ภววิทยาทางเพศ: ปฏิบัติการของสัปเหร่อกะเทยและคำสอนในพุทธเถรวาท

นฤพนธ์ ด้วงวิเศษ

ผู้แต่ง

นฤพนธ์ ด้วงวิเศษ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)

คำสำคัญ:

กะเทย, ภววิทยา, พุทธเถรวาท, สัปเหร่อ, เพศภาวะ

บทคัดย่อ

บทความนี้ต้องการวิพากษ์วิธีคิดเรื่องเพศที่อยู่ในคำสอนของพุทธศาสนาเถรวาท ซึ่งผลิตสร้างให้เกิดการจัดวางความจริงทางเพศโดยให้เพศชายมีฐานะที่สูงกว่าเพศอื่น ทำให้คุณค่าของมนุษย์ถูกชี้วัดด้วยความขาดตกบกพร่องในความเป็นชาย ผู้เขียนนำชีวิตของแบงค์ หรือกะเทยสัปเหร่อมาเป็นกรณีศึกษาเพื่อสะท้อนย้อนคิดและตั้งคำถามว่าคุณค่าทางเพศของกะเทยในสังคมไทยปัจจุบันสามารถใช้คำสอนของพุทธศาสนามาวิเคราะห์ได้หรือไม่ โดยนำแนวคิดของ Malabou (2011) เรื่อง “สภาวะเปลี่ยนสภาพ” (plasticity) และ “กระบวนการสร้างตัวตนที่แปรสภาพได้” (transsubjectivation) มาเป็นกรอบในการวิเคราะห์ ทำให้พบว่าภววิทยาทางเพศในพุทธเถรวาทไม่เอื้อให้เกิดการสลายเส้นแบ่งของชายและหญิง ในขณะที่การแสดงตัวตนทางเพศของแบงค์ในพื้นที่ของการทำงานสัปเหร่อสามารถนำความเป็นหญิงและชายมาสร้างสรรค์เพื่อทำให้เกิดตัวตนใหม่ที่มีคุณค่าและสังคมยอมรับ

เอกสารอ้างอิง

จันทราทิพย์ วงษ์กฤษ. (2551). คุณภาพชีวิตของสัปเหร่อในเขตเทศบาลนครพระศรีอยุธยา จังหวัด พระนครศรีอยุธยา [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิตไม่ได้ตีพิมพ์] มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.

ชาติชาย มานิตยกุล. (2550). วิถีชีวิตสัปเหร่อในกรุงเทพมหานคร. [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิตไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรจน์.

ดำรงศ์พันธ์ ใจห้าววีระพงศ์, เก็ตถวา บุญปราการ, และณฐพงศ์ จิตรนิรัตน์. (2561). การจัดการศพและอัตลักษณ์ของสัปเหร่อในบริบทพื้นที่นาภาคใต้กรณีศึกษาชุมชนวัดมัชฌิมภูผา (ดอนกลาง) อำเภอร่อนพิบูลย์จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 5(3), 824-841.

ทวีศักดิ์ วรฤทธิ์เรืองอุไร. (2548). สัปเหร่อกับการจัดการศพของชุมชน : กรณีศึกษาชุมชนมอญริมแม่น้ำ

แม่กลอง อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิตไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

นฤพนธ์ ด้วงวิเศษ. (2559). เพศและความเป็นชายในพุทธศาสนา กับการควบคุมภิกษุ สามเณร และ บัณเฑาะก์. วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 12(1), 3-25.

ปรีชา ช้างขวัญยืน. (2559). สตรีในคัมภีร์ตะวันออก (พิมพ์ครั้งที่ 3). คณะอักษรศาสตร์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

พระเกรียงศักกดิ์ สิริสกฺโก (ศรีโชติ), และประเวศ อินทองปาน. (2565). จริยศาสตร์เพศในพุทธปรัชญา.

วารสาร มจร ปรัชญาปริทรรศน์, 5(1), 25-41.

พระชาญชัย ชยเมธี (คําวิชัย). (2556). บทบาทของสัปเหร่อที่มีต่อพิธีงานศพ : กรณีศึกษาในเขตเทศบาล

ตําบลหลวงใต้อําเภองาว จังหวัดลําปาง [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิตไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระนพดล สุทฺธิธมฺโม (มูลทาดี). (2560). ศึกษาเปรียบเทียบพิธีศพในพระพุทธศาสนาเถรวาทกับศาสนาพราหมณ์-ฮินดู [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิตไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระมหานฤดล มหาปญฺโญ, สมจันทร์ ศรีปรัชยานนท์, และอาภากร ปัญโญ. (2562). สัปเหร่อ: การสืบ

สานคติความเชื่อและพิธีกรรมงานศพในเขตเทศบาล ตำบลบ่อแฮ้ว อำเภอเมืองลำปาง จังหวัดลำปาง. วารสารวิทยาลัยสงฆ์นครลำปาง, 8(1), 24-32.

