แนวคิดสุนทรียศาสตร์และสุนทรียภาพที่ปรากฏในผลงานภาพพิมพ์แกะไม้อุคิโยะเอะ ชุด ‘ทัศนียภาพ 36 มุมของภูเขาฟูจิ’ ของคัตสึชิกะ โฮกุไซ

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการสะท้อนแนวคิดสุนทรียศาสตร์และสุนทรียภาพในผลงานภาพพิมพ์แกะไม้อุคิโยะเอะ ชุด ‘ทัศนียภาพ 36 มุมของภูเขาฟูจิ’ (ค.ศ. 1826–1833) ของคัตสึชิกะ โฮกุไซ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาจากเอกสาร ตำรา วรรณกรรม งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และภาพพิมพ์ต้นฉบับของโฮกุไซเป็นแหล่งข้อมูลหลัก ในการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เชิงพรรณนาและการตีความเชิงสุนทรียศาสตร์ ผลการศึกษาพบว่า โฮกุไซถ่ายทอดความงดงามของธรรมชาติและความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติผ่านองค์ประกอบทางทัศนศิลป์อย่างเด่นชัด ได้แก่ การใช้สีที่เปลี่ยนแปลงไปตามฤดูกาล เช่น สีฟ้าและสีขาวที่สื่อถึงฤดูหนาว สีเขียวและน้ำตาลที่สะท้อนความอุดมสมบูรณ์ของธรรมชาติในฤดูร้อน การใช้เส้นที่มีจังหวะพลิ้วไหวและแข็งแรงเพื่อสื่อถึงพลังและการเคลื่อนไหวของธรรมชาติ รวมถึงการจัดวางองค์ประกอบภาพที่ทำให้ภูเขาฟูจิปรากฏทั้งในฐานะศูนย์กลางของภาพและฉากหลังของชีวิตประจำวันของมนุษย์ นอกจากนี้ การศึกษาเนื้อหาภายในภาพพิมพ์ยังแสดงให้เห็นถึงการเชื่อมโยงระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติในเชิงสัญลักษณ์ โดยมักนำเสนอมนุษย์ในขนาดที่เล็กเมื่อเทียบกับภูเขาฟูจิ เพื่อสะท้อนแนวคิดเรื่องความยิ่งใหญ่ของธรรมชาติและความถ่อมตนของมนุษย์ อันเป็นค่านิยมสำคัญในวัฒนธรรมญี่ปุ่น อีกทั้งยังปรากฏการใช้สัญลักษณ์ที่มีความหมายทางศาสนาและวัฒนธรรม เช่น ภูเขาฟูจิในฐานะภูเขาศักดิ์สิทธิ์ที่เชื่อมโยงกับความเชื่อแบบชินโตและพุทธศาสนา ซึ่งสะท้อนความศรัทธาและจิตวิญญาณของสังคมญี่ปุ่นสมัยเอโดะ การประยุกต์ใช้ทฤษฎีทางสุนทรียศาสตร์ช่วยให้เห็นว่า สุนทรียภาพในผลงานของโฮกุไซมิได้มุ่งเน้นความงามเชิงอุดมคติ หากแต่เน้นประสบการณ์ ความไม่เที่ยง และการอยู่ร่วมกันของมนุษย์กับธรรมชาติอย่างกลมกลืนการศึกษาครั้งนี้เสริมสร้างมุมมองใหม่และความเข้าใจเชิงลึกเกี่ยวกับสุนทรียภาพในผลงานของ โฮกุไซ ซึ่งแตกต่างและโดดเด่นจากศิลปินอุคิโยะเอะร่วมสมัย สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการเรียนการสอนและการศึกษาด้านศิลปศึกษาและประวัติศาสตร์ศิลป์ได้