ปัญหาทางกฎหมายเกี่ยวกับขอบเขตของความพ้นวิสัยในการชำระหนี้: ศึกษากรณีพฤติการณ์อันเป็นรากฐานแห่งสัญญาเปลี่ยนแปลงไป

บทคัดย่อ

      บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ปัญหาทางกฎหมายเกี่ยวกับขอบเขตของ "ความพ้นวิสัย" ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 218 และ 219 ในบริบทของสังคมเศรษฐกิจปัจจุบันที่เกิดความผันผวนอย่างรุนแรงจากวิกฤตการณ์ต่าง ๆ ซึ่งส่งผลให้พฤติการณ์อันเป็นรากฐานแห่งสัญญาเปลี่ยนแปลงไป จนทำให้การชำระหนี้แม้จะไม่เป็นพ้นวิสัยในเชิงกายภาพ แต่ส่งผลให้ลูกหนี้ต้องชำระหนี้ที่เป็นภาระหนักสมเกินควร

   จากการศึกษาพบว่า กฎหมายลักษณะหนี้ของไทยยังคงจำกัดขอบเขตความพ้นวิสัยในการชำระหนี้ไว้เพียงการพ้นวิสัยในเชิงกายภาพและเชิงกฎหมายเท่านั้น โดยไม่มีบทบัญญัติที่รับรองความพ้นวิสัยในเชิงเศรษฐกิจ หรือหลักพฤติการณ์เปลี่ยนแปลงไป ไว้อย่างชัดเจน ส่งผลให้เกิดความไม่เป็นธรรมแก่คู่สัญญาในกรณีที่ต้นทุนการชำระหนี้พุ่งสูงขึ้นมหาศาลหรือมูลค่าของหนี้ลดลงจนเสียสมดุลแห่งสัญญา เมื่อเปรียบเทียบกับกฎหมายต่างประเทศ เช่น เยอรมนี ฝรั่งเศส พบว่าระบบกฎหมายที่พัฒนาแล้วได้มีการวางกลไกการเยียวยาด้วยการปรับปรุงสัญญา แต่ยังคงรักษาความศักดิ์สิทธิ์ของสัญญาควบคู่ไปกับหลักความเป็นธรรม

     ข้อเสนอแนะจากการวิจัยเห็นควรให้มีการแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ โดยการบัญญัติหลักพฤติการณ์เปลี่ยนแปลงไปให้เป็นสิทธิของคู่สัญญาในการร้องขอเจรจาใหม่ และให้อำนาจศาลในการปรับปรุงเนื้อหาแห่งสัญญาเพื่อกระจายความเสี่ยงและรักษาดุลยภาพแห่งสัญญาไว้อย่างเหมาะสม อันจะเป็นการอุดช่องว่างทางกฎหมายและสร้างมาตรฐานใหม่ในการคุ้มครองคู่สัญญาภายใต้หลักความซื่อสัตย์สุจริตอย่างแท้จริง