พระมหานันทกรณ์ ปิยภาณี, พระมหาพรชัย สิริวโร, และพระมหาขวัญชัย กิตฺติเมธี. (2560). ศึกษาวิเคราะห์ปัจจัยก่อให้เกิดการเบี่ยงเบนทางเพศตามคัมภีร์พระพุทธศาสนา. วารสารบัณฑิตศึกษา

ปริทรรศน์, 13(2), 38-53.

พระมหาไพฑูรย์ สิริธมฺโม, พระครูภาวนาโพธิคุณ, จักรพรรณ วงศ์พรพวัณ, จรัส ลีกา, และหอมหวล

บัวระภา. (2562). การวิเคราะห์แนวคิดเรื่องขันธ์ 5 ในเชิงอภิปรัชญา. วารสารบัณฑิตศึกษามหาจุฬา ขอนแก่น, 6(2), 208-221.

พระมหาสมเจต สมจารี (หลวงกัน). (2559). บัณเฑาะก์กับการบรรลุธรรมขั้นสูงในพุทธศาสนาเถรวาท. ศึกษาศาสตร์ มมร, 4(2), 151-165.

พระมหาอดุลย์ ยโสธโร (บุตรตะเคียน). (2549). การศึกษาเชิงวิเคราะห์เรื่องบัณเฑาะก์กับการ

บรรลุธรรม [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิตไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระมหาอุดม สารเมธี, นายสันทัด จันทร์ทาทอง, และนายชํานาญ เกิดช่อ. (2551). การวิเคราะห์ความพิการของมนุษย์ทางพระพุทธศาสนา. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระสิริปัญญาคุณ, พระครูโฆสิตวัฒนานุกูล, พระครูโกศลอรรถกิจ และสวัสดิ์ อโณทัย. (2562). ศึกษาเชิงวิเคราะห์แนวทางปฏิบัติต่อความตายในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 6(4), 1813-1826.

ศุภกาญจน์ วิชานาติ, และวัชระ งามจิตรเจริญ. (2562). เปรียบเทียบกำเนิดและพัฒนาการของชีวิตมนุษย์ในครรภ์ระหว่างพระพุทธศาสนากับวิทยาศาสตร์. วารสารมหาจุฬาวิชาการ, 6(2), 1-16.

สมภาร พรมทา. (2559). พุทธปรัชญาในอภิธรรม. ปัญญฉัตร์ บุ๊คส์ บายดิ้ง.

สานุ มหัทธนาดุลย์. (2555). ศึกษาวิเคราะห์ส่วนประกอบภายในร่างกายมนุษย์ในพระไตรปิฎก [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิตไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

สุนทร สุทรัพย์ทวีผล. (2562). การศึกษาวิธีจัดงานศพที่ปรากฏในคัมภีร์พระพุทธศาสนา. บัณฑิตศึกษาปริทรรศน์ วิทยาลัยสงฆ์นครสวรรค์, 7(2), 287-296.

เสริมสุข วิจารณ์สถิต. (2561). พัฒนาการของกำเนิดมนุษย์ในครรภ์เชิงเปรียบเทียบ ทรรศนะทางพุทธ

ศาสนาและสูติศาสตร์ [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิตไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

อนุมานราชธน, พระยา. (2512). ประเพณีเนื่องในการตาย. ศูนย์การพิมพ์.

Apter, E. (2017). Gender ontology, Sexual difference, and differentiating sex: Malabou and Derrida. PhiloSOPHIA, 7(1), 109-124.

Bradway, T., & McCallum, E.L. (Eds.). (2019). After queer studies. Literature, theory, and

sexuality in the 21st century. Cambridge University Press.

Butler, J. (1990). Gender trouble: Feminism and the subversion of identity. Routledge.

Butler, J. (2011). Bodies that matter on the discursive limits of sex.. Routledge.

Duggan, L. (2002). The new homonormativity: The sexual politics of neoliberalism. In R. Castronovo, & D. Nelson (Eds.), Materializing democracy: Toward a revitalized cultural politics. (pp.175–193). Duke University Press.

Green, A. I. (2002). Gay but not queer: Toward a post-queer study of sexuality. Theory

and Society, 31(4), 521–545.

Gyatso, J. (2003). One plus one makes three: Buddhist gender, monasticism, and the law of the non-excluded middle. History of Religions, 43(2), 89-115.

Limin, J., & Dacela, M.A. (2017, June 20-22). Ontology of gender: The trans community in the gender realism and gender nominalism discourse [Paper presentation]. the DLSU Research Congress, De La Salle University, Manila, Philippines.

Malabou, C. (2011). Changing difference. (trans. Carolyn Shread). Polity Press.

Muñoz, J. E. (2009). Cruising utopia: The then and there of queer futurity. University Press.

Penny, J. (2014). After queer theory: The limits of sexual politics. Pluto Press.

Sedgwick, E.K. (1990). Epistemology of the closet. University of California Press.

Serano, J. (2007). Whipping girl: A transsexual woman on sexism and the scapegoating of femininity. Seal Press.

Zwilling, L. (1992). Homosexuality as Seen in Indian Buddhist Texts. In J. I. Cabezon (Ed.), Buddhism, sexuality, and gender. (pp.203-214). State University of New York Press.