ตัวละครเอกหญิงอีสานกับการต่อรองทางวัฒนธรรมในกระแสโลกาภิวัตน์ที่ปรากฏในนวนิยายแนวพาฝันเรื่อง ปลาร้าทรงเครื่องและราชินีหมอลำ

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิเคราะห์ตัวละครเอกหญิงอีสานในนวนิยายแนวพาฝัน  จำนวน 2 เรื่อง ได้แก่  เรื่อง ปลาร้าทรงเครื่อง (ตีพิมพ์ พ.ศ.2536) และราชินีหมอลำ(ตีพิมพ์ พ.ศ.2548) โดยผู้วิจัยมุ่งศึกษา  การนำเสนอตัวละครเอกหญิงอีสานตามแนวคิดท้องถิ่นนิยม  ผ่านวิธีการวิเคราะห์ ตัวบทเชื่อมโยงกับบริบทสังคมในช่วงนั้น ๆ   ผลการศึกษาพบว่า  นวนิยายแนวพาฝันได้สร้างตัวละครเอกหญิงอีสานที่ต้องต่อสู้  ต่อรองทางวัฒนธรรม  ผ่านเครื่องบ่งชี้อัตลักษณ์อีสาน(identity marker)  โดยสร้างให้ตัวละครเอกหญิงมีความสามารถด้านการทำอาหาร(ปลาร้า) และการร้องหมอลำเพื่อเปิดเผยตัวตนความเป็นอีสาน  ช่วงชิงพื้นที่ทางวัฒนธรรมในสังคมเมืองที่ต้องปะทะสัมพันธ์กับโลกาภิวัตน์  ซึ่งสอดคล้องกับบริบทของสังคมไทยในทศวรรษที่ 30 – 40   ที่แรงงานอีสานอพยพเข้าสู่เมือง ความล่มสลายทางเศรษฐกิจยุคฟองสบู่ทำให้เกิดกระแสท้องถิ่นนิยมมีบทบาทขึ้นในสังคม  และหลังวิกฤติเศรษฐกิจ พ.ศ.2540 ท้องถิ่นยิ่งทวีความสนใจในฐานะที่พึ่งจากระบบทุนนิยม  ส่งผลต่อการสร้างตัวละครเอกหญิงอีสานที่มีบทบาทนำเสนอความเป็นท้องถิ่นเพื่อต่อรองบริบทสังคมจนเป็นที่ “ยอมรับ” ในสังคม