แนวคิดจักรวาลวิทยาของชาวไทยภาคใต้: มองผ่านวรรณกรรมบทสวดไหว้พระภูมิ

บทคัดย่อ

บทสวดไหว้พระภูมิสะท้อนแนวคิดจักรวาลวิทยาของชาวไทยภาคใต้ว่า ได้รับอิทธิพลจากศาสนาพราหมณ์ ลัทธิไศวนิกายซึ่งเชื่อว่า พระอิศวรผู้เป็นเจ้าทรงสร้างโลกโดยเนรมิตจากสรีระของพระแม่อุมาภควดี แนวคิดนี้ตอบปัญหาทางอภิปรัชญา คือ สนับสนุนทฤษฎีพระผู้เป็นเจ้าทรงสร้างโลกตามแนวคิดของศาสนากลุ่มเทวนิยม และเป็นการสร้างโลกแบบสัมบูรณ์ ตามคติความเชื่อว่า พระอิศวรทรงมีมหิทธานุภาพยิ่งใหญ่เหนือเทพเจ้าองค์ใด และทรงมีธรรมชาติ ดังนี้ 1. ทรงเป็นปฐมเหตุของโลก 2. ทรงเป็นสิ่งสัมบูรณ์ 3. ทรงเป็นสิ่งนิรันดร 4. ทรงควบคุมจริยธรรมของมนุษย์ และปัญหาทางภววิทยา เชื่อว่าโลกและสรรพสิ่งเกิดจากเนื้อแท้ของพระอิศวร มีลักษณะเป็นจิตดวงใหญ่ควบคุมสสารและจิตทั้งหลายในโลกและจักรวาล และสิ่งที่พระองค์สร้างมีทั้งสสารและจิตมีลักษณะจำกัด แนวคิดเรื่องการสร้างโลกของชาวไทยภาคใต้แตกต่างจากศาสนากลุ่มเทวนิยมทั้งหลาย เนื่องจากคติความเชื่อเรื่องการสร้างโลกของลัทธิไศวนิกายแฝงด้วยลัทธิ ศักตินิกาย โดยให้การยกย่องพระแม่อุมาภควดี มหาเทวีของพระอิศวรเป็นผู้ร่วมสร้างโลกด้วย

การศึกษาวิจัยเรื่องนี้ทำให้เห็นว่า พิธีกรรมการไหว้พระภูมิซึ่งเป็นพิธีกรรมโบราณในท้องถิ่นภาคใต้ที่ทำหน้าที่เก็บรักษาคติความเชื่อของศาสนาดั้งเดิม แม้ว่าศาสนาพราหมณ์ได้สูญหายไปจากท้องถิ่นภาคใต้เป็นเวลานานแล้ว นอกจากนั้นแล้ว คติความเชื่อดังกล่าวยังสะท้อนภูมิปัญญาชาวใต้ในอดีต สร้างหลักจริยธรรมในท้องถิ่น การสำนึกต่อพระคุณของเทพเจ้าผู้สร้างโลก มีการปฏิบัติบูชาในพิธีกรรมมงคลหลาย อย่างเช่นการแต่งบายศรี จัดเครื่องบูชาสังเวย และกล่าวนามของเทพเจ้าทั้งสองทุกครั้ง  สร้างวิถีการดำเนินชีวิตโดยใช้ทรัพยากรตามความจำเป็น ไม่เบียดเบียนทำลายทรัพยากรให้หมดสิ้น เพราะเชื่อว่าทรัพยากรทั้งหลายเกิดจากสรีระของพระแม่อุมาภควดี  สร้างแนวทางการอยู่ร่วมกันในสังคม ในบทสวดไหว้พระภูมิแสดงให้เห็นคติความเชื่อของศาสนาต่างๆ ผสมผสานปรองดองและเรียบเรียงเข้าด้วยกันอันแสดงให้เห็นว่า ชาวไทยภาคใต้ในอดีตใช้ภูมิปัญญานี้ในการอยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข