำโขง, เยาวชนกลุ่มเปราะบาง, พหุวัฒนธรรม, นวัตกรรมสื่อดิจิทัล

บทคัดย่อ

การศึกษาวรรณกรรมพื้นบ้านทางพระพุทธศาสนาลุ่มแม่น้ำโขงมีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมการเผยแผ่พระพุทธศาสนาแก่เยาวชนกลุ่มเปราะบางในบริบทพหุวัฒนธรรม โดยใช้กระบวนการเก็บข้อมูลภาคสนามในเส้นทางเศรษฐกิจ 3R2A ครอบคลุมพื้นที่อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย และเมืองบ่อแก้ว เมืองหลวงน้ำทา เมืองบ่อเต็น สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว งานวิจัยจำแนกเนื้อหาตามแนวคิดการจัดการทรัพยากรวัฒนธรรมใน 3 ด้าน ได้แก่ 1) ด้านภาษาและวรรณกรรม 2) ด้านความเชื่อ พิธีกรรม และประเพณี และ 3) ความเชื่อมโยงของพระพุทธศาสนากับวิถีชีวิตลุ่มน้ำโขง
ผลการศึกษาพบว่า การถ่ายทอดวรรณกรรมพื้นบ้านมีวัดและศาลาวัดเป็นศูนย์กลาง โดยมีพระภิกษุและครูภูมิปัญญาเป็นผู้นำในการถ่ายทอดผ่านภาษาท้องถิ่นที่สะท้อนภาพชีวิตจริงและคติธรรม งานวิจัยได้นำข้อมูลมาต่อยอดสู่กิจกรรมการเรียนรู้ร่วมกับชุมชน อาทิ เวทีเล่านิทานธรรมะ การแข่งขันอ่านคำฉันท์ และค่ายศีลธรรมพื้นถิ่น ผลลัพธ์สำคัญคือเยาวชนเกิดความตระหนักในรากเหง้าวัฒนธรรมและเข้าใจธรรมะผ่านเรื่องใกล้ตัว นอกจากนี้ยังมีการส่งเสริมให้เยาวชนสร้างสรรค์สื่อดิจิทัลด้วยตนเองผ่านแพลตฟอร์ม Podcast, TikTok และนวัตกรรม e-Book ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญในการประคับประคองและต่อยอดพระพุทธศาสนาให้ร่วมสมัย เข้าถึงกลุ่มเยาวชนกลุ่มเปราะบางได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

กนกวรรณ ชูชาญ. (2552). การจัดการทรัพยากรวัฒนธรรม. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

กรมการศาสนา. (2533). รายงานการศาสนา ประจำปี 2533. โรงพิมพ์การศาสนา.

กรมการศาสนา. (2547). รายงานการศาสนา ประจำปี 2547. โรงพิมพ์การศาสนา.

กาญจนา แก้วเทพ และนิคม ชัยขุนพล. (2555). คู่มือสื่อใหม่ศึกษา.กรุงเทพฯ โครงการเมธีวิจัย อาวุโส ฝ่ายวิชาการ สำนักงานกองทุนการวิจัย.

นรินทร์ชัย พัฒนพงศา. (2546). การมีส่วนร่วม: หลักการ แนวคิด และทฤษฎีการส่งเสริมและการพัฒนา. พี.เอ.ลีฟวิ่ง.

นันทนา ขุนภักดี. (2530). ประวัติวรรณคดีพุทธศาสนา. โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2548). พุทธธรรม. โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พิสิฐ เจริญวงศ์. (2542). ทรัพยากรวัฒนธรรม: การอนุรักษ์และการจัดการ. กองโบราณคดี กรมศิลปากร.

สายันต์ ไพรชาญจิตร์. (2550). การจัดการทรัพยากรวัฒนธรรมชุมชน. โครงการโบราณคดีชุมชนมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

สามารถ มังสัง. (2559). ความเชื่อมโยงทางวัฒนธรรมพุทธลุ่มน้ำโขง. ศูนย์วิจัยวัฒนธรรมลุ่มน้ำโขง.

Anderson, T. (Ed.). (2008). The theory and practice of online learning (2nd ed.). Athabasca University Press.

Berkley, G. E. (1975). The craft of public administration. Allyn and Bacon.

Bruner, J. S. (1966). Toward a theory of instruction. Harvard University Press.

Chambers, R. (1997). Whose reality counts? Putting the first last. Intermediate Technology Publications.

Cohen, J. M., & Uphoff, N. T. (1981). Rural development participation: Concept and measures for project design, implementation and evaluation. Rural Development Committee, Center for International Studies, Cornell University.

Erwin, W. (1976). Participation management: Concept, theory and implementation. Georgia State University.

King, S. B. (2009). Socially Engaged Buddhism. University of Hawaii Press.

Mayer, R. E. (Ed.). (2005). The Cambridge Handbook of Multimedia Learning. Cambridge University Press.

Paivio, A. (1986). Mental representations: A dual-coding approach. Oxford University Press.

Piaget, J. (1973). To Understand Is to Invent: The Future of Education. Grossman Publishers.

Queen, C. S. (2000). Engaged Buddhism in the West. Wisdom Publications.

Sharples, M., Taylor, J., & Vavoula, G. (2005). Towards a theory of mobile learning. In Proceedings of mLearn 2005 Conference. Cape Town, South Africa.

Vygotsky, L. (1978). Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Harvard University Press.