พุทธนวัตกรรมสร้างความเข้มแข็งทางใจเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิต ของครอบครัวผู้ดูแลคนพิการ

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1.ศึกษารูปแบบการสร้างความเข้มแข็งทางใจเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของครอบครัวผู้ดูแลคนพิการด้วยพุทธนวัตกรรมและ 2. นำเสนอผลการประเมินจากการสร้างความเข้มแข็งทางใจเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของครอบครัวผู้ดูแลคนพิการด้วยพุทธนวัตกรรม โดยพุทธนวัตกรรมในงานวิจัยนี้หมายถึง รูปแบบชุดกิจกรรมเชิงกระบวนการที่บูรณาการหลักธรรมทางพุทธศาสนา โดยเฉพาะแนวคิดพุทธจิตวิทยา เข้ากับกิจกรรมเพื่อพัฒนาจิตใจ การสื่อสาร และสร้างการเรียนรู้ร่วมกันของครอบครัวและชุมชน เพื่อเสริมสร้างพลังใจและความหมายในการดูแล การวิจัยนี้เป็นการวิจัยแบบผสานวิธี กลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญประกอบด้วยผู้เชี่ยวชาญ ผู้ทรงคุณวุฒิ อสม. นักวิชาการ ระดับจังหวัด ระดับท้องถิ่น และผู้นำชุมชน จำนวน 17 คน กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ครอบครัวผู้ดูแลคนพิการ 60 คน ในพื้นที่เกาะเกร็ด อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี เครื่องมือในการวิจัยประกอบด้วย การสัมภาษณ์เชิงลึก ชุดกิจกรรม แบบสำรวจ และแบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติ t-test  และการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า

1. รูปแบบการส่งเสริมความเข้มแข็งทางใจเป็นชุดกิจกรรม 4 ระยะ ได้แก่ (1) การเสริมสร้างพลังใจผ่านการค้นหาแรงจูงใจในการดูแล (2) การเชื่อมสายใยครอบครัว (3) การเปิดใจ สื่อสาร และสร้างความเข้าใจ และ (4) การสื่อสารเชิงบวกและกิจกรรมครอบครัว โดยมีกิจกรรมสนับสนุน ได้แก่ การบรรยายเชิงบูรณาการ การเชื่อมโยงพลังชุมชน และการสร้างเครือข่ายผู้ดูแล


2. ผลการประเมินพบว่า คะแนนเฉลี่ยความเข้มแข็งทางใจโดยรวมของผู้ดูแลคนพิการหลังเข้าร่วมกิจกรรมสูงกว่าก่อนเข้าร่วมกิจกรรมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 จากผลการทดสอบ t-test สะท้อนให้เห็นว่าพุทธนวัตกรรมมีประสิทธิผลในการเสริมสร้างพลังใจของครอบครัวผู้ดูแลคนพิการ และจากการวิเคราะห์เชิงคุณภาพพบว่า พฤติกรรมด้านความเข้มแข็งทางใจตามแนวพุทธจิตวิทยา ทั้งด้านการยอมรับ ความอดทน การเห็นคุณค่าในตนเอง และการสื่อสารภายในครอบครัว มีการเปลี่ยนแปลงในทิศทางที่ดีขึ้นอย่างชัดเจน

การพัฒนารูปแบบพุทธนวัตกรรมเชิงกระบวนการที่เชื่อมโยง “การพัฒนาจิตใจ การสื่อสาร เครือข่ายชุมชน” เข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการเรียนรู้ซึ่งสามารถประยุกต์ใช้เป็นแนวทางในการยกระดับคุณภาพชีวิตของครอบครัวผู้ดูแลกลุ่มเปราะบางในบริบทสังคมได้อย่างมีนัยสำคัญ